Viêm mũi dị ứng mùa hè: Vì sao thời tiết nóng vẫn khiến nhiều người hắt hơi liên tục?

Nhiều người cho rằng viêm mũi dị ứng chỉ xuất hiện khi trời lạnh, giao mùa hoặc thời tiết ẩm. Tuy nhiên, mùa hè vẫn có thể là thời điểm triệu chứng bùng phát mạnh do sự kết hợp của phấn hoa, bụi mịn, nấm mốc, mạt bụi nhà, lông thú nuôi, điều hòa lạnh khô và thay đổi nhiệt độ đột ngột giữa ngoài trời nóng với phòng lạnh.

Trả lời nhanh: Mùa hè vẫn có thể làm viêm mũi dị ứng bùng phát vì người bệnh tiếp xúc với phấn hoa, bụi mịn, nấm mốc, mạt bụi nhà, lông thú nuôi và không khí lạnh khô từ điều hòa. Triệu chứng thường là hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, ngứa mắt. Nên đi khám nếu nghẹt mũi kéo dài, giảm khứu giác, đau mặt, khó thở hoặc khò khè.

Viêm mũi dị ứng gây hắt xì

Tham vấn chuyên môn: Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng/Nội hô hấp – Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc.

Tóm tắt nhanh bài viết

Viêm mũi dị ứng mùa hè không hiếm gặp. Nắng nóng, điều hòa, bụi mịn, phấn hoa, nấm mốc và thay đổi nhiệt độ có thể kích hoạt triệu chứng ở người có cơ địa dị ứng.
Triệu chứng điển hình gồm hắt hơi từng tràng, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi, ngứa mũi, ngứa mắt. Một số người còn có ho khan, đằng hắng, đau họng buổi sáng do chảy dịch mũi sau hoặc thở bằng miệng.
Viêm mũi dị ứng khác cảm lạnh ở điểm thường không sốt, không đau mỏi người rõ, không lây và có liên quan dị nguyên. Ngứa mũi, ngứa mắt là dấu hiệu gợi ý dị ứng hơn nhiễm virus.
Điều hòa có thể làm triệu chứng nặng hơn nếu để quá lạnh, không khí quá khô, gió thổi trực tiếp hoặc máy lạnh không được vệ sinh định kỳ.
Người có hen phế quản, viêm da cơ địa, tiền sử gia đình dị ứng, sống trong môi trường nhiều bụi/nấm mốc hoặc làm việc trong phòng điều hòa kín có nguy cơ cao hơn.
Cần đi khám nếu nghẹt mũi kéo dài, giảm khứu giác, đau/áp lực vùng mặt, ho về đêm, khò khè, khó thở hoặc triệu chứng ảnh hưởng giấc ngủ, học tập, công việc.

Viêm mũi dị ứng là gì?

Viêm mũi dị ứng là tình trạng niêm mạc mũi phản ứng quá mức khi tiếp xúc với các dị nguyên trong môi trường. Dị nguyên là những chất vốn không gây hại với đa số người, nhưng lại kích hoạt phản ứng miễn dịch ở người có cơ địa dị ứng.

Các dị nguyên thường gặp gồm:

phấn hoa;
bụi nhà;
mạt bụi nhà;
lông thú nuôi;
nấm mốc;
gián hoặc côn trùng;
bụi mịn, khói thuốc, ô nhiễm không khí.

Khi người có cơ địa dị ứng hít phải các tác nhân này, hệ miễn dịch có thể phản ứng mạnh, gây hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi, nghẹt mũi và ngứa mắt.

Cơ chế dị ứng xảy ra như thế nào?

Khi dị nguyên tiếp xúc với niêm mạc mũi, cơ thể có thể nhận diện nhầm chúng là “tác nhân nguy hiểm”. Từ đó, phản ứng dị ứng được kích hoạt.

Hệ miễn dịch tạo kháng thể IgE: IgE là loại kháng thể liên quan đến phản ứng dị ứng. Người có cơ địa dị ứng thường nhạy hơn với các dị nguyên như phấn hoa, bụi nhà hoặc nấm mốc.
Histamine và các chất trung gian được giải phóng: Histamine làm giãn mạch, tăng tiết dịch, kích thích dây thần kinh cảm giác ở niêm mạc mũi. Đây là lý do người bệnh hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi trong.
Niêm mạc mũi sưng nề: Khi niêm mạc phù nề, đường thở qua mũi bị hẹp lại, khiến người bệnh nghẹt mũi, khó thở bằng mũi hoặc phải thở bằng miệng khi ngủ.
Phản ứng có thể tái phát nhiều lần: Nếu dị nguyên vẫn tồn tại trong môi trường sống hoặc nơi làm việc, triệu chứng có thể kéo dài dai dẳng hoặc tái phát theo từng đợt.

