Nhịn ăn trước phẫu thuật là một trong những hướng dẫn khiến nhiều người bệnh băn khoăn nhất. Có người lo uống một ngụm nước cũng ảnh hưởng đến ca mổ, trong khi người khác lại nghĩ chỉ cần ngừng ăn từ nửa đêm hôm trước.
Trên thực tế, yêu cầu nhịn ăn cần được xác định dựa trên loại thực phẩm, thời điểm gây mê, tình trạng sức khỏe và kế hoạch phẫu thuật. Hiểu đúng hướng dẫn giúp người bệnh chuẩn bị an toàn mà không phải nhịn đói, khát kéo dài hơn mức cần thiết.
Trả lời nhanh: Trước phẫu thuật lồng ngực, người bệnh thường được yêu cầu nhịn ăn và nhịn uống ít nhất 8 giờ theo hướng dẫn của bác sĩ gây mê nhằm giảm nguy cơ hít sặc trong quá trình gây mê. Sau phẫu thuật, người bệnh thường chỉ được ăn uống trở lại sau khoảng 8 giờ, khi đã tỉnh hoàn toàn, chức năng nuốt và tiêu hóa ổn định, đồng thời được bác sĩ đánh giá đủ điều kiện. Thời điểm ăn uống cụ thể có thể thay đổi tùy theo loại phẫu thuật, phương pháp gây mê và tình trạng hồi phục của từng người bệnh. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ điều trị.
Tham vấn chuyên môn: PGS.TS.BS - Trần Trọng Kiểm - Khoa Ngoại tổng hợp Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh
Lưu ý y khoa: Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chỉ định của bác sĩ. Thời gian nhịn ăn uống và cách dùng thuốc có thể được điều chỉnh theo từng người bệnh, đặc biệt ở người mắc đái tháo đường, có bệnh lý tiêu hóa, nguy cơ hít sặc, đang mang thai, sử dụng thuốc ảnh hưởng đến quá trình làm rỗng dạ dày hoặc cần phẫu thuật cấp cứu.
Tóm tắt nhanh bài viết
- Người bệnh thường phải nhịn ăn uống trước phẫu thuật lồng ngực có gây mê hoặc an thần để giảm nguy cơ trào ngược và hít sặc.
- Thức ăn đặc, sữa và chất lỏng trong có thời gian ngừng sử dụng khác nhau.
- Mốc 2 giờ, 8 giờ chủ yếu áp dụng tham khảo cho người lớn khỏe mạnh thực hiện phẫu thuật chương trình.
- Không nên tự ý nhịn đói, khát kéo dài hơn hướng dẫn.
- Việc uống thuốc vào sáng ngày mổ phải tuân theo chỉ định riêng.
- Nếu lỡ ăn hoặc uống, cần báo trung thực cho nhân viên y tế, không tự kết luận ca mổ sẽ bị hủy.
- Người mắc đái tháo đường hoặc đang sử dụng thuốc đồng vận thụ thể peptide giống glucagon-1 cần được bác sĩ đánh giá riêng.
Vì sao cần nhịn ăn trước phẫu thuật lồng ngực?
Nhiều phẫu thuật lồng ngực, đặc biệt là các can thiệp lớn tại phổi, trung thất hoặc thành ngực, được thực hiện dưới gây mê toàn thân. Khi gây mê, người bệnh mất ý thức và các phản xạ bảo vệ đường thở như ho, nuốt bị suy giảm.
Nếu dạ dày còn thức ăn hoặc dịch, chúng có thể trào ngược lên thực quản và đi vào đường thở, gây hít sặc. Tình trạng này có thể dẫn đến tổn thương hô hấp, viêm phổi hít và ảnh hưởng đến an toàn trong và sau gây mê.
Vì vậy, nhịn ăn uống trước phẫu thuật nhằm giảm lượng dịch và thức ăn trong dạ dày tại thời điểm gây mê. Điều này đặc biệt quan trọng trong phẫu thuật lồng ngực, khi việc kiểm soát đường thở và thông khí cần được thực hiện chặt chẽ.
Tuy nhiên, nhịn quá lâu không làm tăng độ an toàn mà có thể gây mệt mỏi, mất nước và khó kiểm soát đường huyết. Do đó, các hướng dẫn hiện nay khuyến nghị thời gian nhịn phù hợp với từng người bệnh, thay vì áp dụng cứng nhắc việc ngừng ăn uống từ nửa đêm. Chương trình ERAS cũng nhấn mạnh các thực hành chu phẫu dựa trên bằng chứng để hỗ trợ hồi phục tốt hơn.
