Bong gân cổ chân khi đá bóng thường xảy ra khi bàn chân lật vào trong lúc đổi hướng, tiếp đất hoặc tranh chấp. Người chơi cần dừng thi đấu ngay, bảo vệ vùng tổn thương, chườm lạnh, băng ép và kê cao chân trong 2 – 3 ngày đầu. Bài viết dưới đây giúp người chơi xử trí đúng trên sân, phục hồi chức năng và xác định thời điểm trở lại tập luyện an toàn.
Tham vấn chuyên môn: THS.BS - Hoàng Văn Ban - Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình - Thần kinh sọ não Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh.
Tóm tắt nhanh bài viết
- Người bị lật cổ chân phải dừng đá bóng ngay, không cố chạy thử hoặc tiếp tục thi đấu.
- Người không thể chịu lực, đau nhói tại xương hoặc có biến dạng cần đi khám sớm.
- Người bệnh nên vận động nhẹ và chịu lực tăng dần khi triệu chứng cho phép, thay vì bất động kéo dài.
- Người chơi chỉ nên trở lại sân sau khi cổ chân hết đau, ổn định và đáp ứng các bài kiểm tra chức năng.
Nguyên nhân và dấu hiệu bong gân cổ chân khi đá bóng
Bong gân cổ chân khi đá bóng xảy ra khi bàn chân bị lật vào trong lúc đổi hướng, xoay trụ, tranh chấp hoặc tiếp đất. Người chơi cũng dễ chấn thương khi giẫm lên chân đối phương, đặt chân trụ không vững, dùng giày không phù hợp với mặt sân hoặc tiếp tục thi đấu khi cơ chân đã mệt. Các tình huống này có thể làm dây chằng phía ngoài cổ chân bị kéo giãn hoặc rách.
Sau chấn thương, người chơi thường đau quanh mắt cá, sưng, bầm tím và khó chịu lực lên chân bị thương. Cổ chân có thể hạn chế cử động, đau tăng khi xoay hoặc bước đi, đôi khi xuất hiện cảm giác lỏng khớp, dễ khuỵu. Người từng bị bong gân có nguy cơ tái phát cao hơn nếu sức mạnh và khả năng giữ thăng bằng chưa phục hồi hoàn toàn.
Cần làm gì ngay sau khi bị lật cổ chân trên sân?
Người chơi cần dừng thi đấu ngay khi cổ chân bị lật và đau. Việc cố chạy thử, sút bóng hoặc tiếp tục tranh chấp có thể khiến tổn thương nặng hơn.
Ngay sau chấn thương, người chơi nên thực hiện các bước sau:
- Rời sân an toàn: Người bị đau nên nhờ đồng đội hoặc nhân viên y tế hỗ trợ. Không nên cố đi nếu cổ chân không chịu được trọng lượng cơ thể.
- Kiểm tra dấu hiệu bất thường: Quan sát xem cổ chân có biến dạng, sưng nhanh, đau nhiều tại xương hoặc bàn chân bị tê, lạnh hay không.
- Bảo vệ cổ chân: Hạn chế xoay, chạy và bật nhảy. Không tự kéo, vặn hoặc nắn khớp.
- Kiểm soát đau và sưng: Chườm lạnh qua một lớp khăn tối đa 20 phút mỗi lần, băng ép vừa phải và kê cao chân.
- Theo dõi: Kiểm tra lại khả năng đi lại, mức độ sưng và vị trí đau trong những giờ tiếp theo.
Trong những ngày đầu, người bệnh nên tránh chườm nóng, xoa bóp mạnh hoặc tự nắn chỉnh vùng cổ chân. Khi đau và sưng giảm, người bệnh có thể bắt đầu cử động nhẹ trong giới hạn không làm triệu chứng tăng lên.
Đọc thêm: Bong gân cổ chân khi chơi thể thao xử trí thế nào? Khi nào cần đi khám?
Vì sao khi bong gân vẫn đi được nhưng không nên tiếp tục đá bóng?
Khả năng đi bộ không đủ để xác định cổ chân có thể tiếp tục thi đấu. Khi đá bóng, người chơi phải tăng tốc, xoay trụ, bật nhảy, tranh chấp và đổi hướng liên tục. Những động tác này tạo áp lực lên dây chằng lớn hơn nhiều so với đi lại thông thường.
Cơn đau cũng có thể giảm tạm thời khi cơ thể còn hưng phấn sau vận động. Người chơi có thể nghĩ chấn thương không nghiêm trọng nhưng lại bị lật chân lần nữa trong pha chuyển hướng hoặc tranh chấp tiếp theo.