Vì sao mùa hè vẫn dễ bị viêm mũi dị ứng?

Mùa hè có nhiều yếu tố thuận lợi khiến viêm mũi dị ứng bùng phát. Không chỉ phấn hoa ngoài trời, các yếu tố trong nhà như điều hòa, nấm mốc, mạt bụi, lông thú nuôi cũng có thể làm triệu chứng nặng hơn.

Điều hòa làm niêm mạc mũi dễ bị kích thích

Điều hòa không trực tiếp gây viêm mũi dị ứng, nhưng có thể làm triệu chứng nặng hơn ở người có cơ địa dị ứng.

Không khí lạnh và khô làm niêm mạc mất độ ẩm: Khi niêm mạc mũi bị khô, lớp hàng rào bảo vệ tự nhiên suy yếu, khiến mũi nhạy cảm hơn với bụi, nấm mốc và dị nguyên.
Chênh lệch nhiệt độ làm mũi dễ phản ứng: Việc di chuyển liên tục giữa ngoài trời nóng trên 35°C và phòng lạnh 25–27°C có thể khiến niêm mạc mũi co giãn đột ngột, gây hắt hơi, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi.
Gió lạnh thổi trực tiếp kích thích đường thở: Luồng khí lạnh hướng thẳng vào mặt, mũi hoặc cổ có thể làm người bệnh hắt hơi nhiều hơn, khô mũi, khô họng hoặc đau họng buổi sáng.
Điều hòa bẩn có thể phát tán dị nguyên: Nếu không vệ sinh định kỳ, lưới lọc và dàn lạnh có thể tích tụ bụi, nấm mốc, lông thú nuôi, phấn hoa và vi khuẩn, khiến triệu chứng dị ứng tái phát.

Xem thêm: điều hòa bao nhiêu độ phù hợp và sai lầm dùng điều hòa mùa hè nếu bạn thường xuyên hắt hơi, nghẹt mũi hoặc khô họng khi ngủ điều hòa.

Nấm mốc phát triển mạnh trong thời tiết nóng ẩm

Mùa hè tại Việt Nam thường nóng ẩm, đặc biệt sau các đợt mưa. Đây là điều kiện thuận lợi để nấm mốc phát triển trong nhà, phòng tắm, góc tường, thảm, rèm, máy lạnh hoặc khu vực ít thông thoáng.

Bào tử nấm mốc rất nhỏ và dễ bay trong không khí: Khi hít phải, người có cơ địa dị ứng có thể hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi kéo dài.
Nấm mốc dễ ẩn trong điều hòa và phòng kín: Dù nhà nhìn sạch, nấm mốc vẫn có thể tồn tại trong dàn lạnh, thảm, tường ẩm hoặc ga gối lâu ngày.
Tiếp xúc kéo dài làm triệu chứng dai dẳng: Nếu chỉ dùng thuốc nhưng không xử lý môi trường ẩm mốc, triệu chứng có thể tái phát liên tục.
Người có hen phế quản cần đặc biệt chú ý: Nấm mốc có thể làm triệu chứng hô hấp nặng hơn ở một số người có cơ địa dị ứng hoặc hen.

*Nấm mốc phát triển mạnh ở khí hậu nóng ẩm*

Phấn hoa và bụi mịn tăng tiếp xúc trong mùa hè

Không ít loại cây cỏ phát tán phấn hoa trong mùa nóng. Đồng thời, thời tiết khô nóng, giao thông và ô nhiễm đô thị có thể làm bụi mịn lơ lửng nhiều hơn trong không khí.

Phấn hoa dễ bám vào tóc, quần áo, khẩu trang: Người bệnh có thể mang dị nguyên từ ngoài trời vào nhà mà không nhận ra.
Bụi mịn kích thích niêm mạc mũi: Bụi không chỉ gây kích ứng cơ học mà còn có thể làm phản ứng dị ứng trở nên nặng hơn.
Người đi xe máy, làm việc ngoài trời dễ bị ảnh hưởng: Shipper, công nhân, tài xế, người thường xuyên di chuyển trên đường nhiều bụi có thể hắt hơi, nghẹt mũi nhiều hơn.
Mở cửa sổ khi phấn hoa/bụi cao có thể làm triệu chứng nặng hơn: Đặc biệt vào những ngày gió, khô hoặc khu vực nhiều cây cỏ, công trình xây dựng.

Mạt bụi nhà, lông thú nuôi và dị nguyên trong nhà

Mùa hè nhiều người đóng kín cửa và dùng điều hòa trong thời gian dài. Điều này có thể làm các dị nguyên trong nhà tích tụ nếu không thông khí và vệ sinh thường xuyên.

