Rách chóp xoay vai do chơi thể thao xảy ra sau một cú ngã, động tác vung tay mạnh hoặc khi vai liên tục thực hiện các động tác đưa tay cao trong tennis, cầu lông, bóng chuyền, bơi lội hay tập gym. Người bị tổn thương sẽ đau khi nâng hoặc xoay tay, cảm thấy vai yếu và khó thực hiện động tác như trước. Nếu đau xuất hiện đột ngột sau chấn thương, kèm khó nâng tay hoặc vai yếu, người chơi nên dừng vận động và đi khám.
Tham vấn chuyên môn: THS.BS - Hoàng Văn Ban, Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình - Thần kinh sọ não, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh.
Lưu ý y khoa: Nội dung trong bài chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Người bị đau vai sau chấn thương không nên tự dùng thuốc kéo dài hoặc tiếp tục các động tác khiến cơn đau tăng. Nếu vai sưng nhiều, biến dạng, đau dữ dội, yếu tay rõ, tê lan xuống cánh tay hoặc cử động bị hạn chế kéo dài, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Rách chóp xoay vai do chơi thể thao là gì?
Rách chóp xoay vai là tình trạng một hoặc nhiều gân thuộc nhóm chóp xoay bị rách một phần hoặc hoàn toàn. Chóp xoay gồm bốn cơ cùng các gân bao quanh đầu trên xương cánh tay, giúp giữ khớp vai ổn định khi người chơi nâng tay, xoay vai hoặc đưa cánh tay lên cao.
Trong thể thao, gân chóp xoay dễ bị tổn thương sau khi ngã chống tay, va đập mạnh vào vai, nâng tạ nặng hoặc thực hiện động tác vung tay mạnh. Tổn thương hình thành khi người chơi lặp lại nhiều lần các động tác giao bóng, đập cầu, đập bóng chuyền hoặc bơi, nhất là khi tăng số buổi tập hoặc cường độ quá nhanh.
Dấu hiệu rách chóp xoay vai khi chơi thể thao
Đau khi nâng tay và cảm giác vai yếu là hai biểu hiện dễ gặp khi chóp xoay bị rách. Cơn đau tập trung ở phía trước hoặc mặt ngoài vai, đôi khi lan xuống phần trên cánh tay. Người chơi đau hơn khi đập cầu, giao bóng, bơi, nâng tạ hoặc lấy đồ trên cao.
Một số dấu hiệu người chơi cần chú ý gồm:
- Đau khi nâng, hạ hoặc xoay cánh tay.
- Vai yếu hơn trước, khó nâng hoặc giữ đồ vật.
- Khó đưa tay lên cao khi chơi thể thao.
- Đau nhiều hơn vào ban đêm hoặc khi nằm nghiêng bên vai đau.
- Khó mặc áo, chải đầu hoặc lấy đồ trên cao.
- Cử động vai có cảm giác vướng hoặc phát ra tiếng lục cục.
Nếu gân rách sau một chấn thương rõ ràng, cơn đau xuất hiện ngay và sức mạnh của cánh tay giảm rõ. Với tổn thương hình thành từ từ, người chơi ban đầu chỉ đau khi vận động mạnh, sau đó cơn đau xuất hiện nhiều hơn và bắt đầu ảnh hưởng đến sinh hoạt.
Đau vai sau chơi thể thao có phải rách chóp xoay không?
Không phải mọi trường hợp đau vai sau chơi thể thao đều là rách chóp xoay. Cơ quanh vai dễ đau mỏi sau một buổi tập nặng hoặc khi người chơi vừa thay đổi bài tập. Viêm gân, viêm túi hoạt dịch hoặc tổn thương sụn viền quanh khớp vai gây đau khi nâng hoặc xoay tay.
Người chơi nên chú ý nếu cơn đau tập trung rõ ở vai, lặp lại mỗi khi thực hiện cùng một động tác hoặc không giảm dù đã nghỉ tập. Đau kèm lực tay yếu, khó nâng cánh tay hoặc đau nhiều về đêm là những dấu hiệu cần đi kiểm tra sớm. Người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân thay vì tiếp tục tập khi chưa biết rõ vai đang bị tổn thương gì.
Rách chóp xoay vai do chơi thể thao có nguy hiểm không?
