Nang tuyến giáp: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Tham vấn y khoa: THS.BS Hà Lương Yên - Khoa Nội tiết - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh

Nang tuyến giáp là bệnh lý khá phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe hoặc siêu âm vùng cổ. Mặc dù phần lớn các trường hợp là lành tính, người bệnh vẫn cần được theo dõi và đánh giá cẩn thận vì một số nang có thể phát triển lớn, gây chèn ép hoặc tiềm ẩn nguy cơ ác tính. Vậy nang tuyến giáp là gì, nguyên nhân do đâu, có dấu hiệu nhận biết như thế nào và điều trị ra sao? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Tóm tắt nội dung:

• Nang tuyến giáp là một dạng nhân tuyến giáp chứa dịch: Phần lớn là lành tính, nhưng nếu khối nang phát triển lớn hoặc có dấu hiệu bất thường, vẫn cần theo dõi và điều trị kịp thời.
• Nang tuyến giáp hình thành do nhiều nguyên nhân khác nhau: Bao gồm thoái hóa nhân tuyến giáp, yếu tố di truyền, rối loạn miễn dịch, thiếu i-ốt, tuổi tác và tiền sử tiếp xúc với bức xạ.
• Một số đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn: Gồm phụ nữ, người trên 40 tuổi, người có tiền sử bệnh tuyến giáp hoặc gia đình có người mắc bệnh tuyến giáp.
• Chẩn đoán nang tuyến giáp cần kết hợp nhiều phương pháp: Siêu âm, chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA), xét nghiệm máu và chụp CT/MRI trong những trường hợp cần thiết giúp đánh giá nguy cơ ác tính.
• Điều trị nang tuyến giáp phụ thuộc vào đặc điểm của khối nang: Bác sĩ có thể theo dõi định kỳ hoặc chỉ định tiêm cồn tuyệt đối, đốt sóng cao tần RFA hay phẫu thuật nếu nang gây triệu chứng hoặc nghi ngờ ác tính.
• Theo dõi và chăm sóc đúng cách giúp giảm nguy cơ biến chứng và tái phát: Người bệnh nên tái khám đúng lịch, tuân thủ điều trị, duy trì lối sống lành mạnh và theo dõi các dấu hiệu bất thường của tuyến giáp.

1. Nang tuyến giáp là gì?

Nang tuyến giáp là một dạng nhân tuyến giáp chứa dịch, hình thành trong mô tuyến giáp. Nang có thể chỉ chứa dịch hoặc gồm cả dịch và mô đặc, với kích thước từ vài milimet đến vài centimet. [1]

2. Nang tuyến giáp có nguy hiểm không?

Đa số trường hợp, nang tuyến giáp không gây nguy hiểm. Theo Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ (ATA), hơn 90% nhân tuyến giáp ở người trưởng thành là lành tính. Tuy nhiên, nếu nang phát triển lớn, người bệnh có thể bị nuốt vướng, khó nuốt, khàn tiếng hoặc khó thở do chèn ép. Một số ít trường hợp có thể liên quan đến ung thư tuyến giáp, đặc biệt khi nang có thành phần mô đặc hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường trên siêu âm. Vì vậy, người bệnh nên thăm khám và theo dõi định kỳ để được đánh giá và xử trí khi cần thiết. [2]

3. Dấu hiệu bệnh nang tuyến giáp

Phần lớn nang tuyến giáp không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Khi khối nang phát triển lớn hoặc chèn ép các cấu trúc lân cận, người bệnh có thể xuất hiện một số dấu hiệu sau:

3.1. Dấu hiệu u nang lành tính

Ở giai đoạn đầu, nang tuyến giáp thường không có triệu chứng do khối nang phát triển âm thầm và kích thước còn nhỏ. Theo THS.BS Hà Lương Yên, Khoa Nội tiết - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm hormone kích thích tuyến giáp hoặc siêu âm tầm soát bệnh lý tuyến giáp. [1]

Khi khối nang phát triển lớn, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng sau:

