Cách vệ sinh mắt cho trẻ sơ sinh và 3 lưu ý quan trọng ba mẹ cần biết

Trẻ sơ sinh có thể xuất hiện ghèn mắt hoặc dính mi trong những ngày đầu sau sinh. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều là hiện tượng sinh lý. Ghèn nhiều, mủ đặc, mắt đỏ, sưng mi hoặc xuất hiện trong những ngày đầu đời có thể là dấu hiệu viêm kết mạc sơ sinh, trong đó một số nguyên nhân có nguy cơ gây tổn thương giác mạc và ảnh hưởng thị lực nếu điều trị chậm. Việc nắm rõ cách vệ sinh mắt cho trẻ sơ sinh đúng chuẩn sẽ giúp giải quyết tình trạng này, đồng thời phòng ngừa các bệnh lý nhiễm khuẩn mắt nguy hiểm có thể dẫn đến suy giảm thị lực ở trẻ.

Tóm tắt nội dung quan trọng của bài viết:

• Hướng dẫn 4 bước chuẩn: Vệ sinh tay sạch sẽ; Dùng gạc vô khuẩn/bông nhúng nước muối sinh lý; Lau nhẹ một chiều từ gốc mũi ra đuôi mắt; Dùng gạc mới cho mắt còn lại.
• 3 lưu ý vàng: Vệ sinh đúng cách, dùng dụng cụ sạch và không dùng chung giữa hai mắt. Không tự ý nhỏ thuốc kháng sinh hoặc thuốc mắt khác cho trẻ. Theo dõi đỏ mắt, sưng mi, mủ nhiều và thời điểm khởi phát để đưa trẻ đi khám kịp thời.
• Cảnh báo bệnh lý nguy hiểm: Vệ sinh sai cách hoặc lây nhiễm từ mẹ có thể khiến trẻ bị viêm kết mạc do lậu cầu, Chlamydia hoặc tụ cầu vàng, đe dọa trực tiếp đến thị lực.

1. Hướng dẫn 4 bước vệ sinh mắt cho trẻ sơ sinh chuẩn y khoa

Nếu trẻ chỉ có ít dịch tiết, không đỏ mắt, không sưng mi và tình trạng cải thiện sau khi làm sạch, cha mẹ có thể tiếp tục theo dõi. Phụ huynh cần thực hiện vệ sinh mắt cho bé đúng cách và đều đặn theo các bước sau:

• Bước 1: Người chăm sóc cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng diệt khuẩn trước khi chạm vào vùng mặt của bé.
• Bước 2: Nhúng một miếng bông gòn sạch (hoặc gạc vô khuẩn) vào nước muối sinh lý 0.9% (có thể làm ấm dung dịch trước khi dùng).
• Bước 3: Lau mắt thật nhẹ nhàng theo một chiều duy nhất: từ đầu mắt (gần mũi) kéo ra ngoài đuôi mắt.
• Bước 4: Sử dụng một miếng bông gòn (hoặc gạc vô khuẩn) mới để lặp lại thao tác cho bên mắt còn lại (tuyệt đối không dùng chung một miếng bông cho cả hai mắt để tránh lây nhiễm chéo).

Tần suất thực hiện: Phụ huynh nên vệ sinh mắt cho bé 2 - 3 lần/ngày hoặc lau nhẹ nhàng bất cứ khi nào thấy ghèn xuất hiện.

2. 3 lưu ý quan trọng khi vệ sinh và chăm sóc mắt cho trẻ sơ sinh

Để tránh các bệnh lý về mắt và bảo vệ thị lực non nớt của trẻ, ba mẹ cần đặc biệt ghi nhớ 3 nguyên tắc sau:

2.1. Đảm bảo nguồn nước và dụng cụ vệ sinh vô khuẩn

Người chăm sóc bắt buộc phải rửa tay sạch sẽ trước khi tiến hành vệ sinh mắt cho trẻ. Khi lau mắt, cần ưu tiên sử dụng dung dịch nước muối sinh lý 0,9% vô khuẩn hoặc nguồn nước sạch phù hợp theo đúng hướng dẫn y tế. Ba mẹ tuyệt đối không tự ý pha nước muối loãng tại nhà vì không thể đảm bảo độ vô khuẩn và nồng độ chuẩn xác. Đồng thời, mỗi lần lau cần dùng gạc sạch mới và tuyệt đối không dùng chung khăn hoặc gạc giữa hai bên mắt để ngăn ngừa lây nhiễm chéo.