Mạt bụi nhà sống nhiều trong chăn, ga, gối, đệm: Chúng là tác nhân dị ứng phổ biến, có thể gây hắt hơi buổi sáng, nghẹt mũi về đêm hoặc ngứa mũi khi ngủ dậy.
Lông thú nuôi và vảy da động vật dễ bám vào đồ vải: Nếu thú nuôi vào phòng ngủ hoặc nằm trên giường, triệu chứng dị ứng có thể kéo dài dù không tiếp xúc trực tiếp.
Rèm, thảm, sofa vải dễ giữ bụi: Đây là nguồn dị nguyên trong nhà thường bị bỏ qua.
Phòng kín ít thông khí làm dị nguyên tích tụ: Người bệnh có thể thấy triệu chứng nặng hơn khi ở phòng lâu, đặc biệt phòng ngủ hoặc phòng làm việc điều hòa.

*Mạt bụi là tác nhân hàng đầu gây viêm mũi*

Thay đổi nhiệt độ đột ngột làm mũi phản ứng mạnh hơn

Không phải mọi triệu chứng hắt hơi, chảy mũi trong mùa hè đều là dị ứng thuần túy. Một số người có niêm mạc mũi rất nhạy với thay đổi nhiệt độ, độ ẩm, mùi mạnh hoặc khói bụi. Tình trạng này có thể giống viêm mũi dị ứng nhưng không hoàn toàn do cơ chế IgE.

Từ ngoài trời nóng vào phòng lạnh đột ngột: Niêm mạc mũi có thể phản ứng bằng cách hắt hơi, chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi.
Không khí lạnh khô kích thích thần kinh cảm giác ở mũi: Người bệnh có thể hắt hơi ngay khi bước vào phòng điều hòa.
Mùi nước hoa, khói thuốc, hóa chất tẩy rửa cũng có thể kích thích mũi: Đây là điểm cần phân biệt với dị ứng do phấn hoa hoặc bụi nhà.
Triệu chứng có thể chồng lấp: Một người vừa có cơ địa dị ứng, vừa nhạy cảm với thay đổi nhiệt độ hoặc mùi mạnh.

Bảng yếu tố mùa hè làm nặng viêm mũi dị ứng

Yếu tố mùa hè	Vì sao làm nặng viêm mũi dị ứng?	Cách giảm tiếp xúc
Điều hòa lạnh/khô	Làm khô niêm mạc, tăng nhạy cảm với dị nguyên	Không để quá lạnh, tránh gió trực tiếp, vệ sinh máy
Nấm mốc	Bào tử nấm phát tán trong không khí ẩm	Giữ nhà khô thoáng, xử lý ẩm mốc, vệ sinh điều hòa
Phấn hoa	Dị nguyên ngoài trời dễ bám vào tóc, quần áo	Đeo khẩu trang, đóng cửa khi phấn hoa cao, tắm/thay đồ sau khi ra ngoài
Bụi mịn/ô nhiễm	Kích thích niêm mạc, làm nặng phản ứng dị ứng	Đeo khẩu trang phù hợp, tránh giờ ô nhiễm cao
Mạt bụi nhà, lông thú	Dị nguyên trong nhà gây triệu chứng quanh năm	Giặt ga gối, hút bụi, hạn chế thú nuôi vào phòng ngủ
Chênh lệch nhiệt độ	Kích thích niêm mạc mũi co giãn đột ngột	Tránh đổi nhiệt quá nhanh, giữ nhiệt độ phòng hợp lý

Dấu hiệu nhận biết viêm mũi dị ứng mùa hè

Người bệnh hiếm khi chỉ có một triệu chứng đơn lẻ. Hắt hơi, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi và ngứa mắt thường xuất hiện đồng thời và có xu hướng nặng lên khi tiếp xúc dị nguyên. Các dấu hiệu thường gặp bao gồm

Hắt hơi liên tục

Hắt hơi là phản xạ giúp cơ thể tống các tác nhân kích thích ra khỏi đường hô hấp. Trong viêm mũi dị ứng, hắt hơi thường xảy ra thành từng tràng, nhất là khi tiếp xúc với dị nguyên.