Cần nhịn ăn và nhịn uống bao lâu trước phẫu thuật lồng ngực?
Với người lớn khỏe mạnh được phẫu thuật chương trình, không có yếu tố làm tăng nguy cơ trào ngược, hít sặc hoặc chậm làm rỗng dạ dày, thời gian nhịn thường được tính từ lần ăn hoặc uống cuối cùng đến thời điểm bắt đầu gây mê. Người bệnh có thể uống chất lỏng theo hướng dẫn của bác sĩ trong 2 giờ trước phẫu thuật. Tuy nhiên, tất cả các loại thức ăn và đồ uống khác (bao gồm cả sữa) cần nhịn ít nhất 8 giờ trước phẫu thuật, trừ khi có hướng dẫn khác từ bác sĩ gây mê.
Lưu ý: Thời gian trên chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng người bệnh, loại phẫu thuật, phương pháp gây mê, bệnh lý nền và đánh giá của bác sĩ gây mê, thời gian nhịn ăn uống có thể được điều chỉnh. Người bệnh cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ và cơ sở y tế để đảm bảo an toàn trong quá trình gây mê và phẫu thuật.
Chất lỏng trong trước phẫu thuật gồm những gì?
Chất lỏng trong là nhóm đồ uống không chứa chất béo hoặc phần bã và có thể nhìn xuyên qua. Khi được bác sĩ hoặc cơ sở phẫu thuật cho phép, một số người lớn khỏe mạnh thực hiện phẫu thuật chương trình có thể sử dụng chất lỏng trong đến 2 giờ trước gây mê.
Một số chất lỏng có thể được xếp vào nhóm chất lỏng trong
- Nước lọc;
- Trà không sữa;
- Cà phê đen không sữa;
- Một số đồ uống trong chứa carbohydrate được bệnh viện chỉ định.
Những loại không được xem là chất lỏng trong
- Sữa tươi, sữa đặc;
- Cà phê sữa;
- Các loại sữa hạt;
- Sinh tố;
- Nước ép còn bã;
- Cháo, súp;
- Đồ uống chứa chất béo;
- Đồ uống có thành phần hoặc độ trong không xác định.
Danh mục đồ uống được chấp nhận có thể khác nhau giữa các cơ sở. Người bệnh không nên tự suy luận rằng mọi đồ uống có màu nhạt hoặc nhìn tương đối trong đều được phép sử dụng.
Có được uống nước trước phẫu thuật lồng ngực không?
Không phải mọi người bệnh đều phải ngừng hoàn toàn nước uống trước ngày phẫu thuật.
Ở một số người lớn khỏe mạnh được phẫu thuật chương trình, nước lọc hoặc chất lỏng trong có thể được cho phép đến 2 giờ trước gây mê. Tuy nhiên, người bệnh chỉ nên uống khi đã nhận được hướng dẫn rõ từ bác sĩ hoặc cơ sở phẫu thuật.
Không nên tự uống nước dựa trên mốc 2 giờ nếu:
- Chưa biết chính xác giờ gây mê;
- Bệnh viện yêu cầu ngừng uống từ thời điểm khác;
- Có tiền sử trào ngược nặng;
- Có dấu hiệu chậm làm rỗng dạ dày;
- Đang buồn nôn, nôn hoặc đầy bụng;
- Mắc đái tháo đường khó kiểm soát;
- Đang mang thai;
- Đang sử dụng thuốc có thể ảnh hưởng đến vận động dạ dày;
- Cần phẫu thuật cấp cứu.
Nếu cảm thấy khát nhiều trong thời gian chờ mổ, người bệnh nên báo với điều dưỡng thay vì tự uống nước.
Có được uống thuốc vào sáng ngày phẫu thuật không?
Việc có tiếp tục uống thuốc vào sáng ngày phẫu thuật hay không phụ thuộc vào từng loại thuốc, bệnh nền và kế hoạch gây mê.
Một số thuốc điều trị bệnh mạn tính có thể vẫn được sử dụng với một ngụm nước nhỏ. Một số thuốc khác có thể cần ngừng, đổi thời điểm dùng hoặc điều chỉnh liều trước phẫu thuật.
Người bệnh không được tự ý ngừng thuốc, giảm liều hoặc uống thuốc theo thói quen khi chưa trao đổi với bác sĩ.