• Xuất hiện khối ở vùng cổ: Có thể sờ thấy hoặc nhìn thấy khối ở phía trước cổ, rõ hơn khi nuốt. [3]
• Nuốt vướng hoặc khó nuốt: Do khối nang chèn ép thực quản.
• Khàn tiếng kéo dài: Khi khối nang ảnh hưởng đến dây thần kinh thanh quản.
• Ho kéo dài không rõ nguyên nhân: Do khối nang kích thích các cấu trúc lân cận.
• Khó thở hoặc tức vùng cổ: Thường gặp khi nang lớn chèn ép khí quản. [3]

3.2. Dấu hiệu u nang ác tính

U nang tuyến giáp ác tính thực chất là ung thư tuyến giáp, tuy ít gặp nhưng có thể xảy ra ở mọi đối tượng. Nếu được phát hiện sớm, bệnh có tiên lượng tốt và khả năng điều trị khỏi cao. Ngược lại, phát hiện muộn có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. [3]

Một số triệu chứng của u nang tuyến giáp ác tính là:

• Đau họng, khàn tiếng kéo dài: Ảnh hưởng đến giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày.
• Xuất hiện hạch hoặc khối u lớn ở cổ: Có thể gây biến dạng vùng cổ, ảnh hưởng đến thẩm mỹ và khiến người bệnh cảm thấy tự ti.
• Nuốt khó: Do khối u chèn ép thực quản, khiến việc ăn uống khó khăn, lâu dài có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng.
• Khó thở: Có thể xảy ra khi khối u phát triển lớn hoặc xâm lấn, chèn ép khí quản. [3]

4. Nguyên nhân bệnh nang tuyến giáp

Nang tuyến giáp có thể hình thành do nhiều nguyên nhân khác nhau. Phần lớn trường hợp, nang phát triển từ sự thoái hóa hoặc tích tụ dịch trong các nhân tuyến giáp có sẵn. Ngoài ra, các yếu tố về miễn dịch, di truyền và môi trường cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Cụ thể:

• Suy giảm hệ miễn dịch: Không gây bệnh trực tiếp nhưng là yếu tố nguy cơ (như trong bệnh Hashimoto, Graves) làm biến đổi cấu trúc tuyến giáp, tạo điều kiện hình thành nhân/nang.
• Di truyền: Nguy cơ cao hơn nếu gia đình có tiền sử mắc bệnh hoặc ung thư tuyến giáp.
• Tuổi tác: Tỷ lệ xuất hiện tăng dần theo độ tuổi, phổ biến ở người trung niên và cao tuổi.
• Giới tính nữ: Dễ mắc hơn nam giới do biến động nội tiết tố và hormone sinh dục qua các giai đoạn đời sống.
• Bức xạ vùng đầu cổ: Tiền sử xạ trị hoặc tiếp xúc bức xạ ion hóa làm tăng tỷ lệ bất thường tuyến giáp.
• Rối loạn i-ốt: Thiếu hoặc thừa i-ốt đều ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất hormone và phát sinh bệnh lý tuyến giáp.

Tuy nhiên cần lưu ý, mặc dù các yếu tố trên có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh, không phải ai có yếu tố nguy cơ cũng sẽ phát triển nang tuyến giáp.

5. Ai có nguy cơ dễ mắc nang tuyến giáp?

Nang tuyến giáp có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng một số nhóm có nguy cơ cao hơn do yếu tố di truyền, tuổi tác, giới tính và tiền sử bệnh lý tuyến giáp. Các đối tượng cần lưu ý gồm:

• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp: Nguy cơ xuất hiện các bất thường tuyến giáp cao hơn nếu cha mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc bệnh tuyến giáp hoặc ung thư tuyến giáp. [3]
• Người từng mắc bệnh lý tuyến giáp: Viêm tuyến giáp Hashimoto, bệnh Graves hoặc bướu giáp có thể làm tăng nguy cơ hình thành nhân và nang tuyến giáp. [3]
• Người trung niên và cao tuổi: Tỷ lệ xuất hiện của nhân và nang tuyến giáp tăng theo tuổi, đặc biệt ở người trên 40 tuổi.
• Phụ nữ: Nguy cơ mắc bệnh tuyến giáp nói chung và nang tuyến giáp nói riêng cao hơn nam giới do ảnh hưởng của nội tiết tố và sự thay đổi hormone theo từng giai đoạn của cuộc sống. [2]
• Người từng tiếp xúc với bức xạ vùng đầu cổ: Tiền sử xạ trị hoặc tiếp xúc với bức xạ ion hóa làm tăng nguy cơ mắc các bất thường tuyến giáp.
• Người có chế độ ăn thiếu i-ốt: Thiếu i-ốt kéo dài có thể làm tăng nguy cơ hình thành bướu giáp, nhân tuyến giáp và nang tuyến giáp. [3]

Lưu ý: Thuộc nhóm nguy cơ cao không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ mắc nang tuyến giáp. Tuy nhiên, những đối tượng này nên khám sức khỏe định kỳ và siêu âm tuyến giáp theo chỉ định của bác sĩ để phát hiện sớm các bất thường.