Người bệnh có thể nhận thấy:

Hắt hơi nhiều lần liên tiếp: Thường xuất hiện khi thức dậy, khi vào phòng điều hòa, khi dọn nhà, tiếp xúc bụi hoặc đi ngoài trời nhiều phấn hoa.
Hắt hơi kèm ngứa mũi: Ngứa mũi là dấu hiệu gợi ý dị ứng hơn so với cảm lạnh thông thường.
Triệu chứng tái diễn theo môi trường: Ví dụ chỉ hắt hơi khi ở phòng có điều hòa bẩn, nhà nhiều bụi, gần thú nuôi hoặc sau khi ra ngoài.
Không nhất thiết kèm sốt: Nếu hắt hơi kèm sốt, đau họng, mệt mỏi, đau nhức người, cần nghĩ thêm đến nhiễm virus hoặc bệnh hô hấp khác.

Chảy nước mũi trong

Chảy nước mũi trong, loãng là dấu hiệu thường gặp trong viêm mũi dị ứng. Dịch mũi có thể chảy nhiều, khiến người bệnh phải xì mũi liên tục.

Đặc điểm gợi ý dị ứng:

Dịch mũi trong và loãng: Khác với dịch mũi đặc, vàng xanh hoặc hôi thường gợi ý nhiễm trùng hoặc viêm xoang.
Có thể kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần: Nếu người bệnh tiếp tục tiếp xúc dị nguyên, triệu chứng không dứt hẳn.
Dễ đi kèm hắt hơi và ngứa mũi: Bộ ba hắt hơi – ngứa mũi – chảy nước mũi trong rất thường gặp trong viêm mũi dị ứng.
Dịch mũi có thể chảy xuống họng: Gây đằng hắng, ho khan, vướng họng hoặc đau họng buổi sáng.

Nếu dịch mũi chuyển đặc, vàng xanh, mùi hôi, kèm đau mặt, sốt hoặc giảm khứu giác, người bệnh nên đi khám để loại trừ viêm xoang/nhiễm trùng.

Nghẹt mũi

Nghẹt mũi xảy ra khi niêm mạc mũi sưng nề, làm hẹp đường thở qua mũi. Đây là triệu chứng gây khó chịu nhất với nhiều người vì ảnh hưởng trực tiếp đến giấc ngủ và sinh hoạt.

Nghẹt mũi do viêm mũi dị ứng có thể gây:

Khó thở bằng mũi: Người bệnh phải thở bằng miệng, nhất là khi ngủ.
Ngủ không sâu giấc: Nghẹt mũi về đêm có thể làm người bệnh ngủ chập chờn, thức giấc, mệt mỏi vào ban ngày.
Đau họng buổi sáng: Thở bằng miệng khiến họng khô, dễ đau rát sau khi ngủ dậy.
Giảm tập trung ban ngày: Thiếu ngủ và nghẹt mũi kéo dài có thể ảnh hưởng học tập, làm việc.

Khi nào cần đi khám? Nghẹt mũi kéo dài, nghẹt một bên, giảm khứu giác, đau/áp lực vùng mặt hoặc chảy dịch mũi đặc cần được bác sĩ Tai Mũi Họng đánh giá.

*Viêm mũi ngạt mũi khiến giấc ngủ chập chờn*

Ngứa mũi, ngứa mắt

Ngứa mũi và ngứa mắt là dấu hiệu rất gợi ý cơ địa dị ứng. Histamine kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác ở niêm mạc mũi và kết mạc mắt, gây cảm giác ngứa khó chịu.

Người bệnh có thể gặp:

Ngứa mũi, phải dụi hoặc ngoáy mũi liên tục: Điều này có thể làm niêm mạc tổn thương, dễ chảy máu mũi nhẹ hoặc kích thích thêm.
Ngứa mắt, chảy nước mắt: Thường đi kèm đỏ mắt nhẹ, cay mắt hoặc cảm giác cộm mắt khi tiếp xúc phấn hoa/bụi.
Ngứa vòm họng hoặc tai: Một số người có cảm giác ngứa sâu trong họng hoặc tai do phản ứng dị ứng lan tỏa.
Triệu chứng rõ hơn khi ra ngoài hoặc tiếp xúc dị nguyên: Ví dụ khi dọn phòng, phơi chăn, ôm thú nuôi hoặc đi qua khu vực nhiều cây cỏ.

Khi nào cần chú ý? Nếu mắt đỏ nhiều, đau mắt, nhìn mờ, chảy ghèn hoặc sưng nề quanh mắt, người bệnh nên đi khám để loại trừ bệnh mắt/nhiễm trùng.

Chảy dịch mũi sau, ho khan hoặc đau họng buổi sáng

Viêm mũi dị ứng có thể làm dịch mũi chảy xuống thành sau họng, nhất là khi nằm ngủ. Đây là nguyên nhân khiến nhiều người bị ho khan, vướng họng hoặc đau họng sau khi ngủ dậy.