Những nhóm thuốc cần được thông báo đầy đủ
- Thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu;
- Insulin và thuốc điều trị đái tháo đường;
- Thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch;
- Thuốc lợi tiểu;
- Thuốc điều trị động kinh;
- Corticoid sử dụng kéo dài;
- Thuốc điều trị bệnh tuyến giáp;
- Thuốc giảm cân;
- Thuốc đồng vận thụ thể peptide giống glucagon-1 (GLP-1);
- Thuốc không kê đơn;
- Vitamin, thảo dược và thực phẩm bổ sung.
Trước ngày phẫu thuật, người bệnh nên chuẩn bị danh sách gồm:
- Tên từng loại thuốc;
- Hàm lượng và liều đang dùng;
- Thời điểm dùng thuốc;
- Lần dùng gần nhất;
- Lý do sử dụng;
- Tiền sử dị ứng hoặc phản ứng bất lợi với thuốc.
Người đang sử dụng thuốc GLP-1 cần lưu ý gì?
Thuốc đồng vận thụ thể peptide giống glucagon-1 thường được sử dụng trong điều trị đái tháo đường hoặc kiểm soát cân nặng. Một số thuốc trong nhóm có thể làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, đặc biệt ở người đang tăng liều hoặc có triệu chứng tiêu hóa.
Theo hướng dẫn đa hiệp hội được công bố năm 2024, phần lớn người bệnh có thể tiếp tục sử dụng thuốc GLP-1 trước phẫu thuật chương trình. Tuy nhiên, những người có nguy cơ cao cần được đánh giá riêng; bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh thuốc, chế độ ăn trước phẫu thuật hoặc kế hoạch gây mê.
Nguy cơ có thể cao hơn khi:
- Đang trong giai đoạn bắt đầu hoặc tăng liều;
- Có buồn nôn, nôn;
- Đầy bụng hoặc đau bụng;
- Táo bón đáng kể;
- Có bệnh lý khác làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày.
Người bệnh không nên tự ngừng thuốc GLP-1 chỉ vì chuẩn bị phẫu thuật. Việc tiếp tục hay tạm ngừng thuốc cần được bác sĩ gây mê và bác sĩ điều trị thống nhất.
Nếu lỡ ăn hoặc uống trước giờ phẫu thuật thì phải làm gì?
Nếu lỡ ăn hoặc uống khác với hướng dẫn, người bệnh cần báo ngay cho bác sĩ hoặc điều dưỡng, kể cả khi chỉ ăn một lượng nhỏ hoặc uống một ngụm sữa.
Cần cung cấp chính xác:
- Đã ăn hoặc uống loại gì;
- Lượng ước tính;
- Thời điểm ăn uống;
- Có nhai kẹo cao su hay ngậm kẹo không;
- Có buồn nôn, nôn, trào ngược hoặc đầy bụng không;
- Có dùng thuốc vào buổi sáng không.
Ê-kíp gây mê sẽ đánh giá loại thực phẩm, lượng sử dụng, thời gian còn lại trước gây mê và nguy cơ của từng người bệnh. Sau đó, bác sĩ có thể quyết định:
- Tiếp tục phẫu thuật theo kế hoạch;
- Lùi giờ gây mê;
- Điều chỉnh phương án gây mê;
- Hoãn phẫu thuật nếu nguy cơ không bảo đảm an toàn.
Không phải mọi trường hợp uống một ngụm nước đều bị hủy mổ. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự kết luận rằng lượng đã dùng quá ít nên không cần báo. Việc che giấu thông tin có thể khiến bác sĩ thiếu dữ liệu quan trọng để đánh giá nguy cơ và bảo vệ đường thở trong quá trình gây mê.
Những trường hợp cần được hướng dẫn riêng trước phẫu thuật lồng ngực
Mốc nhịn ăn uống thông thường có thể không phù hợp với người có nguy cơ hít sặc cao hoặc dạ dày làm rỗng chậm.
Những trường hợp cần được bác sĩ đánh giá riêng gồm:
- Người mắc đái tháo đường;
- Người có trào ngược dạ dày - thực quản nặng;
- Người có bệnh lý thực quản;
- Người nghi ngờ tắc nghẽn đường tiêu hóa;
- Người đang buồn nôn, nôn hoặc đầy bụng;
- Người đang mang thai;
- Người béo phì kèm bệnh nền phức tạp;
- Người có rối loạn vận động dạ dày;
- Người đang sử dụng thuốc GLP-1 hoặc thuốc ảnh hưởng đến vận động tiêu hóa;
- Người cần phẫu thuật cấp cứu;
- Người không thể xác định chính xác thời điểm ăn uống cuối cùng.