Rách chóp xoay kéo dài có thể khiến vai đau, yếu và hạn chế vận động. Với người chơi tennis, cầu lông, bóng chuyền hoặc bơi, tổn thương này dễ làm các động tác như giao bóng, đập cầu hoặc đưa tay cao trở nên khó khăn. Khi khả năng vận động giảm, người bệnh sẽ gặp khó khăn trong những sinh hoạt hằng ngày như mặc áo hoặc lấy đồ trên cao.
Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào vị trí, kích thước vết rách và mức độ tổn thương của gân. Một số trường hợp cải thiện tốt sau khi điều chỉnh vận động và tập phục hồi chức năng. Người bị rách lớn, lực ở vai yếu hoặc đau kéo dài nên đi khám để được đánh giá và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
Khi nào người chơi thể thao cần đi khám?
Người chơi nên đi khám nếu đau vai kéo dài dù đã giảm tập, cơn đau xuất hiện nhiều về đêm hoặc sức mạnh của vai giảm dần. Sau một cú ngã, va chạm hoặc động tác mạnh, người chơi nên được kiểm tra sớm nếu khó nâng tay hoặc không còn thực hiện được động tác như trước.
Cần đi khám sớm hơn khi xuất hiện các dấu hiệu:
- Đau dữ dội hoặc đau tăng nhanh sau chấn thương.
- Khó hoặc không thể chủ động nâng cánh tay.
- Vai sưng nhiều hoặc biến dạng.
- Cánh tay tê, lạnh hoặc giảm cảm giác.
- Vai yếu rõ so với bên còn lại.
Những dấu hiệu trên xuất hiện trong trật khớp, gãy xương hoặc tổn thương thần kinh. Vì vậy, người chơi không nên tự kết luận rách chóp xoay chỉ dựa vào triệu chứng.
Rách chóp xoay vai do chơi thể thao điều trị thế nào?
Điều trị rách chóp xoay phụ thuộc vào mức độ tổn thương và khả năng vận động của vai. Tùy từng trường hợp, người bệnh được điều trị bảo tồn, tập phục hồi chức năng hoặc phẫu thuật khi cần.
Điều trị không phẫu thuật
Nếu chóp xoay bị rách nhỏ hoặc vẫn sử dụng vai tương đối tốt người bệnh có thể bắt đầu bằng cách giảm những động tác làm đau. Nên tạm dừng giao bóng, đập cầu, bơi hoặc nâng tạ qua đầu nếu các động tác này khiến cơn đau tăng. Thuốc giảm đau hoặc chống viêm được sử dụng khi có chỉ định.
Phục hồi chức năng giúp vai từng bước lấy lại khả năng vận động và sức mạnh. Người bệnh bắt đầu với các động tác nhẹ, sau đó tăng dần bài tập cho cơ vai và vùng bả vai theo khả năng đáp ứng. Người chơi không nên cố tiếp tục tập khi cơn đau tăng hoặc tự nâng mức độ bài tập khi vai chưa hồi phục tốt.
Khi nào cần phẫu thuật?
Phẫu thuật được cân nhắc khi vết rách làm vai yếu, ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hoặc chơi thể thao và không cải thiện sau điều trị bảo tồn. Những trường hợp rách lớn hoặc rách sau chấn thương mạnh cần được đánh giá kỹ để lựa chọn hướng xử trí.
Khi có chỉ định, bác sĩ sử dụng phẫu thuật nội soi khớp vai để quan sát và sửa chữa phần gân bị tổn thương. Sau mổ, người bệnh cần tập phục hồi theo từng giai đoạn để bảo vệ gân vừa được sửa và lấy lại khả năng vận động của vai.
Khi nào có thể trở lại chơi thể thao?
Người bị rách chóp xoay có thể trở lại chơi thể thao khi vai đã cử động linh hoạt, sức mạnh phục hồi tốt và không đau tăng khi thực hiện các bài tập với cường độ cao dần. Thời điểm quay lại sân cần dựa vào khả năng vận động thực tế của vai, không phụ thuộc đơn thuần vào số ngày nghỉ hoặc mức độ giảm đau.
Trước khi trở lại tập luyện, người bệnh cần bảo đảm vai đã cử động tốt, không còn đau khi nâng tay, xoay vai hoặc thực hiện các động tác cần dùng nhiều lực. Sau phẫu thuật, thời gian trở lại chơi thể thao sẽ lâu hơn vì gân cần đủ thời gian để liền và phục hồi sức mạnh. Nếu vai đau khi tăng cường độ tập, người chơi cần giảm mức độ vận động và đi khám để được đánh giá lại.
Làm gì để hạn chế rách chóp xoay khi chơi thể thao?