Biểu hiện thường gặp:

Đằng hắng liên tục: Người bệnh cảm thấy có dịch vướng trong họng.
Ho khan về đêm hoặc sáng sớm: Dịch mũi kích thích họng gây ho, nhưng thường không có đờm đặc như nhiễm trùng.
Đau họng buổi sáng: Nghẹt mũi làm người bệnh thở bằng miệng, khiến họng khô và đau hơn khi thức dậy.
Hơi thở có mùi hoặc miệng khô: Có thể do thở miệng kéo dài trong lúc ngủ.

Xem thêm:vì sao ngủ dậy bị đau họng nếu bạn thường xuyên đau họng, khô họng hoặc ho khan sau khi ngủ dậy.

Phân biệt viêm mũi dị ứng với cảm lạnh

Viêm mũi dị ứng và cảm lạnh đều có thể gây hắt hơi, chảy nước mũi, nghẹt mũi nên rất dễ nhầm. Tuy nhiên, bản chất hai tình trạng khác nhau: viêm mũi dị ứng là phản ứng với dị nguyên, còn cảm lạnh thường do virus đường hô hấp.

Đặc điểm	Viêm mũi dị ứng	Cảm lạnh
Nguyên nhân	Dị nguyên như phấn hoa, bụi, nấm mốc, lông thú	Virus đường hô hấp
Khả năng lây	Không lây	Có thể lây
Sốt	Hiếm gặp	Có thể có
Ngứa mũi/mắt	Rất điển hình	Ít gặp
Hắt hơi	Thường thành từng tràng, tái diễn	Có thể có nhưng thường kèm triệu chứng nhiễm virus
Dịch mũi	Trong, loãng	Ban đầu trong, có thể đặc dần
Đau mỏi người	Hiếm gặp	Thường gặp hơn
Thời gian	Kéo dài khi còn tiếp xúc dị nguyên	Thường cải thiện sau vài ngày đến khoảng 1–2 tuần
Liên quan môi trường	Rõ, tăng khi gặp dị nguyên	Không đặc hiệu

Gợi ý thực tế: Nếu hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt tái diễn mỗi khi vào phòng bụi, ngủ điều hòa, tiếp xúc thú nuôi hoặc ra ngoài nhiều phấn hoa, nhiều khả năng là dị ứng. Nếu kèm sốt, đau họng, đau mỏi người, mệt nhiều và lây cho người xung quanh, cần nghĩ đến nhiễm virus/cảm lạnh.

*Cảm lạnh mệt hơn do bị vi rút tấn công*

Ai dễ bị viêm mũi dị ứng mùa hè?

Người có tiền sử dị ứng hoặc gia đình có cơ địa dị ứng

Nếu bản thân hoặc người thân trong gia đình có viêm mũi dị ứng, hen phế quản, viêm da cơ địa, dị ứng thức ăn hoặc dị ứng thuốc, nguy cơ mắc viêm mũi dị ứng có thể cao hơn.

Nhóm này thường có hệ miễn dịch nhạy hơn với các dị nguyên thông thường như bụi nhà, phấn hoa, lông thú, nấm mốc.

Người mắc hen phế quản

Viêm mũi dị ứng và hen phế quản có thể cùng tồn tại ở người có cơ địa dị ứng. Nghẹt mũi, chảy dịch mũi sau hoặc dị nguyên đường hô hấp có thể làm ho, khò khè hoặc khó thở nặng hơn ở một số người.

Người có hen cần chú ý nếu mùa hè xuất hiện:

ho về đêm;
khò khè;
tức ngực;
khó thở;
phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn.

Nếu có các dấu hiệu trên, nên đi khám để đánh giá kiểm soát hen và viêm mũi dị ứng.

*Khó thở, tức ngực là dấu hiệu nặng của viêm mũi dị ứng*

Người làm việc trong phòng điều hòa kín

Dân văn phòng, nhân viên làm việc trong phòng kín, người ngủ điều hòa cả đêm có thể dễ bị khô mũi, kích ứng mũi hoặc tiếp xúc với bụi/nấm mốc từ hệ thống điều hòa nếu không vệ sinh định kỳ.

Nguy cơ tăng nếu:

phòng ít thông khí;
điều hòa lâu không vệ sinh;
nhiệt độ để quá thấp;
gió lạnh thổi trực tiếp;
có thảm, rèm, sofa vải tích bụi.

Người thường xuyên tiếp xúc bụi, phấn hoa, nấm mốc hoặc lông thú

Người đi xe máy nhiều, làm việc ngoài trời, sống gần công trình xây dựng, nhà ẩm mốc hoặc nuôi thú cưng có thể tiếp xúc dị nguyên nhiều hơn.

