Đau gót chân khi chạy bộ xuất hiện khi bàn chân chịu áp lực quá lớn hoặc chưa kịp thích nghi với cường độ tập luyện. Tình trạng này có thể liên quan đến tổn thương cân gan chân, gân Achilles, xương gót hoặc các mô xung quanh. Vì vậy, người chạy cần chú ý đến vị trí đau, thời điểm xuất hiện và mức độ đau khi đứng hoặc đi lại để bước đầu xác định nguyên nhân. Nếu cơn đau tăng, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến khả năng di chuyển, người chạy nên giảm cường độ tập và đi khám sớm.
Tham vấn chuyên gia: Thạc sĩ, bác sĩ Hoàng Văn Ban – Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình - Thần kinh sọ não, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh.
Lưu ý y khoa: Nội dung dưới đây mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán trực tiếp. Đau gót chân có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và cần cách xử trí khác nhau, vì vậy người chạy bộ không nên tự xác định tình trạng dựa trên vị trí đau. Nếu cơn đau kéo dài, tăng dần hoặc ảnh hưởng đến khả năng đi lại, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và xử trí phù hợp.
Đau gót chân khi chạy bộ thường do nguyên nhân nào?
Chạy bộ tạo ra lực tác động lặp lại lên bàn chân ở mỗi bước chạy. Khi quãng đường, tốc độ hoặc số buổi tập tăng nhanh hơn khả năng thích nghi của cơ, gân và xương, một số cấu trúc quanh gót dễ bị tổn thương và gây đau.
Viêm cân gan chân gây đau dưới gót
Cân gan chân là một dải mô chắc kéo dài từ xương gót đến các ngón chân, có vai trò nâng đỡ vòm bàn chân và giảm áp lực khi di chuyển. Khi bạn chạy quá nhiều, tăng quãng đường đột ngột hoặc vận động lặp lại trong thời gian dài, vùng cân gan chân bám gần xương gót có thể bị quá tải, kích thích và gây đau.
Cơn đau thường xuất hiện ở mặt dưới gót chân, rõ nhất trong những bước đi đầu tiên sau khi thức dậy hoặc sau khi ngồi lâu. Đau có thể giảm khi người bệnh đi lại một lúc nhưng thường tái phát sau khi chạy bộ, đứng lâu hoặc vận động nhiều trong ngày.
Tổn thương gân Achilles gây đau phía sau gót
Gân Achilles nối cơ bắp chân với xương gót và tham gia vào động tác đẩy bàn chân khỏi mặt đất khi chạy. Khi người chạy tăng tốc độ, quãng đường hoặc số buổi quá nhanh, gân phải làm việc nhiều hơn trước và dễ xuất hiện đau, cứng hoặc dày gân.
Cơn đau thường nằm phía sau gót hoặc cao hơn điểm bám của gân vào xương gót, rõ hơn khi chạy, leo cầu thang hoặc kiễng chân. Một số người thấy cứng gân vào buổi sáng hoặc lúc bắt đầu vận động; nếu xuất hiện đau đột ngột kèm cảm giác chân yếu rõ và khó kiễng chân, cần kiểm tra sớm để loại trừ tổn thương nặng hơn.
Nứt xương gót do chạy bộ lặp lại với cường độ cao
Khi liên tục chịu lực từ hoạt động chạy bộ mà không có đủ thời gian phục hồi, xương gót dễ xuất hiện các vết nứt nhỏ. Nguy cơ tăng lên nếu người chạy đột ngột kéo dài quãng đường hoặc nâng cường độ tập, ngay cả khi không bị ngã hay va đập rõ ràng.
Người bệnh thường đau ở phía sau gót, nhất là khi chạy, leo cầu thang hoặc kiễng chân; vùng gân còn dễ bị cứng vào buổi sáng hay khi mới vận động. Nếu cơn đau xuất hiện đột ngột, chân yếu hoặc không thể kiễng, cần đi khám sớm để kiểm tra nguy cơ rách hoặc đứt gân.