6. Cách chẩn đoán nang tuyến giáp

Để xác định nang tuyến giáp, đánh giá nguy cơ ác tính và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp nhiều kỹ thuật chẩn đoán. Các phương pháp thường được áp dụng gồm:

6.1. Siêu âm tuyến giáp

Siêu âm là phương pháp chẩn đoán hình ảnh đầu tay và được sử dụng phổ biến nhất để phát hiện nang tuyến giáp. Kỹ thuật này giúp đánh giá vị trí, kích thước, số lượng nang, đồng thời xác định nang chứa dịch hoàn toàn hay có thành phần mô đặc. [1]

Ngoài ra, siêu âm còn giúp phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ ác tính như vi vôi hóa, bờ không đều hoặc tăng sinh mạch máu bất thường, từ đó hỗ trợ bác sĩ quyết định có cần thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên sâu hay không. [1]

6.2. Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA)

Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (Fine Needle Aspiration - FNA) là phương pháp lấy mẫu tế bào từ nang hoặc nhân tuyến giáp để phân tích dưới kính hiển vi, giúp phân biệt tổn thương lành tính và ác tính.

FNA thường được chỉ định khi nang có kích thước lớn, là nang hỗn hợp chứa thành phần mô đặc hoặc siêu âm ghi nhận các dấu hiệu nghi ngờ ung thư tuyến giáp.

6.3. Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu giúp đánh giá chức năng tuyến giáp thông qua các chỉ số hormone như TSH, FT4 và FT3. Kết quả giúp xác định nang tuyến giáp có ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến giáp hay không, đồng thời hỗ trợ phát hiện các bệnh lý đi kèm như cường giáp hoặc suy giáp. [2]

Mặc dù không thể xác định nang là lành tính hay ác tính, xét nghiệm máu vẫn là bước quan trọng trong quá trình chẩn đoán và theo dõi bệnh.

6.4. Chụp CT-Scanner hoặc chụp MRI

Chụp cắt lớp vi tính (CT-Scanner) hoặc cộng hưởng từ (MRI) không phải là xét nghiệm thường quy trong chẩn đoán nang tuyến giáp. Tuy nhiên, bác sĩ có thể chỉ định khi khối nang có kích thước lớn, lan xuống trung thất hoặc gây chèn ép khí quản, thực quản hay các cấu trúc lân cận. [4]

Các kỹ thuật này cung cấp hình ảnh chi tiết về mức độ lan rộng của tổn thương, giúp bác sĩ lập kế hoạch điều trị trong những trường hợp phức tạp.

7. Phương pháp điều trị nang tuyến giáp tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc

Tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, phương pháp điều trị nang tuyến giáp được lựa chọn dựa trên kích thước, đặc điểm khối nang và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Với các nang lành tính không gây triệu chứng, bác sĩ thường chỉ định theo dõi định kỳ. Trường hợp cần can thiệp sẽ được tư vấn các phương pháp phù hợp như tiêm cồn tuyệt đối, đốt sóng cao tần (RFA) hoặc phẫu thuật nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị và bảo tồn tối đa chức năng tuyến giáp.

7.1. Phương pháp đốt sóng cao tần RFA

Đốt sóng cao tần (Radiofrequency Ablation - RFA) là kỹ thuật sử dụng nhiệt tạo ra từ dòng điện xoay chiều tần số cao để phá hủy mô nang hoặc nhân tuyến giáp mà không cần phẫu thuật. [5]

Cách thực hiện:

• Bác sĩ đưa kim điện cực chuyên dụng vào khối nang dưới hướng dẫn của siêu âm.
• Năng lượng sóng cao tần tạo nhiệt tại đầu kim, làm hoại tử và thu nhỏ mô bệnh.
• Khối nang sẽ giảm kích thước dần theo thời gian sau điều trị.