Triệu chứng thường rõ hơn khi:

dọn nhà;
giặt/chạm vào chăn ga lâu ngày;
ôm thú nuôi;
đi qua nơi nhiều cây cỏ;
ở trong phòng ẩm mốc;
ra ngoài vào ngày nhiều bụi.

Người có viêm xoang, polyp mũi hoặc lệch vách ngăn

Các vấn đề cấu trúc hoặc bệnh lý vùng mũi xoang có thể làm nghẹt mũi kéo dài, khiến viêm mũi dị ứng khó kiểm soát hơn. Nếu người bệnh chỉ nghẹt một bên mũi, giảm khứu giác rõ, đau vùng mặt hoặc chảy dịch mũi đặc kéo dài, cần khám Tai Mũi Họng để đánh giá thêm.

Trẻ em

Trẻ em có thể bị viêm mũi dị ứng với biểu hiện hắt hơi, chảy mũi, nghẹt mũi, dụi mũi, dụi mắt, ngủ há miệng hoặc ho về đêm. Triệu chứng kéo dài có thể ảnh hưởng giấc ngủ, học tập và làm trẻ mệt mỏi ban ngày.

Cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc người lớn cho trẻ. Nếu trẻ nghẹt mũi kéo dài, ngủ ngáy, ho về đêm hoặc khò khè, nên đưa trẻ đi khám.

Viêm mũi dị ứng mùa hè có thể gây biến chứng gì?

Viêm mũi dị ứng không phải bệnh nguy hiểm tức thì trong đa số trường hợp, nhưng nếu kéo dài và kiểm soát kém, bệnh có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống và làm tăng nguy cơ một số vấn đề hô hấp.

Ảnh hưởng giấc ngủ và chất lượng sống

Nghẹt mũi, chảy mũi và hắt hơi nhiều có thể khiến người bệnh ngủ không sâu, khó ngủ hoặc thức giấc về đêm. Hậu quả là mệt mỏi, giảm tập trung, giảm hiệu suất học tập/làm việc vào ban ngày.

Tăng nguy cơ viêm xoang

Niêm mạc mũi sưng nề kéo dài có thể ảnh hưởng dẫn lưu xoang. Nếu kèm dịch mũi đặc, đau/áp lực vùng mặt, giảm khứu giác hoặc sốt, cần nghĩ đến viêm xoang.

Làm hen phế quản khó kiểm soát hơn

Ở người có hen, dị nguyên đường hô hấp có thể làm ho, khò khè hoặc khó thở nặng hơn. Việc kiểm soát tốt viêm mũi dị ứng có thể hỗ trợ kiểm soát triệu chứng hô hấp tổng thể.

Gây đau họng, ho khan do chảy dịch mũi sau

Dịch mũi chảy xuống họng kéo dài có thể gây đằng hắng, ho khan, cảm giác vướng họng hoặc đau họng buổi sáng. Triệu chứng này dễ bị nhầm với viêm họng hoặc trào ngược.

*Viêm mũi dị ứng kéo dài tăng nguy cơ viêm xoang*

Cách phòng ngừa viêm mũi dị ứng tái phát

Kiểm soát môi trường sống

Vệ sinh điều hòa định kỳ: Lưới lọc và dàn lạnh có thể tích tụ bụi, nấm mốc, lông thú, phấn hoa. Vệ sinh định kỳ giúp giảm nguồn dị nguyên trong phòng.
Giữ nhà cửa khô thoáng: Nấm mốc phát triển mạnh ở nơi ẩm. Cần xử lý tường ẩm, phòng tắm ẩm, thảm hoặc rèm lâu ngày không giặt.
Giặt ga gối thường xuyên: Ga gối, chăn, đệm là nơi dễ tích tụ mạt bụi nhà. Người dị ứng nên giặt và phơi/sấy khô định kỳ.
Hạn chế thảm, rèm dày, thú bông: Đây là các vật dễ giữ bụi và mạt bụi.
Hạn chế thú nuôi vào phòng ngủ: Lông và vảy da thú nuôi có thể bám lâu trên vải, chăn, đệm.

Hạn chế tiếp xúc dị nguyên ngoài trời

Đeo khẩu trang khi ra ngoài: Đặc biệt khi đi xe máy, qua nơi nhiều bụi, công trình xây dựng hoặc ngày chất lượng không khí kém.
Tắm và thay quần áo sau khi đi ngoài trời: Phấn hoa và bụi có thể bám vào tóc, quần áo, da.
Đóng cửa sổ khi phấn hoa/bụi cao: Nếu mở cửa vào thời điểm nhiều gió hoặc ô nhiễm, dị nguyên có thể vào nhà.
Tránh phơi chăn ga ngoài nơi nhiều bụi/phấn hoa: Nếu phơi ngoài trời, cần giũ sạch trước khi dùng.