Đau gót chân khi chạy bộ nên xử trí thế nào?
Khi gót chân bắt đầu đau trong lúc chạy, người tập nên giảm tốc hoặc dừng buổi chạy nếu cơn đau tiếp tục tăng, làm thay đổi dáng chạy hoặc khiến chân không thể chịu lực bình thường. Cố chạy để hoàn thành quãng đường có thể tiếp tục đặt tải lên vùng đang bị kích thích hoặc tổn thương.
Trong những ngày tiếp theo, cách xử trí phụ thuộc vào mức độ đau và nguyên nhân nghi ngờ. Người chạy có thể:
- Tạm giảm hoặc ngừng các bài chạy khiến đau tăng.
- Chuyển sang vận động ít tác động hơn nếu hoạt động đó không gây đau và nguyên nhân không phải tổn thương cần bất động.
- Chườm lạnh qua một lớp khăn khoảng 15 – 20 phút để hỗ trợ giảm khó chịu khi cần, không đặt đá trực tiếp lên da.
- Sử dụng giày vừa chân, không để phần gót giày cọ sát mạnh vào vùng đang đau.
- Theo dõi khả năng đi lại, mức độ đau sau vận động và tình trạng đau cứng ở gót vào sáng hôm sau.
Không nên xoa bóp mạnh hoặc cố kéo giãn vùng đang đau cấp tính vì có thể khiến tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn. Người chạy không nên tự dùng thuốc giảm đau khi chưa tham khảo ý kiến bác sĩ. Nếu cơn đau khu trú tại xương hoặc nghi ngờ rạn xương, người chạy cần ngừng tập và không nên chạy thử nhiều lần để kiểm tra mức độ hồi phục.
Khi nào đau gót chân sau khi chạy cần đi khám?
Người chạy bộ nên đi khám sớm nếu đau gót chân tăng dần, tái diễn nhiều lần, cản trở sinh hoạt hoặc không cải thiện sau khoảng hai tuần dù đã hạn chế các hoạt động gây đau. Những người có bệnh lý nền như đái tháo đường hoặc rối loạn cảm giác bàn chân cần thận trọng hơn khi xuất hiện triệu chứng ở vùng gót.
Cần được đánh giá y khoa sớm hơn nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Đau dữ dội ngay sau chấn thương.
- Không thể đứng hoặc đi lại bình thường.
- Không thể kiễng chân bằng bên bị đau.
- Nghe tiếng rắc hoặc cảm giác đứt phía sau gót lúc chấn thương.
- Gót hoặc cổ chân biến dạng.
- Sưng, bầm tím nhiều quanh gót và cổ chân.
- Đau khu trú tại xương và tăng khi chịu lực.
- Bàn chân tê, giảm cảm giác hoặc có biểu hiện bất thường về tuần hoàn.
Đau phía sau gót xuất hiện đột ngột, kèm mất khả năng đẩy bàn chân hoặc kiễng chân là dấu hiệu cần cảnh giác với đứt gân Achilles. Nếu đau xương tăng dần qua nhiều buổi chạy, người bệnh cần dừng tập, đi khám để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp thay vì tiếp tục vận động.
Thăm khám và điều trị đau gót chân khi chạy bộ tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Người chạy bộ bị đau gót kéo dài, tái phát hoặc ảnh hưởng đến khả năng tập luyện có thể thăm khám tại Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình - Thần kinh sọ não, bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh. Bác sĩ đánh giá vị trí đau, lịch chạy, khả năng vận động của bàn chân và cổ chân, sau đó lựa chọn phương pháp kiểm tra hình ảnh phù hợp khi cần để xác định nguyên nhân.
Nếu cần điều trị bảo tồn và phục hồi khả năng vận động, người bệnh có thể được phối hợp tập luyện tại Khoa Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng. Phục hồi chức năng sau chấn thương thể thao tại Hồng Ngọc áp dụng các bài tập vận động và phương pháp vật lý trị liệu phù hợp với từng tình trạng, trong đó có các trường hợp viêm cân gan chân và viêm gân Achilles.
