Tham vấn chuyên môn: THS.BSNT Vũ Thị Hà - Khoa Nội tổng hợp Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh.
Lưu ý y khoa: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định của bác sĩ. Người có bệnh nền, đang dùng thuốc hoặc thuộc nhóm nguy cơ nên được đánh giá sức khỏe trước khi áp dụng nhịn ăn gián đoạn 16/8.
Ai không nên ăn 16/8?
Nhịn ăn 16/8 không phù hợp để tự áp dụng cho tất cả mọi người. Những nhóm cần tránh hoặc chỉ thực hiện sau khi được bác sĩ đánh giá gồm phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, trẻ em và thanh thiếu niên, người thiếu cân hoặc suy dinh dưỡng, người có tiền sử rối loạn ăn uống, người đái tháo đường type 1 đang dùng insulin và người già yếu hoặc đang hồi phục sau bệnh.
Những nhóm không nên tự áp dụng 16/8 hoặc chỉ thực hiện khi đã được bác sĩ đánh giá gồm:
Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú
Mang thai và cho con bú là những giai đoạn cơ thể có nhu cầu năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất cao hơn bình thường. Việc giới hạn thời gian ăn trong một khung quá ngắn có thể khiến người mẹ khó đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng, đặc biệt khi đồng thời bị nghén, chán ăn hoặc mệt mỏi.
Vì vậy, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú không nên tự áp dụng 16/8 để kiểm soát cân nặng. Nếu cần điều chỉnh cân nặng, chế độ ăn nên được xây dựng cùng bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo nhu cầu của cả mẹ và trẻ.
Trẻ em và thanh thiếu niên
Trẻ em và thanh thiếu niên đang trong giai đoạn phát triển chiều cao, khối cơ, xương và não bộ nên cần được cung cấp đủ năng lượng cùng các dưỡng chất thiết yếu. Việc tự ý bỏ bữa hoặc kéo dài thời gian nhịn có thể làm khẩu phần mất cân đối và khó đáp ứng nhu cầu tăng trưởng.
Vì vậy, trẻ dưới 18 tuổi không nên tự áp dụng nhịn ăn gián đoạn 16/8 theo chế độ dành cho người trưởng thành. Nếu trẻ thừa cân hoặc béo phì, kế hoạch kiểm soát cân nặng cần dựa trên tuổi, BMI theo tuổi, tốc độ tăng trưởng, mức độ vận động và các bệnh đồng mắc để bảo đảm vừa kiểm soát cân nặng vừa không ảnh hưởng đến quá trình phát triển.
Người thiếu cân hoặc suy dinh dưỡng
Người có cân nặng thấp hoặc suy dinh dưỡng cần được ưu tiên đảm bảo đủ năng lượng và protein. Khi thời gian ăn bị rút ngắn xuống còn 8 giờ, một số người có thể càng khó đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng, từ đó làm tăng nguy cơ tiếp tục sút cân hoặc mất khối cơ.
BMI dưới 18.5 kg/m² thường được sử dụng để nhận diện tình trạng thiếu cân ở người trưởng thành, nhưng BMI chỉ là công cụ sàng lọc. Người có BMI thấp, sụt cân không chủ ý hoặc dấu hiệu suy dinh dưỡng nên được tìm nguyên nhân và tư vấn dinh dưỡng thay vì tự dùng 16/8 với mục tiêu giảm cân.
Người có tiền sử rối loạn ăn uống
Người từng mắc chán ăn tâm thần, ăn vô độ hoặc ăn mất kiểm soát cần đặc biệt thận trọng với chế độ 16/8. Việc giới hạn thời gian ăn có thể làm tăng xu hướng nhịn quá mức, bỏ bữa hoặc tập trung quá nhiều vào cân nặng và lượng thức ăn. Sau thời gian nhịn kéo dài, cảm giác đói mạnh cũng có thể khiến một số người khó kiểm soát lượng ăn trong khung 8 giờ.
Nếu đã từng điều trị rối loạn ăn uống hoặc thường xuyên xuất hiện tình trạng nhịn ăn để bù cho bữa trước, ăn lượng lớn trong thời gian ngắn, lo âu sau khi ăn hoặc ám ảnh về cân nặng, người bệnh không nên tự áp dụng 16/8. Ưu tiên lúc này là duy trì thói quen ăn uống ổn định và trao đổi với bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần trước khi thay đổi thời gian ăn.
Người đái tháo đường type 1 đang dùng insulin
Người đái tháo đường type 1 đang dùng insulin không nên tự áp dụng chế độ 16/8. Khi nhịn ăn kéo dài, lượng glucose từ thức ăn không được bổ sung trong nhiều giờ nhưng insulin vẫn tiếp tục tác động, làm tăng nguy cơ hạ đường huyết. Các dấu hiệu cảnh báo thường gặp gồm run tay, vã mồ hôi, tim đập nhanh, chóng mặt, đói cồn cào, lú lẫn hoặc mệt lả.