Tiếp tục thi đấu khi cổ chân đau hoặc mất ổn định có thể làm tình trạng sưng nặng hơn và kéo dài thời gian phục hồi. Người chơi nên rời sân ngay nếu cổ chân có cảm giác yếu, lỏng, đau khi chịu lực hoặc không tự tin khi bước đi.
Khám bong gân cổ chân khi đá bóng tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Người bị đau nhiều, khó đi lại hoặc cổ chân mất vững có thể thăm khám tại Khoa Chấn thương chỉnh hình – Thần kinh sọ não, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh. Bác sĩ sẽ hỏi về tình huống bị lật chân trên sân, kiểm tra vị trí đau, mức độ sưng, khả năng vận động và độ vững của khớp.
Dựa trên kết quả thăm khám, bác sĩ có thể chỉ định chẩn đoán hình ảnh khi nghi ngờ gãy xương hoặc tổn thương đi kèm. Người bệnh có thể được chỉ định tập phục hồi chức năng tại Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng nhằm cải thiện sức mạnh, thăng bằng và khả năng vận động.
Bệnh viện Đa Khoa Hồng Ngọc hiện có dịch vụ điều trị chấn thương thể thao, trong đó tiếp nhận các trường hợp bong gân, trật khớp cổ chân và hạn chế vận động sau chấn thương. Phương án điều trị và thời điểm trở lại sân cần được xác định theo tình trạng thực tế của từng người.
Lộ trình trở lại sân sau bong gân cổ chân
Người chơi không nên quay lại đá bóng chỉ vì đã nghỉ đủ số ngày hoặc cổ chân vừa hết đau. Thời gian phục hồi có thể kéo dài từ vài ngày, vài tuần đến nhiều tháng, tùy mức độ tổn thương dây chằng và khả năng đáp ứng với chương trình tập luyện.
Quá trình trở lại sân nên được thực hiện từng bước.
Giai đoạn 1: Đi lại và phục hồi vận động cơ bản (khoảng 4 – 14 ngày)
Người chơi có thể bắt đầu giai đoạn này khi đã chịu lực tốt trên chân bị thương, đi lại bình thường và không còn xuất hiện đau. Cổ chân cần từng bước lấy lại khả năng gấp, duỗi và xoay trong giới hạn không làm đau hoặc sưng tăng.
Ở giai đoạn này, người bệnh chưa nên chạy, bật nhảy hoặc thử chuyển hướng nhanh. Nếu cổ chân đau nhiều hơn sau khi đi lại, người bệnh cần giảm mức vận động và nghỉ ngơi phù hợp.
Giai đoạn 2: Tăng sức mạnh và khả năng giữ thăng bằng (khoảng tuần thứ 2 – 3)
Người chơi có thể tập nâng gót, đứng một chân và thực hiện các bài kiểm soát thăng bằng. Cổ chân cần chịu lực ổn định, không xuất hiện cảm giác lỏng hoặc dễ khuỵu.
Người bệnh nên tăng độ khó từ từ, chẳng hạn từ đứng hai chân sang đứng một chân, sau đó mới tập trên bề mặt khó giữ thăng bằng hơn. Các bài tập cần được thực hiện đúng kỹ thuật và dừng lại nếu gây đau tăng.
Giai đoạn 3: Chạy và tập lại với bóng (Khoảng tuần thứ 3 - 6)
Người chơi nên bắt đầu bằng chạy thẳng ở tốc độ thấp, sau đó tăng dần quãng đường và tốc độ. Khi cổ chân đáp ứng tốt, người chơi có thể bổ sung chạy ngang, giảm tốc, chuyển hướng và bật nhảy.
Tiếp theo, người chơi mới tập chuyền bóng, dẫn bóng và sút bóng. Nên bắt đầu với cự ly ngắn, lực nhẹ rồi tăng dần thay vì thực hiện ngay các pha sút mạnh hoặc đổi hướng tốc độ cao.
Giai đoạn 4: Tập đầy đủ cùng đội
Người chơi chỉ nên trở lại tập luyện đầy đủ khi có thể chạy, tăng tốc, đổi hướng, bật nhảy, tiếp đất và sút bóng mà không đau hoặc có cảm giác cổ chân thiếu ổn định. Sau buổi tập, người chơi cần theo dõi trong 24 giờ, nếu đau hoặc sưng xuất hiện trở lại, nên giảm cường độ và tiếp tục phục hồi.
Bác sĩ phục hồi chức năng thường đánh giá mức độ đau, tầm vận động, sức mạnh, khả năng giữ thăng bằng, sự tự tin và khả năng thực hiện các động tác thể thao trước khi cho phép người chơi trở lại thi đấu. Việc đánh giá này giúp xác định cổ chân đã đủ ổn định để đáp ứng cường độ vận động và hạn chế nguy cơ tái chấn thương.