Trong các tình huống này, bác sĩ gây mê có thể điều chỉnh thời gian nhịn, thuốc điều trị hoặc phương án kiểm soát đường thở. Người bệnh không nên tự áp dụng mốc 2 giờ, 6 giờ hoặc 8 giờ khi chưa được hướng dẫn.
Phẫu thuật lồng ngực tại BVĐK Hồng Ngọc: Điều trị chuyên sâu, phục hồi toàn diện
Phẫu thuật lồng ngực là lĩnh vực đòi hỏi sự chính xác trong từng thao tác ngoại khoa, đồng thời cần sự phối hợp chặt chẽ giữa phẫu thuật viên, bác sĩ gây mê hồi sức và đội ngũ phục hồi chức năng để đảm bảo người bệnh hồi phục an toàn, nhanh chóng sau mổ. Tại BVĐK Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh, người bệnh được đồng hành xuyên suốt từ giai đoạn thăm khám, xây dựng phác đồ điều trị, phẫu thuật đến chăm sóc hậu phẫu với kế hoạch điều trị được cá thể hóa theo từng trường hợp.
Đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm: Người bệnh được trực tiếp thăm khám và điều trị bởi PGS.TS.BS Trần Trọng Kiểm - chuyên gia Ngoại lồng ngực có gần 40 năm kinh nghiệm, nguyên Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật Lồng ngực và Chủ nhiệm Bộ môn Ngoại Lồng ngực, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cùng BSCKII Khiếu Mạnh Cường - chuyên gia Ngoại lồng ngực có nhiều năm kinh nghiệm trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý lồng ngực, đặc biệt là phẫu thuật nội soi lồng ngực và các kỹ thuật ít xâm lấn. Với kinh nghiệm chuyên sâu của hai bác sĩ cùng sự phối hợp của ê-kíp đa chuyên khoa, BVĐK Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh mang đến giải pháp điều trị toàn diện cho nhiều bệnh lý như u phổi, u trung thất, tổn thương khí quản - phế quản, chấn thương ngực, lõm ngực bẩm sinh và nhiều bệnh lý ngoại lồng ngực phức tạp khác.
Phác đồ điều trị cá thể hóa: Trước mỗi ca phẫu thuật, người bệnh được đánh giá toàn diện về tình trạng hô hấp, tim mạch, bệnh lý nền và nguy cơ gây mê để xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp. Tùy từng bệnh lý và thể trạng, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phẫu thuật ít xâm lấn hoặc mổ mở khi cần thiết, đồng thời phối hợp với bác sĩ Gây mê hồi sức và phục hồi chức năng nhằm tối ưu hiệu quả điều trị và quá trình hồi phục.
Hệ thống phòng mổ và trang thiết bị hiện đại: BVĐK Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh được đầu tư hệ thống phòng mổ hiện đại, nội soi lồng ngực độ phân giải cao cùng hệ thống gây mê hồi sức chuyên sâu, hỗ trợ nâng cao độ chính xác trong phẫu thuật và đảm bảo an toàn trong suốt quá trình điều trị.
Quy trình điều trị tối ưu, hạn chế thời gian chờ đợi: Các bước thăm khám, cận lâm sàng, hội chẩn và phẫu thuật được phối hợp đồng bộ giữa các chuyên khoa, giúp người bệnh rút ngắn thời gian chờ và sớm được điều trị khi có chỉ định.
Chăm sóc hậu phẫu toàn diện trong không gian điều trị chất lượng cao: Sau phẫu thuật, người bệnh được theo dõi sát, hướng dẫn tập thở, vận động sớm và tư vấn chế độ dinh dưỡng phù hợp với từng giai đoạn hồi phục. Hệ thống phòng bệnh tiện nghi, không gian nghỉ dưỡng hiện đại cùng dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp góp phần mang lại trải nghiệm điều trị thoải mái và hỗ trợ người bệnh sớm trở lại sinh hoạt thường ngày.
Câu hỏi thường gặp trước phẫu thuật lồng ngực
Nhịn ăn từ 0 giờ trước ngày mổ có đúng không?
Không phải lúc nào người bệnh cũng cần ngừng hoàn toàn thức ăn và nước uống từ 0 giờ. Thời điểm ngừng phụ thuộc vào giờ dự kiến gây mê, loại thức ăn, đồ uống và tình trạng sức khỏe. Người bệnh nên thực hiện đúng mốc thời gian do bác sĩ hoặc cơ sở phẫu thuật cung cấp, không tự áp dụng một quy tắc chung.