Người chơi cần tăng dần số buổi, thời gian và cường độ tập để vai thích nghi với vận động. Sau một thời gian nghỉ dài, nên bắt đầu lại ở mức nhẹ rồi tăng từ từ. Đồng thời, khởi động kỹ và thực hiện đúng kỹ thuật cũng giúp giảm áp lực lên gân chóp xoay khi vận động.
Các bài tập tăng sức mạnh cho cơ quanh vai và vùng bả vai giúp khớp vai ổn định hơn khi nâng, xoay hoặc vung tay. Nếu xuất hiện đau vai bất thường, người chơi cần giảm cường độ hoặc tạm dừng động tác gây đau. Trường hợp cơn đau tái diễn nhiều lần hoặc lực của vai yếu, người chơi cần đi khám để kiểm tra tổn thương.
Khám và điều trị rách chóp xoay vai do chơi thể thao tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Rách chóp xoay không chỉ gây đau mà còn làm giảm sức mạnh và độ linh hoạt của vai, khiến người chơi khó trở lại môn thể thao yêu thích. Tại Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình - Thần kinh sọ não, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh, người bệnh được bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương, khả năng vận động, sức mạnh của vai và những động tác thường xuyên thực hiện. Kết quả này là cơ sở để xây dựng phương án điều trị phù hợp với tình trạng và nhu cầu vận động của từng người.
Bệnh viện triển khai điều trị bảo tồn, phục hồi chức năng và phẫu thuật nội soi khớp vai khi có chỉ định. Quá trình điều trị hướng đến giảm đau vai, phục hồi tầm vận động, cải thiện sức mạnh và hạn chế nguy cơ tái phát khi tập luyện. Trong quá trình điều trị, người bệnh được các kỹ thuật viên hướng dẫn phục hồi theo từng giai đoạn, từ các hoạt động sinh hoạt thông thường đến những động tác đặc trưng của môn thể thao, qua đó từng bước trở lại vận động an toàn.
Câu hỏi thường gặp về rách chóp xoay vai do chơi thể thao khi tập luyện
Người bị rách chóp xoay vai có nâng được tay không?
Người bị rách chóp xoay vẫn có khả năng nâng cánh tay, nhưng động tác dễ gây đau, yếu hoặc khó thực hiện hơn trước. Vì vậy, chỉ dựa vào việc nâng được tay chưa đủ để loại trừ tổn thương gân.
Rách chóp xoay vai có bắt buộc phải phẫu thuật không?
Nhiều người giảm đau và cải thiện khả năng vận động bằng cách điều chỉnh hoạt động kết hợp phục hồi chức năng. Nếu vai không cải thiện như mong đợi sau quá trình này, bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật, nhất là khi lực vai yếu hoặc vận động bị hạn chế.
Hết đau vai có chơi thể thao lại ngay được không?
Không nên trở lại thể thao ngay khi vừa hết đau. Vai cần phục hồi khả năng vận động, lực của cánh tay và đáp ứng tốt với các động tác đặc trưng của môn chơi mà không làm cơn đau xuất hiện trở lại. Người chơi nên tăng dần mức độ tập luyện trước khi quay lại cường độ ban đầu.
Kết luận
Rách chóp xoay vai do chơi thể thao thường liên quan đến chấn thương hoặc việc lặp lại nhiều lần các động tác đưa tay cao. Người chơi cần chú ý khi đau xuất hiện lúc nâng tay, đau tăng về đêm, vai yếu hoặc khó thực hiện các động tác quen thuộc. Nếu cơn đau xuất hiện đột ngột sau chấn thương, kèm khó nâng tay hoặc lực tay yếu, người chơi nên đi khám để xác định nguyên nhân. Điều trị phù hợp và phục hồi từng bước giúp cải thiện vận động khớp vai, tăng sức mạnh và hỗ trợ trở lại thể thao an toàn.
Tài liệu tham khảo
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Management of Rotator Cuff Injuries – Evidence-Based Clinical Practice Guideline, 2025.Xem hướng dẫn AAOS 2025
- American Academy of Orthopaedic Surgeons – OrthoInfo. Rotator Cuff Tears.Xem tài liệu AAOS OrthoInfo
- American College of Radiology. ACR Appropriateness Criteria® – Acute Shoulder Pain, Revised 2024.Xem hướng dẫn ACR
- Migliorini F, et al. Patient outcomes and return to play after arthroscopic rotator cuff repair in overhead athletes: a systematic review. PubMed.Xem nghiên cứu trên PubMed
