Sau mổ u trung thất, u phổi bao lâu được tập thể dục là thắc mắc của nhiều người trong giai đoạn hồi phục. Thời điểm vận động trở lại phụ thuộc vào phương pháp phẫu thuật, mức độ can thiệp và thể trạng của từng người. Nếu sức khỏe ổn định, người bệnh có thể bắt đầu vận động nhẹ từ sớm, còn chạy bộ, bơi, tập gym hoặc nâng tạ cần tăng dần theo khả năng. Mốc 6 – 8 tuần chỉ mang tính tham khảo và có thể kéo dài hơn với người mổ mở hoặc mở xương ức.
Tham vấn chuyên môn: PGS.TS.BS Trần Trọng Kiểm - Khoa Ngoại lồng ngực - BVĐK Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh.
Lưu ý y khoa: Các mốc thời gian và bài tập trong bài chỉ mang tính tham khảo. Người bệnh nên tập theo hướng dẫn của bác sĩ và không tự tăng mức vận động khi vẫn còn khó thở, đau ngực, chóng mặt, vết mổ có dấu hiệu bất thường hoặc chưa được phép nâng, kéo, đẩy sau mổ mở xương ức. Nếu các triệu chứng xuất hiện hoặc tăng lên trong và sau khi tập, cần dừng vận động và liên hệ cơ sở y tế để được kiểm tra.
Sau mổ u trung thất, u phổi bao lâu được tập thể dục?
Sau mổ u trung thất hoặc u phổi, người bệnh có thể bắt đầu vận động sớm khi tình trạng ổn định. Bảng dưới đây tóm tắt các mốc vận động tham khảo theo từng giai đoạn hồi phục:
Lưu ý: Các mốc thời gian chỉ mang tính tham khảo, người bệnh nên tăng vận động theo khả năng hồi phục và hướng dẫn của bác sĩ.
24 giờ – 7 ngày đầu: Bắt đầu vận động sớm
Khi huyết áp, nhịp tim và hô hấp ổn định, người bệnh có thể được hỗ trợ ngồi dậy, chuyển sang ghế, đứng và đi quãng ngắn. Giai đoạn này ưu tiên vận động nhiều lần với thời gian ngắn thay vì cố đi nhanh hoặc đi xa.
Người bệnh có thể thực hiện:
- Thay đổi tư thế, ngồi dậy và rời giường.
- Đi lại trong phòng hoặc hành lang khi được cho phép.
- Tập hít thở sâu theo hướng dẫn.
- Ho hoặc thở ra bằng miệng (huff) khi cần làm sạch đờm.
- Co duỗi chân, vận động nhẹ tay và vai.
Người còn dẫn lưu ngực, chóng mặt hoặc yếu nhiều cần có nhân viên y tế hỗ trợ. Nếu khó thở tăng nhanh, đau ngực, choáng hoặc đau vết mổ tăng rõ khi vận động, người bệnh cần dừng lại và báo cho nhân viên y tế.
Xem thêm: Phục hồi chức năng sau phẫu thuật là gì? Vì sao cần phục hồi chức năng sau phẫu thuật?
Tuần 1 – 4: Đi bộ và phục hồi vận động tại nhà
Sau khi xuất viện, đi bộ là cách vận động đơn giản để cơ thể dần lấy lại sức. Người bệnh nên bắt đầu với quãng đường ngắn, ưu tiên nơi bằng phẳng và tăng dần thời gian đi khi không thấy đau, khó thở hoặc mệt nhiều hơn. Nếu còn yếu, có thể chia thành vài lần đi bộ ngắn trong ngày thay vì đi lâu một lần.
Trong những tuần đầu, nên tránh các hoạt động làm vùng ngực phải chịu nhiều lực như:
- Chạy bộ hoặc tập cardio cường độ cao.
- Nâng tạ nặng.
- Chống đẩy.
- Kéo hoặc đẩy vật nặng.
- Xoay người hoặc vặn thân mạnh.
Theo Trung tâm Ung thư Memorial Sloan Kettering (MSK), người bệnh sau phẫu thuật lồng ngực nên tránh nâng vật nặng trên khoảng 4,5 kg và hạn chế hoạt động gắng sức trong 3 tuần đầu.