Điều quan trọng là người bệnh không tự giảm liều insulin, bỏ mũi tiêm hoặc thay đổi giờ tiêm để phù hợp với khung nhịn. Nếu muốn thử chế độ giới hạn thời gian ăn, cần trao đổi với bác sĩ điều trị để đánh giá nguy cơ hạ đường huyết, điều chỉnh lịch ăn và insulin khi cần, đồng thời có kế hoạch theo dõi đường huyết chặt chẽ.
Người già yếu, suy nhược hoặc đang hồi phục sau bệnh
Người cao tuổi thể trạng yếu, người suy dinh dưỡng hoặc đang hồi phục sau bệnh nặng, phẫu thuật thường cần được cung cấp đủ năng lượng và protein để duy trì khối cơ, sức lực và hỗ trợ quá trình hồi phục. Nếu giới hạn thời gian ăn xuống còn 8 giờ, một số người có thể khó ăn đủ lượng cần thiết, đặc biệt khi vốn đã chán ăn hoặc ăn được ít mỗi bữa.
Những người thường xuyên sút cân không chủ ý, mệt nhiều, chóng mặt, yếu cơ hoặc có nguy cơ té ngã không nên tự áp dụng 16/8. Trong giai đoạn này, ưu tiên nên là duy trì đủ bữa, đủ protein và năng lượng theo nhu cầu. Nếu vẫn muốn thay đổi thời gian ăn, cần được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng đánh giá trước để tránh làm tăng nguy cơ mất cơ và suy dinh dưỡng.
Người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc nên tham khảo bác sĩ trước khi nhịn ăn 16/8
Ngoài những nhóm nên tránh, còn có nhiều trường hợp không bị chống chỉ định hoàn toàn nhưng cần được bác sĩ đánh giá trước. Khả năng áp dụng phụ thuộc vào bệnh đang mắc, loại thuốc sử dụng, thời điểm uống thuốc và phản ứng của cơ thể khi nhịn ăn.
Một số trường hợp cần thận trọng gồm:
- Người đái tháo đường type 2: đặc biệt khi sử dụng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết. 16/8 có thể được nghiên cứu ở một số người mắc type 2 nhưng cần điều chỉnh thuốc và theo dõi đường huyết thay vì tự thực hiện.
- Người có huyết áp thấp hoặc huyết áp không ổn định: nhịn ăn kéo dài, ăn uống không đủ hoặc mất nước có thể làm cảm giác chóng mặt và mệt rõ hơn.
- Người mắc bệnh tiêu hóa chưa ổn định: người viêm loét dạ dày, trào ngược hoặc đau thượng vị không phải lúc nào cũng phải tránh 16/8, nhưng nếu nhịn lâu làm triệu chứng tăng thì cần điều chỉnh.
- Người đang sử dụng thuốc cần uống cùng thức ăn: việc thay đổi giờ ăn có thể ảnh hưởng thời điểm dùng thuốc, vì vậy không nên tự thay đổi lịch uống.
- Người có bệnh mạn tính chưa ổn định: cần ưu tiên kiểm soát bệnh và đảm bảo dinh dưỡng trước khi thử một chế độ nhịn ăn kéo dài.
Nhịn ăn gián đoạn có thể khiến một số người cảm thấy mệt, chóng mặt hoặc đau đầu, đồng thời làm việc kiểm soát đường huyết trở nên phức tạp hơn ở người mắc đái tháo đường. Vì vậy, người có bệnh nền không cần thiết phải tránh 16/8 trong mọi trường hợp, nhưng cần được cân nhắc dựa trên tình trạng sức khỏe, thuốc đang sử dụng và khả năng dung nạp thay vì áp dụng theo một nguyên tắc chung.
Dấu hiệu cần dừng 16/8 và đi khám
Không nên cố tiếp tục nhịn đủ 16 giờ nếu cơ thể xuất hiện những phản ứng bất thường. Những triệu chứng nhẹ như đói hoặc mệt trong giai đoạn đầu có thể xảy ra, nhưng biểu hiện kéo dài hoặc nặng dần cần được đánh giá.
Cần dừng nhịn ăn và tìm hỗ trợ y tế sớm khi có:
- Chóng mặt nhiều, ngất, lú lẫn hoặc co giật.
- Run tay, vã mồ hôi, hồi hộp hoặc nghi ngờ hạ đường huyết.
- Đau ngực, khó thở hoặc mệt lả.
- Nôn nhiều hoặc không thể ăn uống bình thường.
- Đau bụng dữ dội hoặc đau dạ dày tăng rõ.
- Xuất hiện hành vi ăn mất kiểm soát hoặc ám ảnh quá mức về thức ăn.
- Đường huyết thấp hoặc cao bất thường ở người đang theo dõi tại nhà.
Kiểm soát cân nặng an toàn tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Nhịn ăn 16/8 là một cách sắp xếp thời gian ăn uống, nhưng không phù hợp với tất cả người muốn giảm cân. Đặc biệt, người béo phì, mắc bệnh chuyển hóa hoặc thường tăng cân trở lại sau ăn kiêng cần được đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến cân nặng, bệnh đồng mắc và nhu cầu dinh dưỡng. Việc lựa chọn phương pháp cũng cần tính đến lịch sinh hoạt và khả năng duy trì lâu dài.
Tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, người có nhu cầu kiểm soát cân nặng có thể được đánh giá toàn diện về nội tiết, chuyển hóa, dinh dưỡng và bệnh đồng mắc để xây dựng kế hoạch phù hợp. Nếu đang cân nhắc áp dụng 16/8, bác sĩ sẽ xem xét nguy cơ hạ đường huyết và khả năng đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng. Từ đó, người bệnh được tư vấn lựa chọn khung ăn phù hợp hoặc phương pháp kiểm soát cân nặng khác dựa trên tình trạng sức khỏe. Đặt lịch thăm khám tại BVĐK Hồng Ngọc để được tư vấn kế hoạch kiểm soát cân nặng phù hợp với tình trạng sức khỏe và sinh hoạt của bạn.
Câu hỏi thường gặp về ai không nên ăn 16/8
Người bị dạ dày có ăn 16/8 được không?
Không phải tất cả người mắc bệnh dạ dày đều phải tránh 16/8. Tuy nhiên, nếu nhịn kéo dài làm tăng đau thượng vị, buồn nôn, cồn cào hoặc khiến người bệnh ăn bù nhiều và trào ngược nặng hơn thì nên dừng và trao đổi với bác sĩ trước khi tiếp tục.
Người huyết áp thấp có nên nhịn ăn 16/8?
Người huyết áp thấp cần thận trọng, đặc biệt khi thường xuyên chóng mặt, mệt hoặc đang dùng thuốc huyết áp. Nhịn ăn kết hợp với uống không đủ nước hoặc ăn quá ít có thể khiến triệu chứng rõ hơn, vì vậy không nên tự áp dụng nếu chưa đánh giá tình trạng sức khỏe.
Người tiểu đường type 2 có áp dụng 16/8 được không?
Một số người đái tháo đường type 2 có thể áp dụng chế độ giới hạn thời gian ăn dưới sự theo dõi chuyên môn. Tuy nhiên, người đang dùng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết cần được bác sĩ điều chỉnh kế hoạch ăn uống và thuốc trước khi bắt đầu.
BMI dưới 18.5 có nên áp dụng 16/8 không?
Người có BMI dưới 18.5kg/m² thuộc nhóm thiếu cân theo phân loại thường dùng cho người trưởng thành và không nên dùng 16/8 với mục tiêu giảm cân. Nếu cân nặng thấp hoặc tiếp tục sụt không rõ nguyên nhân, ưu tiên cần làm là đánh giá tình trạng dinh dưỡng và tìm nguyên nhân.
Người khỏe mạnh có thể tự áp dụng 16/8 không?
Người trưởng thành khỏe mạnh có thể dung nạp 16/8, nhưng vẫn nên bắt đầu thận trọng và đảm bảo đủ năng lượng, protein, rau, chất xơ cùng các dưỡng chất cần thiết trong khung ăn. Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường hoặc phương pháp khiến người thực hiện thường xuyên quá đói, ăn mất kiểm soát hay ảnh hưởng sinh hoạt, nên điều chỉnh thay vì cố duy trì.
Phụ nữ mãn kinh hoặc người tập luyện nhiều có phải tránh 16/8 không?
Phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh và người tập luyện cường độ cao không thuộc nhóm chống chỉ định tuyệt đối với 16/8. Khả năng áp dụng cần dựa trên tình trạng sức khỏe, nhu cầu năng lượng và khả năng duy trì đủ dinh dưỡng trong khung ăn. Với người tập luyện nhiều, nếu thời gian ăn quá ngắn khiến thiếu năng lượng, protein hoặc carbohydrate, hiệu suất tập luyện và khả năng phục hồi có thể giảm. Phụ nữ có triệu chứng mãn kinh rõ hoặc bệnh nền đi kèm cũng nên trao đổi với bác sĩ trước khi áp dụng.
Kết luận
Khi tìm hiểu ai không nên ăn 16/8, cần phân biệt giữa nhóm nên tránh và nhóm có thể áp dụng nhưng cần được đánh giá trước. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, trẻ em và thanh thiếu niên, người thiếu cân hoặc suy dinh dưỡng, người có tiền sử rối loạn ăn uống và người đái tháo đường type 1 dùng insulin là những nhóm không nên tự áp dụng. Với bệnh nền, thuốc điều trị hoặc các triệu chứng bất thường, lựa chọn an toàn hơn là trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi thời gian ăn.
Tài liệu tham khảo
- Johns Hopkins Medicine – Intermittent Fasting: What Is It, and How Does It Work? Johns Hopkins Medicine
- Mayo Clinic – Intermittent fasting: What are the benefits? Mayo Clinic
- PubMed – Intermittent Fasting: Does It Affect Sports Performance? A Systematic Review PubMed
- PubMed – Ramadan intermittent fasting and exercise performance in athletes PubMed