2.2. Lưu ý tình trạng tắc đường lệ bẩm sinh

Nếu trẻ thường xuyên có biểu hiện chảy nước mắt sống hoặc chỉ đổ ghèn ở một bên mắt, ba mẹ cần nghĩ đến nguy cơ tắc đường lệ. Tắc hoặc hẹp tuyến lệ là tình trạng hệ thống ống dẫn thoát nước mắt bị nghẽn, khiến nước mắt ứ đọng, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển gây ghèn. Trong trường hợp này, phụ huynh tuyệt đối không nên tự chẩn đoán và chủ động tự massage tại nhà cho bé. Ba mẹ cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ sớm để được thăm khám, chỉ định và nhận hướng dẫn trực tiếp về kỹ thuật massage vùng tuyến lệ đúng cách, an toàn.

2.3. Cẩn thận theo dõi dấu hiệu viêm kết mạc mắt

Đối với trẻ nhỏ, các vấn đề về mắt càng được phát hiện và xử lý sớm thì càng tốt, ba mẹ cần dựa vào đánh giá thực tế để có hành động phù hợp:

• Trẻ có ít ghèn, biểu hiện bình thường: Ba mẹ chỉ cần duy trì vệ sinh mắt đúng cách tại nhà và tiếp tục theo dõi thêm.
• Trẻ tiết ghèn nhiều: Cần đưa trẻ đi khám sớm để bác sĩ chuyên khoa kiểm tra và tìm ra nguyên nhân chính xác.
• Trẻ tiết nhiều mủ, sưng đỏ: Đây là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, phụ huynh phải đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức để được can thiệp kịp thời.

3. Cảnh báo một số bệnh nhiễm khuẩn mắt nguy hiểm ở trẻ sơ sinh

Vệ sinh mắt cho trẻ sơ sinh là việc làm vô cùng quan trọng để bảo vệ bé yêu khỏi những mầm bệnh tiềm ẩn. Nếu không được chăm sóc tốt, trẻ sơ sinh có thể mắc các bệnh nhiễm khuẩn mắt nặng ngay trong tháng đầu sau sinh, thậm chí có thể dẫn đến mù lòa.

Một số tác nhân quan trọng gây viêm kết mạc sơ sinh bao gồm:

• Lậu cầu (Neisseria gonorrhoea): Trẻ bị lây nhiễm trong quá trình sinh ngả âm đạo (sinh thường) từ người mẹ mắc bệnh. Triệu chứng điển hình là hai mí mắt của trẻ sẽ bị sưng đỏ tấy và chảy mủ liên tục, thường khởi phát từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 sau sinh. Lậu cầu là tác nhân cực kỳ nguy hiểm, có thể gây mù lòa vĩnh viễn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
• Vi khuẩn Chlamydia (Chlamydia trachomatis): Đây là nguyên nhân thường gặp nhất của tình trạng nhiễm khuẩn mắt ở trẻ sơ sinh (cũng lây truyền từ đường sinh dục của người mẹ). Các triệu chứng thường khởi phát muộn hơn lậu cầu, khoảng từ 5 - 12 ngày sau sinh. Bệnh hiếm khi gây mù lòa nhưng có thể dẫn đến giảm thị lực về sau.
• Tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) và các tác nhân khác: Trẻ có thể mắc bệnh từ đường sinh dục của mẹ trong lúc sinh hoặc lây nhiễm sau sinh từ bàn tay không đảm bảo vệ sinh của người chăm sóc. Tương tự như các trường hợp nhiễm khuẩn nặng khác, trẻ cũng có thể xuất hiện dấu hiệu sưng đỏ tấy mí mắt và chảy mủ.