Ưu điểm:

• Ít xâm lấn, thời gian thực hiện nhanh.
• Hạn chế đau, thời gian hồi phục nhanh.
• Không để lại sẹo vùng cổ.
• Bảo tồn gần như hoàn toàn mô tuyến giáp lành.
• Hiệu quả cao với các nang hoặc nhân tuyến giáp lành tính có triệu chứng.

7.2. Mổ u nang tuyến giáp

Phẫu thuật thường được chỉ định khi nang tuyến giáp có kích thước lớn, gây chèn ép thực quản hoặc khí quản, tái phát nhiều lần sau điều trị hoặc có nghi ngờ ác tính.

Hiện nay, tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể lựa chọn phẫu thuật mở hoặc các kỹ thuật phẫu thuật nội soi hiện đại nhằm giảm xâm lấn và nâng cao tính thẩm mỹ.

Ưu điểm của phẫu thuật:

• Loại bỏ triệt để tổn thương.
• Giải quyết hiệu quả tình trạng chèn ép.
• Cho phép đánh giá mô bệnh học để xác định chính xác bản chất khối u.
• Giảm nguy cơ tái phát ở những trường hợp phù hợp.

Hiện nay, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc triển khai 2 phương pháp phẫu thuật nang tuyến giáp:

• Phẫu thuật nội soi qua đường tiền đình miệng: Bác sĩ tiếp cận tuyến giáp thông qua các đường rạch nhỏ trong niêm mạc môi dưới, giúp loại bỏ khối u mà không để lại sẹo vùng cổ. Phương pháp này có tính thẩm mỹ cao, ít đau, ít chảy máu và người bệnh phục hồi nhanh sau phẫu thuật.
• Phẫu thuật mở khâu thẩm mỹ: Được chỉ định cho các trường hợp khối u kích thước lớn, nghi ngờ hoặc đã xác định ác tính, hoặc không phù hợp với phẫu thuật nội soi. Đường mổ được thực hiện theo nếp lằn tự nhiên vùng cổ và khâu thẩm mỹ, giúp hạn chế sẹo, đồng thời đảm bảo loại bỏ tổn thương an toàn và triệt để.

Sau phẫu thuật, người bệnh cần tái khám định kỳ và theo dõi chức năng tuyến giáp theo hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi.

8. Những lưu ý khi điều trị bệnh nang tuyến giáp

Để nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ tái phát, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ trong quá trình theo dõi và chăm sóc tuyến giáp.

• Tái khám đúng lịch hẹn: Siêu âm và kiểm tra định kỳ giúp bác sĩ đánh giá sự thay đổi kích thước nang, hiệu quả điều trị và phát hiện sớm các bất thường. [1]
• Theo dõi triệu chứng bất thường: Người bệnh nên đi khám sớm khi xuất hiện các dấu hiệu như khối vùng cổ lớn nhanh, đau cổ, khàn tiếng kéo dài, khó nuốt hoặc khó thở, vì đây có thể là dấu hiệu nang tái phát hoặc tiến triển bất thường. [1]
• Không tự ý dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung: Việc sử dụng thuốc tuyến giáp, sản phẩm chứa i-ốt hoặc thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định có thể ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp và kết quả điều trị. [3]
• Duy trì lối sống lành mạnh: Xây dựng chế độ ăn uống cân bằng, ngủ đủ giấc, tập thể dục thường xuyên, hạn chế rượu bia và thuốc lá để hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
• Tuân thủ phác đồ điều trị: Sau các phương pháp như tiêm cồn tuyệt đối, đốt sóng cao tần RFA hoặc phẫu thuật, người bệnh cần thực hiện đúng hướng dẫn chăm sóc và dùng thuốc (nếu có) để giảm nguy cơ biến chứng, tái phát. [1]

9. Một số câu hỏi thường gặp về nang tuyến giáp (FAQ)

9.1. Nang tuyến giáp có tái phát sau điều trị không?

Nang tuyến giáp vẫn có khả năng tái phát sau điều trị, đặc biệt ở những trường hợp chỉ chọc hút dịch đơn thuần. Để giảm nguy cơ tái phát, bác sĩ có thể chỉ định phương pháp đốt sóng cao tần RFA với những trường hợp phù hợp. 