Tuần 4 – 6: Tăng dần mức độ vận động
Từ khoảng tuần thứ 4, người hồi phục thuận lợi có thể đi bộ lâu hơn, tăng nhẹ tốc độ và tham gia nhiều hơn vào sinh hoạt hằng ngày. Nên tăng từng yếu tố một, chẳng hạn kéo dài thời gian đi trước rồi mới tăng tốc độ, để dễ theo dõi phản ứng của cơ thể.
Người mổ nội soi lồng ngực thường có đường mổ nhỏ hơn mổ mở nhưng cần tăng vận động từ từ. Với người phẫu thuật u trung thất qua đường mở xương ức, các hoạt động nâng, kéo và đẩy cần thận trọng hơn.
UCLH (Quỹ tín thác Dịch vụ Y tế Quốc gia các Bệnh viện Đại học London) cho biết xương ức có thể mất khoảng 12 tuần để lành hoàn toàn và 6 tuần đầu là giai đoạn cần hạn chế các hoạt động tạo tải lên thành ngực. Nếu đau hoặc khó thở tăng sau tập, mệt kéo dài hoặc sinh hoạt ngày hôm sau khó khăn hơn, người bệnh nên giảm mức vận động.
Sau 6 – 8 tuần: Cân nhắc tập luyện cường độ cao hơn
Sau khoảng 6 tuần, nếu hồi phục tốt, ít đau và cảm thấy đủ sức, người bệnh có thể cân nhắc tăng mức vận động như bơi, đạp xe, đi bộ nhanh hoặc chơi golf. Tuy nhiên, thời điểm phù hợp có thể khác nhau ở mỗi người và nên dựa trên tình trạng phục hồi thực tế.
Khi tập luyện trở lại, người bệnh nên bắt đầu nhẹ nhàng. Người chạy bộ có thể đi bộ nhanh rồi xen kẽ những đoạn chạy ngắn; người tập gym nên dùng mức tạ hoặc kháng lực nhẹ trước. Những người đã mở xương ức, cắt nhiều mô phổi, vẫn còn khó thở hoặc đang hóa trị thường cần nhiều thời gian hơn để phục hồi.
Vì vậy, 6 – 8 tuần chỉ là mốc tham khảo. Việc có thể tăng cường độ tập hay chưa còn phụ thuộc vào sức chịu đựng, mức độ khó thở, đau và tình trạng hồi phục thực tế của từng người.
Những bài tập phù hợp trong giai đoạn đầu sau phẫu thuật
Các bài tập sau mổ tập trung vào hỗ trợ hô hấp, làm sạch đường thở, duy trì tầm vận động và từng bước lấy lại sức bền. Người bệnh nên ưu tiên các bài đã được nhân viên y tế hướng dẫn và không cố tăng số lần khi cơ thể chưa đáp ứng.
Tập thở sâu và kiểm soát nhịp thở
Đau vùng ngực có thể khiến người bệnh thở nông sau phẫu thuật. Tập thở sâu giúp duy trì kiểu thở hiệu quả hơn và hỗ trợ đưa không khí vào phổi khi khả năng vận động còn hạn chế.
Người bệnh có thể ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái, thả lỏng vai, hít vào chậm qua mũi rồi thở ra nhẹ nhàng. Không cần cố hít tối đa hoặc giữ hơi lâu nếu gây đau, mệt hay chóng mặt. Kỹ thuật và số lần tập cụ thể cần thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng.
Ho hoặc huff để làm sạch đường thở
Khi có đờm, kỹ thuật huff (kỹ thuật thở mạnh để đẩy đờm) có thể giúp đưa dịch tiết từ đường thở sâu lên trên để dễ khạc ra ngoài. Người bệnh hít vào ở mức vừa phải, mở miệng rồi đẩy luồng khí ra giống như đang hà hơi làm mờ một tấm kính; sau đó ho khi cảm thấy đờm đã lên cao.