Có thể bạn quan tâm:

• Đau họng ở trẻ sơ sinh có phải do viêm amidan không?
• Biếng ăn ở trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi
• Trẻ sơ sinh thở nhanh, các kiểu thở của bé

4. Khám và điều trị các bệnh lý Nhãn Nhi tại Trung tâm Mắt - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc

Hệ miễn dịch và các cơ quan của trẻ sơ sinh còn rất non nớt. Khi nhận thấy mắt trẻ có dấu hiệu sưng đỏ, đổ nhiều ghèn mủ hoặc chảy nước mắt liên tục không thuyên giảm, phụ huynh tuyệt đối không tự ý nhỏ các loại thuốc kháng sinh tại nhà mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán chính xác về tác nhân gây bệnh. Việc chậm trễ điều trị hoặc điều trị sai cách có thể dẫn đến những tổn thương thị lực vĩnh viễn cho bé.

Trung tâm Mắt - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc hiện là địa chỉ y tế tin cậy, chuyên cung cấp dịch vụ thăm khám và điều trị toàn diện các bệnh lý nhãn khoa ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ với nhiều ưu thế vượt trội:

• Đội ngũ chuyên gia nhãn nhi đầu ngành: Các bé sẽ được thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ Nhãn khoa giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm thực tế lâm sàng. Bác sĩ thấu hiểu tâm lý trẻ nhỏ, thao tác nhẹ nhàng, giúp quá trình khám chữa diễn ra nhanh chóng, an toàn và giảm thiểu quấy khóc. Đặc biệt, PGS.TS.BS Nguyễn Đức Anh là chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực Nhãn khoa với hơn 35 năm kinh nghiệm khám và điều trị các bệnh lý về mắt. Bác sĩ từng là Nguyên Trưởng khoa Khúc xạ Bệnh viện Mắt Trung ương, hiện công tác tại Khoa Mắt - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc Phúc Trường Minh. Bác sĩ nổi tiếng trong lĩnh vực phẫu thuật điều trị tật khúc xạ và chăm sóc mắt trẻ em.
• Hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hiện đại: Trung tâm được đầu tư đồng bộ hệ thống máy móc tân tiến (như sinh hiển vi khám mắt chuyên dụng) giúp bác sĩ quan sát rõ nét các tổn thương trên kết mạc, giác mạc, từ đó chẩn đoán chính xác tình trạng viêm nhiễm, tắc tuyến lệ ngay từ giai đoạn sớm.
• Phác đồ điều trị an toàn, chuẩn y khoa: Bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa, kê đơn các loại thuốc nhỏ mắt an toàn, phù hợp với tháng tuổi của trẻ sơ sinh. Đồng thời, đội ngũ chuyên gia sẽ hướng dẫn cha mẹ chi tiết cách vệ sinh và massage mắt cho trẻ tại nhà.
• Không gian y tế vô khuẩn, riêng tư và an toàn tuyệt đối: Hệ thống phòng khám vận hành theo tiêu chuẩn chất lượng y tế Anh Quốc, đảm bảo môi trường vô trùng tuyệt đối và kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt. Điểm khác biệt vượt trội là không gian thăm khám được thiết kế đề cao sự riêng tư, phân luồng khoa học nhằm triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm chéo giữa các bệnh nhi. Bên cạnh đó, bệnh viện còn tích hợp các khu tiện ích chuyên biệt dành riêng cho trẻ em cùng hệ thống an ninh giám sát chặt chẽ, mang lại sự an tâm tối đa cho ba mẹ trong suốt quá trình đưa trẻ sơ sinh đến thăm khám.