Làm sao hạn chế bong gân cổ chân tái phát khi đá bóng?
Người chơi cần duy trì bài tập sức mạnh và thăng bằng ngay cả khi đã trở lại sân. Việc chỉ nghỉ đến khi hết đau rồi thi đấu lại có thể khiến cổ chân yếu và dễ bị lật trong pha tranh chấp tiếp theo.
Các biện pháp giúp giảm nguy cơ tái phát gồm:
- Khởi động cổ chân, cẳng chân và toàn thân trước khi vào sân.
- Tập đứng một chân, nâng gót và bật nhảy có kiểm soát.
- Tập tiếp đất bằng cả bàn chân, tránh dồn lực vào mép ngoài.
- Tăng dần thời lượng và cường độ thi đấu sau chấn thương.
- Chọn giày vừa chân và loại đinh phù hợp với mặt sân.
- Thay giày khi đế hoặc đinh đã mòn.
- Không thi đấu khi cổ chân còn đau, sưng hoặc yếu.
- Sử dụng băng hoặc nẹp khi có hướng dẫn chuyên môn.
Băng hoặc nẹp chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Người chơi vẫn cần tập sức mạnh, thăng bằng và khả năng kiểm soát vận động để cổ chân ổn định lâu dài. Một chương trình tập phục hồi cá nhân hóa giúp người bệnh trở lại các hoạt động thể thao an toàn hơn.
Câu hỏi thường gặp về bong gân cổ chân khi đá bóng
Vẫn đi được sau khi lật cổ chân có nên đá tiếp không?
Người chơi không nên tiếp tục thi đấu nếu cổ chân đau, yếu hoặc có cảm giác không vững, dù vẫn có thể đi bộ. Các động tác tăng tốc, xoay trụ và tranh chấp tạo áp lực lên dây chằng lớn hơn đi lại thông thường, làm tăng nguy cơ tổn thương nặng thêm.
Khi nào có thể bắt đầu tập với bóng?
Người chơi có thể bắt đầu tập với bóng sau khi đi lại, chạy thẳng và giữ thăng bằng mà không đau đáng kể. Nên bắt đầu bằng chuyền bóng nhẹ và dẫn bóng chậm, sau đó mới tăng dần sang sút bóng, đổi hướng và bài tập đối kháng.
Bong gân cổ chân khi đá bóng bao lâu thì khỏi?
Thời gian phục hồi phụ thuộc vào mức độ tổn thương và khả năng đáp ứng với tập luyện. Bong gân nhẹ có thể cải thiện trong vài tuần, trong khi tổn thương nặng có thể cần nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Người chơi nên dựa vào khả năng vận động thay vì chỉ dựa vào số ngày nghỉ.
Có nên dùng băng cổ chân khi trở lại sân?
Băng hoặc nẹp có thể hỗ trợ cổ chân trong giai đoạn đầu trở lại thi đấu, đặc biệt ở người từng bị bong gân. Người chơi nên lựa chọn dụng cụ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng và không băng quá chặt.
Giày đá bóng có ảnh hưởng đến nguy cơ bong gân không?
Giày không vừa chân hoặc loại đinh không phù hợp với mặt sân có thể làm giảm khả năng kiểm soát bàn chân. Người chơi nên chọn giày ôm vừa, đế còn tốt và phù hợp với sân cỏ tự nhiên, cỏ nhân tạo hoặc sân trong nhà.
Kết luận
Bong gân cổ chân khi đá bóng không chỉ gây đau khi đi lại mà còn ảnh hưởng đến khả năng chạy, xoay trụ, tranh chấp và đổi hướng. Người chơi cần rời sân ngay sau khi cổ chân bị lật, thực hiện xử trí ban đầu phù hợp và theo dõi các dấu hiệu bất thường.
Quá trình trở lại sân nên bắt đầu từ đi lại, tập sức mạnh và giữ thăng bằng, sau đó mới chuyển sang chạy, tập với bóng và thi đấu cùng đội. Khi cổ chân vẫn đau, sưng, yếu hoặc dễ khuỵu, người chơi nên tiếp tục phục hồi hoặc đi khám thay vì cố thi đấu. Trở lại sân đúng thời điểm giúp người chơi vận động ổn định hơn và tránh phải nghỉ dài ngày do chấn thương tái phát.
Tài liệu tham khảo
1. American College of Radiology, Acute Trauma to the Ankle.
2. American Academy of Orthopaedic Surgeons, Foot and Ankle Conditioning Program.