Có được nhai kẹo cao su trước phẫu thuật không?
Người bệnh không nên chủ động nhai kẹo cao su trước phẫu thuật nếu chưa được cơ sở y tế cho phép. Nếu đã nhai, cần bỏ kẹo và thông báo cho nhân viên y tế. Theo hướng dẫn của Hiệp hội Bác sĩ Gây mê Hoa Kỳ, việc một người bệnh khỏe mạnh nhai kẹo cao su không nhất thiết đồng nghĩa ca mổ phải trì hoãn, nhưng quyết định cuối cùng thuộc về bác sĩ gây mê.
Uống một ngụm nước có bị hủy mổ không?
Không thể kết luận chỉ dựa trên việc người bệnh đã uống “một ngụm nước”. Bác sĩ cần biết loại đồ uống, lượng sử dụng, thời điểm uống và nguy cơ hít sặc của người bệnh. Hãy báo trung thực cho nhân viên y tế để được đánh giá, thay vì tự cho rằng lượng nước quá ít nên không ảnh hưởng.
Vì sao sữa không được tính như nước trong?
Sữa chứa protein, chất béo và các thành phần dinh dưỡng khác nên không được làm rỗng khỏi dạ dày giống nước lọc. Vì vậy, sữa không thuộc nhóm chất lỏng trong và thường cần thời gian nhịn dài hơn trước gây mê.
Người mắc đái tháo đường cần nhịn ăn thế nào?
Người mắc đái tháo đường cần kế hoạch riêng về thời gian nhịn ăn uống, insulin, thuốc hạ đường huyết và theo dõi glucose. Người bệnh không được tự bỏ thuốc hoặc kéo dài thời gian nhịn vì có thể làm tăng nguy cơ hạ hoặc tăng đường huyết.
Có nên tự ngừng thuốc giảm cân trước phẫu thuật không?
Không nên. Một số thuốc giảm cân thuộc nhóm GLP-1 có thể ảnh hưởng đến quá trình làm rỗng dạ dày, nhưng phần lớn người bệnh không nhất thiết phải ngừng thuốc trước phẫu thuật chương trình. Cần thông báo tên thuốc, liều và thời điểm dùng gần nhất để bác sĩ đưa ra chỉ định phù hợp.
Vì sao không nên nhịn ăn quá lâu?
Nhịn ăn hoặc uống kéo dài hơn mức cần thiết có thể gây khát, mệt mỏi, đau đầu, mất nước và khó kiểm soát đường huyết ở một số người bệnh. Mục tiêu là nhịn đủ thời gian để giảm nguy cơ hít sặc, không phải nhịn càng lâu càng tốt.
Nếu giờ phẫu thuật bị lùi thì có được ăn uống không?
Người bệnh không nên tự ăn hoặc uống khi giờ phẫu thuật thay đổi. Hãy hỏi điều dưỡng hoặc bác sĩ gây mê vì kế hoạch nhịn ăn uống có thể cần được điều chỉnh dựa trên giờ mổ mới và tình trạng thực tế.
Tóm lại, người bệnh thường cần nhịn ăn uống trước phẫu thuật lồng ngực có gây mê hoặc an thần để giảm nguy cơ thức ăn, dịch dạ dày trào vào đường thở. Ở người lớn khỏe mạnh thực hiện phẫu thuật chương trình, các mốc thường được tham khảo là 2 giờ đối với chất lỏng trong, 6 giờ đối với bữa ăn nhẹ và ít nhất 8 giờ đối với bữa ăn có thịt hoặc nhiều chất béo. Tuy nhiên, các mốc này không được áp dụng máy móc cho mọi trường hợp. Điều quan trọng nhất là thực hiện đúng hướng dẫn của bác sĩ gây mê và cơ sở phẫu thuật. Người bệnh không nên tự ý nhịn kéo dài, tự uống nước, tự ngừng thuốc hoặc che giấu việc đã ăn uống. Trong trường hợp bệnh nhân đã ăn, uống hoặc dùng thuốc khác với hướng dẫn, hãy thông báo ngay để ê-kíp điều trị đánh giá và điều chỉnh kế hoạch phù hợp để tránh nguy cơ nguy hiểm có thể gặp phải trong cuộc phẫu thuật. Người bệnh có chỉ định phẫu thuật lồng ngực có thể liên hệ Chuyên khoa Ngoại Lồng ngực, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh để được tư vấn về quy trình thăm khám và chuẩn bị trước phẫu thuật.