Kỹ thuật huff cần được thực hiện nhẹ nhàng và đúng cách, vì thở ra quá mạnh có thể khiến người bệnh khò khè hoặc nhanh mệt hơn. Khi có đờm, người bệnh nên thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Với trường hợp mở xương ức, có thể ôm nhẹ một chiếc gối trước ngực khi ho để giảm đau và tạo cảm giác dễ chịu hơn.
Đi bộ và tăng dần quãng đường
Đi bộ là bài tập đơn giản, phù hợp trong giai đoạn phục hồi sau phẫu thuật lồng ngực. Người bệnh nên bắt đầu với quãng đường ngắn, sau đó tăng dần thời gian hoặc khoảng cách nếu không bị khó thở, đau nhiều hoặc thấy mệt.
Khi đi bộ, nên:
- Chọn mặt đường bằng phẳng trong giai đoạn đầu.
- Giữ tốc độ có thể kiểm soát nhịp thở.
- Nghỉ khi bắt đầu thấy mệt.
- Tăng thời gian trước khi tăng tốc độ.
- Dừng lại nếu chóng mặt, đau ngực hoặc khó thở tăng nhanh.
Đọc thêm:Những dưỡng chất quan trọng giúp phổi hồi phục sau phẫu thuật
Vận động vai và cánh tay
Sau mổ, người bệnh thường ít cử động cánh tay gần vết mổ vì đau. Nếu kéo dài, vai có thể bị cứng và khó thực hiện các động tác như mặc quần áo, chải tóc hoặc với tay lấy đồ. Khi bác sĩ cho phép, người bệnh nên tập cử động vai và cánh tay nhẹ nhàng để duy trì độ linh hoạt.
Nên bắt đầu từ các động tác đơn giản, phạm vi nhỏ rồi tăng dần theo khả năng. Nếu xuất hiện đau nhói hoặc đau tăng rõ, cần dừng lại. Trong giai đoạn đầu, chưa nên tập với tạ hoặc dây kháng lực khi chưa có chỉ định. Với người mổ mở xương ức, cần hạn chế kéo, đẩy hoặc dùng hai tay để tạo lực mạnh cho đến khi vùng xương ức ổn định.
Khi nào người bệnh có thể tăng cường độ tập luyện?
Người bệnh có thể tăng dần mức độ tập khi đi lại và sinh hoạt hằng ngày đã dễ dàng hơn, vận động ít mệt hơn và cơ thể hồi phục tốt sau mỗi buổi tập. Không nên chỉ vì đã qua 4, 6 hay 8 tuần sau mổ mà tự tăng cường độ tập.
Một số dấu hiệu cho thấy người bệnh có thể trao đổi với bác sĩ về việc tăng cường độ gồm:
- Đi bộ và sinh hoạt không làm khó thở.
- Vết mổ khô, không sưng đỏ hoặc rỉ dịch.
- Cơn đau đã giảm và người bệnh có thể hít thở sâu tương đối thoải mái.
- Quãng đường hoặc thời gian vận động tăng dần.
- Khi tập không xuất hiện chóng mặt, đau ngực.
Người đang hóa trị, vẫn khó thở khi đi lại hoặc vận động nhẹ, vừa gặp biến chứng sau mổ hoặc từng mở xương ức cần tập luyện thận trọng hơn. Khi bắt đầu chạy bộ hoặc tập gym trở lại, nên tập nhẹ hơn so với trước mổ, sau đó tăng dần thời gian và cường độ theo khả năng.
Dấu hiệu cần dừng tập và đi khám
Mệt nhẹ có thể xuất hiện khi người bệnh mới tăng vận động, nhưng khó thở tăng rõ, đau ngực hoặc bất thường tại vết mổ không nên được xem là phản ứng bình thường sau tập.
Người bệnh cần dừng vận động và liên hệ cơ sở y tế nếu xuất hiện:
- Khó thở tăng hoặc không giảm sau khi nghỉ.
- Đau ngực mới xuất hiện hoặc đau tăng bất thường.
- Chóng mặt nhiều, choáng hoặc ngất.
- Sốt hoặc rét run.
- Vết mổ nóng, đỏ, sưng hoặc rỉ dịch.
- Khả năng vận động giảm đột ngột.