9.2. Người bị nang tuyến giáp có cần kiêng tập thể dục không?

Người bị nang tuyến giáp vẫn có thể tập thể dục bình thường nếu sức khỏe ổn định và không có chỉ định hạn chế từ bác sĩ. Việc duy trì vận động đều đặn giúp nâng cao sức khỏe tổng thể, kiểm soát cân nặng và hỗ trợ quá trình hồi phục sau điều trị. Tuy nhiên, sau thủ thuật hoặc phẫu thuật tuyến giáp, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ về thời điểm phù hợp để tập luyện trở lại.

9.3. Nang tuyến giáp có kích thước bao nhiêu thì cần điều trị?

Không phải tất cả nang tuyến giáp đều cần điều trị ngay. Với các nang nhỏ, lành tính và không gây triệu chứng, bác sĩ thường chỉ định theo dõi định kỳ bằng siêu âm. Việc điều trị thường được cân nhắc khi nang phát triển lớn, gây khó nuốt, khó thở, ảnh hưởng đến thẩm mỹ hoặc xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ ác tính qua siêu âm và các xét nghiệm chuyên sâu.

9.4. U nang tuyến giáp có chữa được không?

Phần lớn nang tuyến giáp là lành tính và có thể được kiểm soát hoặc điều trị hiệu quả. Tùy vào kích thước, đặc điểm khối nang và triệu chứng của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi định kỳ, chọc hút dịch, tiêm cồn tuyệt đối, đốt sóng cao tần RFA hoặc phẫu thuật nếu cần thiết. Việc phát hiện và điều trị sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị, đồng thời hạn chế nguy cơ biến chứng. 

9.5. Nang 2 thùy tuyến giáp có nguy hiểm không?

Việc có nang ở cả hai thùy tuyến giáp không có nghĩa là bệnh nặng hoặc là ung thư. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào kích thước, đặc điểm trên siêu âm, kết quả chọc hút tế bào (nếu có) và mức độ ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp. Vì vậy, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và theo dõi định kỳ để có hướng xử trí phù hợp.[1]

9.6. Nang tuyến giáp có từ từ hết không?

Đa số nang tuyến giáp không tự biến mất hoàn toàn nếu không có can thiệp. Một số nang nhỏ có thể ổn định hoặc giảm kích thước theo thời gian, nhưng cũng có trường hợp tiếp tục phát triển hoặc tái chứa dịch sau khi chọc hút. Do đó, người bệnh nên tái khám và siêu âm định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ để theo dõi diễn tiến của bệnh. [1]

Phần lớn nang tuyến giáp là lành tính và có tiên lượng tốt nếu được phát hiện sớm, theo dõi định kỳ và điều trị đúng chỉ định. Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu như nổi khối vùng cổ, nuốt vướng, khàn tiếng kéo dài hoặc được phát hiện nang tuyến giáp qua siêu âm, người bệnh không nên chủ quan mà cần thăm khám sớm để được đánh giá chính xác.

Nếu có dấu hiệu nghi ngờ hoặc được phát hiện nang tuyến giáp, bạn nên thăm khám sớm tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc để được chẩn đoán chính xác và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp, an toàn, hiệu quả.

Nếu bạn đang gặp các vấn đề về tuyến giáp, đừng ngần ngại liên hệ Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc qua hotline 0916.987.366 để được hỗ trợ kịp thời.

Lưu ý: Những thông tin cung cấp trong bài viết của Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Để biết chính xác tình trạng bệnh, người bệnh cần tới các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ trực tiếp thăm khám và tư vấn phác đồ điều trị hiệu quả.

Tài liệu tham khảo:

1. American Thyroid Association - Thyroid Nodules. https://www.thyroid.org/what-are-thyroid-nodules/
2. Cleveland Clinic - Thyroid Nodules. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/13121-thyroid-nodule
3. Mayo Clinic - Thyroid Nodules. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/thyroid-nodules/symptoms-causes/syc-20355262
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases - Thyroid Tests. https://www.niddk.nih.gov/health-information/diagnostic-tests/thyroid 
5. American Thyroid Association - Press Release: General principles for the safe performance, training and adoption of ablation techniques for benign thyroid nodules: An American Thyroid Association Statement. https://www.thyroid.org/ablation-techniques/