Sử dụng điều hòa hợp lý

Không để nhiệt độ quá thấp: Nên duy trì mức nhiệt phù hợp với thể trạng, tránh chênh lệch quá lớn với ngoài trời.
Không để gió thổi trực tiếp vào mặt: Gió lạnh trực tiếp có thể kích thích mũi và làm khô niêm mạc.
Thông khí phòng định kỳ: Nếu phòng kín lâu, bụi và dị nguyên dễ tích tụ.
Vệ sinh máy lạnh: Đặc biệt trước mùa nóng hoặc khi xuất hiện mùi ẩm mốc, bụi bẩn.

Rửa mũi đúng cách khi cần

Rửa mũi bằng nước muối sinh lý có thể giúp làm sạch bụi, dịch mũi và dị nguyên bám trên niêm mạc mũi. Tuy nhiên, cần rửa đúng kỹ thuật, dùng dung dịch phù hợp và vệ sinh dụng cụ sạch sẽ.

Không nên rửa mũi quá nhiều lần hoặc dùng nước không đảm bảo vệ sinh vì có thể làm kích ứng niêm mạc hoặc tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Điều trị viêm mũi dị ứng thế nào cho đúng?

Điều trị viêm mũi dị ứng phụ thuộc mức độ triệu chứng, tần suất tái phát, bệnh nền đi kèm và yếu tố kích hoạt. Người bệnh không nên tự dùng thuốc kéo dài nếu chưa được bác sĩ đánh giá.

Thuốc kháng histamine

Thuốc kháng histamine có thể giúp giảm hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi. Một số thuốc thế hệ cũ có thể gây buồn ngủ, ảnh hưởng lái xe hoặc làm việc cần tập trung. Người bệnh nên dùng theo hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ.

Corticosteroid xịt mũi

Corticosteroid xịt mũi thường được dùng khi nghẹt mũi kéo dài hoặc triệu chứng trung bình – nặng. Thuốc cần dùng đúng kỹ thuật và có thể cần thời gian để phát huy hiệu quả. Không nên tự ý dùng kéo dài nếu chưa được hướng dẫn.

Thuốc co mạch mũi

Thuốc xịt/nhỏ co mạch có thể làm thông mũi nhanh nhưng không nên dùng kéo dài vì có nguy cơ gây nghẹt mũi bật lại, khiến bệnh nặng hơn. Đây là lỗi rất thường gặp ở người nghẹt mũi kéo dài.

Miễn dịch liệu pháp

Một số trường hợp viêm mũi dị ứng dai dẳng, đã xác định dị nguyên và không kiểm soát tốt bằng biện pháp thông thường có thể được bác sĩ cân nhắc miễn dịch liệu pháp. Phương pháp này cần đánh giá chuyên khoa và theo dõi lâu dài.

Điều trị bệnh đi kèm

Nếu người bệnh có hen phế quản, viêm xoang, polyp mũi, lệch vách ngăn hoặc trào ngược, cần điều trị phối hợp. Chỉ kiểm soát triệu chứng mũi mà bỏ qua bệnh nền có thể khiến triệu chứng tái phát.

Khi nào cần đi khám hoặc cấp cứu?

Cần cấp cứu nếu có dấu hiệu nguy hiểm

Viêm mũi dị ứng thông thường hiếm khi là tình trạng cấp cứu. Tuy nhiên, cần đưa người bệnh đi cấp cứu nếu có:

Khó thở, thở rít, tím môi: Có thể là cơn hen hoặc phản ứng đường thở nặng.
Khò khè tăng nhanh, không đáp ứng thuốc cắt cơn ở người có hen: Cần được xử trí y tế kịp thời.
Sưng môi, lưỡi, họng hoặc nổi mề đay toàn thân kèm khó thở: Có thể gợi ý phản ứng dị ứng nặng.
Lơ mơ, mệt lả, đau ngực: Không nên tự xử trí tại nhà.

Nên đi khám sớm nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt

Người bệnh nên khám chuyên khoa Tai Mũi Họng, Nội hô hấp hoặc Dị ứng nếu có:

nghẹt mũi kéo dài;
giảm khứu giác;
đau hoặc áp lực vùng mặt;
chảy mũi đặc, hôi;
hắt hơi, chảy mũi ảnh hưởng giấc ngủ, học tập, công việc;
triệu chứng không cải thiện dù đã tránh dị nguyên hoặc dùng thuốc thông thường;
có hen phế quản, khò khè, ho về đêm;
trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền;
nghi ngờ viêm xoang, polyp mũi hoặc lệch vách ngăn.

Tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, người bệnh có thể thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Nội hô hấp để được đánh giá tình trạng nghẹt mũi, hắt hơi kéo dài, nghi viêm xoang, hen phế quản hoặc viêm mũi dị ứng chưa kiểm soát. Với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm cùng hệ thống thiết bị hiện đại giúp kiểm tra nhanh, chính xác và hạn chế chờ đợi cho người bệnh. Khách hàng có thể liên hệ hotline 024 3927 5568 hoặc để lại thông tin dưới đây để được bác sĩ liên hệ và tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Mùa hè có bị viêm mũi dị ứng không?

Có. Mùa hè vẫn có thể làm viêm mũi dị ứng bùng phát do phấn hoa, nấm mốc, bụi mịn, mạt bụi nhà, lông thú và điều hòa lạnh khô. Triệu chứng thường gồm hắt hơi từng tràng, chảy nước mũi trong, ngứa mũi, ngứa mắt và nghẹt mũi.

Viêm mũi dị ứng có tự khỏi không?

Triệu chứng có thể giảm khi tránh được dị nguyên, nhưng bệnh dễ tái phát nếu người bệnh tiếp tục tiếp xúc với yếu tố kích thích. Trường hợp kéo dài, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc sinh hoạt nên đi khám để được tư vấn điều trị.

Điều hòa có làm viêm mũi dị ứng nặng hơn không?

Có thể. Không khí lạnh, khô và bụi/nấm mốc trong điều hòa không vệ sinh định kỳ có thể kích thích niêm mạc mũi, làm tăng hắt hơi, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi.

Viêm mũi dị ứng có lây không?

Không. Viêm mũi dị ứng là phản ứng miễn dịch với dị nguyên, không phải bệnh lây nhiễm. Tuy nhiên, triệu chứng có thể giống cảm lạnh nên dễ bị nhầm.

Viêm mũi dị ứng có gây đau họng không?

Có thể. Chảy dịch mũi sau và thở bằng miệng do nghẹt mũi có thể gây khô rát họng, ho khan hoặc đau họng buổi sáng.

Viêm mũi dị ứng có gây viêm xoang không?

Nếu kéo dài và kiểm soát kém, viêm mũi dị ứng có thể làm niêm mạc mũi xoang sưng nề, ảnh hưởng dẫn lưu xoang và làm tăng nguy cơ viêm xoang. Nếu có đau mặt, giảm khứu giác, dịch mũi đặc hoặc sốt, nên đi khám.

Có nên dùng thuốc xịt mũi khi bị viêm mũi dị ứng không?

Có thể cần dùng, nhưng loại thuốc và thời gian dùng nên theo hướng dẫn bác sĩ. Không nên lạm dụng thuốc xịt co mạch vì có thể gây nghẹt mũi bật lại.

Viêm mũi dị ứng có liên quan hen phế quản không?

Có. Viêm mũi dị ứng và hen có thể cùng liên quan cơ địa dị ứng. Nếu người bệnh có khò khè, khó thở, ho về đêm hoặc hen nặng lên, cần đi khám để kiểm soát cả bệnh mũi và đường thở dưới.

Kết luận

Viêm mũi dị ứng mùa hè không hiếm gặp như nhiều người vẫn nghĩ. Các yếu tố như điều hòa lạnh khô, bụi mịn, phấn hoa, nấm mốc, mạt bụi nhà, lông thú nuôi và thay đổi nhiệt độ đột ngột đều có thể kích hoạt triệu chứng hắt hơi, chảy nước mũi, ngứa mũi, nghẹt mũi hoặc ngứa mắt.

Để kiểm soát bệnh, người bệnh cần giảm tiếp xúc dị nguyên, vệ sinh môi trường sống, dùng điều hòa hợp lý, rửa mũi đúng cách khi cần và điều trị theo hướng dẫn y tế. Không nên lạm dụng thuốc xịt co mạch mũi hoặc tự dùng thuốc kéo dài.

Nếu nghẹt mũi kéo dài, giảm khứu giác, đau mặt, ho về đêm, khò khè, khó thở hoặc triệu chứng ảnh hưởng giấc ngủ và sinh hoạt, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa để được đánh giá và tư vấn phù hợp.

Lưu ý y khoa

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc kháng histamine, corticosteroid xịt mũi, thuốc co mạch mũi hoặc thuốc hen kéo dài nếu chưa có hướng dẫn từ bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

AAAAI. Hay Fever | Rhinitis.

ACAAI. Hay Fever (Allergic Rhinitis).

Cleveland Clinic. Allergic Rhinitis.

Mayo Clinic. Hay fever: Symptoms and causes.

NHS. Allergic rhinitis.

Merck Manual Professional. Allergic Rhinitis.