5. Giải đáp thắc mắc thường gặp (FAQs) về vệ sinh mắt cho trẻ sơ sinh

5.1. Có nên nhỏ mắt cho trẻ sơ sinh hàng ngày không?

Ba mẹ nên vệ sinh mắt hàng ngày cho trẻ sơ sinh, đặc biệt là sau khi tắm xong hoặc khi thấy mắt bé có ghèn. Tuy nhiên, ba mẹ chỉ được phép sử dụng nước muối sinh lý 0.9% (nên dùng loại tép nhỏ chuyên dụng, vô khuẩn dành riêng cho trẻ sơ sinh). Phụ huynh tuyệt đối không lạm dụng nhỏ mắt bằng các loại thuốc có chứa kháng sinh, kháng viêm hay tự ý pha nước muối tại nhà khi chưa có sự chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

5.2. Trẻ sơ sinh bị đổ ghèn một bên mắt có nguy hiểm không?

Hiện tượng trẻ chỉ đổ ghèn ở một bên mắt khá phổ biến, nguyên nhân thường là do trẻ bị hẹp/tắc tuyến lệ bẩm sinh ở bên mắt đó. Nếu ghèn có màu trắng hoặc vàng nhạt, mi mắt không sưng đỏ, ba mẹ chỉ cần kiên trì vệ sinh bằng nước muối sinh lý và day ấn nhẹ nhàng góc trong của mắt (gần sống mũi) để giúp thông ống lệ. Tuy nhiên, nếu ghèn có màu xanh/vàng đậm, chảy mủ và dính chặt hai mi mắt, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám ngay vì đây là dấu hiệu cảnh báo nhiễm khuẩn mắt.

5.3. Trẻ sơ sinh bị tắc tuyến lệ có tự khỏi được không?

Tắc tuyến lệ bẩm sinh xảy ra ở khoảng 20% trẻ sơ sinh và phần lớn (khoảng 90%) sẽ tự thuyên giảm, tự khỏi trước khi trẻ tròn 1 tuổi nhờ vào các biện pháp vệ sinh và massage vuốt dọc sống mũi của ba mẹ. Tuy nhiên, nếu qua 1 tuổi mà tình trạng chảy nước mắt sống và đổ ghèn của bé vẫn không cải thiện, hoặc bé bị viêm kết mạc tái đi tái lại nhiều lần, bác sĩ Nhãn khoa sẽ tiến hành thủ thuật thông tắc tuyến lệ để điều trị cho trẻ.

Chăm sóc và vệ sinh mắt cho trẻ sơ sinh là kỹ năng cơ bản mà bất kỳ bậc phụ huynh nào cũng cần nắm vững. Việc thực hiện đều đặn, vô khuẩn không chỉ giúp loại bỏ tình trạng đổ ghèn sinh lý mà còn bảo vệ đôi mắt non nớt của trẻ khỏi các tác nhân gây viêm nhiễm.

Khi quan sát thấy mắt con có những dấu hiệu bất thường, ba mẹ đừng ngần ngại đưa trẻ đi khám để được bác sĩ chuyên môn đánh giá và có hướng can thiệp kịp thời, bảo vệ vẹn toàn thị lực cho tương lai của trẻ.

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc chăm sóc mắt cho trẻ sơ sinh hoặc bé có các vấn đề viêm nhiễm về mắt, đừng ngần ngại liên hệ Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc qua hotline 0919.489.258 - 0916.987.366 để được hỗ trợ kịp thời.

Lưu ý y khoa: Những thông tin cung cấp trong bài viết mang tính chất tham khảo và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp. Phụ huynh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc để điều trị tại nhà. Để biết chính xác tình trạng sức khỏe của trẻ, ba mẹ cần đưa trẻ tới trực tiếp bệnh viện để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, chẩn đoán và tư vấn phác đồ điều trị an toàn nhất.

Tài liệu tham khảo:

1. Yuvaraj, K. (2025, October 4). Eye care for newborn baby: Procedure, purpose & safety tips. Nethradhama Super Speciality Eye Hospital. https://nethradhama.org/blog/eye-care-for-newborn/
2. Rh incompatibility. (n.d.). Medlineplus.gov. Retrieved August 18, 2026, from https://medlineplus.gov/ency/article/001600.htm
3. Nasolacrimal duct obstruction - American Academy of Ophthalmology and strabismus. (n.d.). Aapos.org. Retrieved August 18, 2026, from https://aapos.org/glossary/nasolacrimal-duct-obstruction
4. Castro Ochoa, K. J., & Gurnani, B. (2025). Ophthalmia neonatorum. StatPearls Publishing, Treasure Island.