Với người chạy bộ, quá trình phục hồi cần hướng đến nhiều hơn việc giảm đau khi sinh hoạt. Người bệnh cần từng bước lấy lại khả năng gập duỗi cổ chân, sức mạnh bắp chân, khả năng đứng một chân, nhón gót và thực hiện các động tác gần với chạy trước khi tăng dần thời gian, quãng đường và tốc độ.
Câu hỏi thường gặp về đau gót chân khi chạy bộ
Đau gót chân có nên tiếp tục chạy không?
Không nên tiếp tục chạy với cường độ cũ nếu mỗi bước chạy làm gót đau rõ hơn hoặc khiến dáng chạy thay đổi. Người tập nên giảm hoạt động gây đau, duy trì vận động nhẹ phù hợp và chỉ tăng lại việc chạy khi đi lại hằng ngày không làm triệu chứng trở nên rõ hơn.
Đau dưới gót chân vào buổi sáng có phải viêm cân gan chân không?
Đau dưới gót ở những bước đầu tiên sau khi thức dậy là biểu hiện thường gặp của viêm cân gan chân, nhưng triệu chứng này chưa đủ để tự chẩn đoán. Bác sĩ cần đánh giá vị trí đau, khả năng vận động cổ chân và loại trừ những nguyên nhân khác như tổn thương xương gót hoặc chèn ép thần kinh.
Đau phía sau gót sau khi chạy có phải do gân Achilles?
Đau phía sau gót hoặc đoạn dưới cẳng chân, nhất là khi chạy, leo cầu thang hoặc kiễng chân, thường liên quan đến gân Achilles. Tuy nhiên, khu vực này còn có thể đau do viêm bao hoạt dịch hoặc các vấn đề tại điểm gân bám vào xương, vì vậy đau kéo dài cần được kiểm tra để xác định đúng nguyên nhân.
Bao lâu thì có thể chạy lại sau khi bị đau gót?
Không có số ngày chính xác cho mọi trường hợp vì thời gian trở lại chạy phụ thuộc nguyên nhân và mức độ tổn thương. Người chạy nên dựa vào khả năng đi bộ không đau, vận động cổ chân tốt, sức mạnh chân được phục hồi và khả năng hoàn thành các bài tập cần thiết trước khi tăng dần từ đi bộ sang chạy ngắn, sau đó mới tăng quãng đường và tốc độ.
Kết luận
Đau gót chân khi chạy bộ có thể xuất phát từ cân gan chân, gân Achilles, xương gót hoặc việc thay đổi lịch tập quá nhanh. Người chạy nên giảm hoạt động gây đau, theo dõi vị trí và diễn biến triệu chứng, đồng thời đi khám nếu đau kéo dài, ảnh hưởng đi lại hoặc ngày càng rõ; việc xác định đúng nguyên nhân và phục hồi đầy đủ giúp quá trình trở lại chạy an toàn hơn.
Tài liệu tham khảo
- Koc TA Jr, Bise CG, Neville C, Carreira D, Martin RL. Heel Pain – Plantar Fasciitis: Revision 2023. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy, 2023.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38037331/
- Chimenti RL, et al. Achilles Pain, Stiffness, and Muscle Power Deficits: Midportion Achilles Tendinopathy Revision – 2024. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy.https://www.jospt.org/doi/10.2519/jospt.2024.0302
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Plantar Fasciitis and Bone Spurs.https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/plantar-fasciitis-and-bone-spurs
- American Academy of Orthopaedic Surgeons. Stress Fractures of the Foot and Ankle.https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/stress-fractures-of-the-foot-and-ankle/
- George ERM, Sheerin KR, Reid D. Criteria and Guidelines for Returning to Running Following a Tibial Bone Stress Injury: A Scoping Review. Sports Medicine, 2024.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39141251/