- Sau mở xương ức xuất hiện cảm giác không vững hoặc tiếng lục cục ở giữa ngực.
Nếu đột ngột khó thở nhiều, đau ngực dữ dội kéo dài, ngất hoặc ho ra máu, người bệnh cần được đưa đi cấp cứu hoặc thăm khám ngay.
Theo dõi phục hồi sau mổ u phổi, u trung thất tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Sau phẫu thuật u phổi hoặc u trung thất, thời điểm tập luyện trở lại ở mỗi người có thể khác nhau. Bác sĩ sẽ dựa vào loại phẫu thuật, mức độ can thiệp, khả năng hô hấp, mức độ đau và tình trạng vết mổ để đánh giá. Vì vậy, người bệnh không nên căn cứ vào số tuần sau mổ để tự quyết định luyện tập như chạy bộ, tập gym hoặc nâng tạ.
Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh triển khai phẫu thuật lồng ngực cho nhiều bệnh lý ở phổi, trung thất, màng phổi và thành ngực. Sau mổ, người bệnh được theo dõi hô hấp, kiểm soát đau, hướng dẫn vận động sớm và tăng dần hoạt động để từng bước trở lại sinh hoạt bình thường.
Người bệnh còn khó thở khi đi bộ, đau kéo dài, hạn chế vận động vai hoặc chưa xác định được mức tập phù hợp nên tái khám. Bác sĩ có thể đánh giá quá trình hồi phục và hướng dẫn thời điểm tăng vận động phù hợp với tình trạng thực tế.
Câu hỏi thường gặp về tập thể dục sau mổ u phổi, u trung thất
Sau mổ u phổi bao lâu có thể tập gym?
Người bệnh có thể trở lại tập gym sau 8 đến 12 tuần phẫu thuật, tùy thuộc vào phương pháp mổ và thể trạng. Khi quay lại phòng gym, bạn bắt buộc phải bắt đầu với các mức tạ rất nhẹ, tránh các bài tập gây áp lực trực tiếp lên lồng ngực và cần có sự đồng ý của bác sĩ điều trị.
Mở xương ức bao lâu mới được nâng vật nặng?
Đối với bệnh nhân phẫu thuật u trung thất có mở xương ức, cần tuyệt đối tuân thủ khoảng thời gian 6 đến 8 tuần không đẩy, kéo hoặc nâng vật nặng quá 2,5 - 5kg. Xương ức cần đủ thời gian này để can xương và liền khối vững chắc.
Sau mổ u phổi có thể bơi hoặc đạp xe không?
Bơi và đạp xe có thể được cân nhắc khi người bệnh phục hồi thuận lợi, thường từ khoảng 6 tuần ở một số trường hợp. Người bệnh nên bắt đầu với thời gian ngắn và cường độ nhẹ. Riêng bơi cần chờ vết mổ lành, không còn hở hoặc rỉ dịch trước khi xuống nước.
Kết luận
Sau mổ u trung thất, u phổi, người bệnh thường có thể bắt đầu vận động nhẹ từ sớm khi tình trạng ổn định. Đi bộ, tập thở và các bài phục hồi được tăng dần trong những tuần đầu; còn chạy, bơi, đạp xe, tập gym hoặc nâng tạ cần trở lại từng bước theo loại phẫu thuật và khả năng hồi phục. Người bệnh còn khó thở, đau nhiều hoặc chưa chắc chắn về mức tập phù hợp nên tái khám trước khi tăng cường độ.
Tài liệu tham khảo
- Batchelor TJP và cộng sự.Guidelines for enhanced recovery after lung surgery: recommendations of the ERAS Society and the European Society of Thoracic Surgeons. European Journal of Cardio-Thoracic Surgery.
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center.What to Expect After Your Thoracic Surgery.
- University College London Hospitals NHS Foundation Trust.Thoracic Surgery – Information and Advice for Patients, Relatives and Carers.
- University College London Hospitals NHS Foundation Trust.Thoracic Surgery: Information for Patients Having Surgery via Median Sternotomy.
- Cambridge University Hospitals NHS Foundation Trust.Airway Clearance: Active Cycle of Breathing Technique (ACBT).
