Ung thư cổ tử cung là bệnh lý có thể phòng ngừa và phát hiện sớm nếu được tầm soát đúng cách. Trong đó, xét nghiệm HPV đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện các chủng Human Papillomavirus HPV nguy cơ cao liên quan đến ung thư cổ tử cung, ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng.
Vậy xét nghiệm HPV là gì, độ tuổi nào nên bắt đầu sàng lọc, kết quả dương tính có phải ung thư không và cần theo dõi như thế nào? Dưới đây là những thông tin quan trọng giúp người bệnh hiểu đúng về xét nghiệm HPV và tầm soát ung thư cổ tử cung.
Trả lời nhanh: Xét nghiệm HPV là xét nghiệm thường được thực hiện trên mẫu tế bào cổ tử cung, giúp phát hiện sự hiện diện của virus Human Papillomavirus HPV, đặc biệt là các chủng HPV nguy cơ cao có liên quan đến ung thư cổ tử cung. Xét nghiệm HPV được khuyến cáo cho phụ nữ từ 30 tuổi trở lên và xét nghiệm lại sau mỗi năm năm để phát hiện bất thường. Kết quả xét nghiệm giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ bệnh lý cổ tử cung và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp. HPV dương tính không đồng nghĩa với ung thư cổ tử cung; phần lớn trường hợp nhiễm HPV có thể tự hết, nhưng nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài cần được theo dõi sát.
Lưu ý y khoa: Bài viết chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc tư vấn điều trị của bác sĩ Sản phụ khoa. Kết quả HPV dương tính không đồng nghĩa với ung thư cổ tử cung và cũng không cho biết chính xác thời điểm lây nhiễm hoặc lây từ ai. Người bệnh không tự dùng thuốc, tự điều trị “diệt HPV” hoặc trì hoãn Pap test, soi cổ tử cung, sinh thiết hay tái khám khi được bác sĩ chỉ định.
Tham vấn chuyên môn: THS.BSCKII.BSNT - Nguyễn Văn Xuyên - Trưởng Đơn nguyên Phụ khoa và tuyến Vú, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc Phúc Trường Minh.
Tóm tắt nội dung bài viết
Xét nghiệm HPV là gì?
Xét nghiệm HPV là xét nghiệm nhằm phát hiện vật liệu di truyền của virus HPV trong mẫu tế bào lấy từ cổ tử cung. Xét nghiệm này thường tập trung vào nhóm HPV nguy cơ cao hrHPV – high-risk HPV, là nhóm có liên quan đến ung thư cổ tử cung.
Tùy hệ thống xét nghiệm, HPV test có thể:
- phát hiện có hay không HPV nguy cơ cao;
- xác định riêng HPV 16/18;
- phân nhóm các chủng HPV nguy cơ cao khác;
- hỗ trợ bác sĩ phân tầng nguy cơ và quyết định bước theo dõi tiếp theo.
Xét nghiệm HPV khác với xét nghiệm tế bào học cổ tử cung, thường gọi là Pap test hoặc Pap smear. HPV test tìm virus gây nguy cơ bệnh lý cổ tử cung, trong khi Pap test tìm các tế bào cổ tử cung bất thường.
Tóm lại, xét nghiệm HPV giúp phát hiện HPV nguy cơ cao trong mẫu tế bào cổ tử cung; kết quả dương tính không chẩn đoán ung thư nhưng cho biết người bệnh cần được theo dõi nguy cơ bệnh lý cổ tử cung.
Xét nghiệm HPV dùng để làm gì?
Tầm soát ung thư cổ tử cung
Nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài là nguyên nhân quan trọng dẫn đến các tổn thương tiền ung thư cổ tử cung và ung thư cổ tử cung. Xét nghiệm HPV giúp phát hiện nguy cơ sớm, trước khi người bệnh có triệu chứng hoặc trước khi tế bào cổ tử cung có biến đổi rõ rệt.
Trong tầm soát ung thư cổ tử cung, HPV test có thể được dùng theo các cách:
- xét nghiệm HPV đơn độc, còn gọi là primary HPV screening;
- kết hợp với Pap test, gọi là co-testing;
- xét nghiệm bổ sung khi Pap test có kết quả bất thường;
- theo dõi sau điều trị tổn thương tiền ung thư cổ tử cung.
Tùy độ tuổi, tiền sử tầm soát, kết quả xét nghiệm trước đó và nguy cơ cá nhân, bác sĩ sẽ tư vấn phương án phù hợp.
Phân tầng nguy cơ tổn thương cổ tử cung
Xét nghiệm HPV không chỉ trả lời “có HPV hay không”, mà còn giúp bác sĩ đánh giá mức độ nguy cơ.
Ví dụ:
- HPV 16/18 dương tính thường cần theo dõi sát hơn;
- HPV nguy cơ cao khác dương tính cần đánh giá cùng Pap test và tiền sử bệnh;
- HPV dương tính kéo dài có ý nghĩa nguy cơ cao hơn nhiễm thoáng qua;
- HPV dương tính kèm Pap bất thường thường cần đánh giá thêm bằng soi cổ tử cung hoặc sinh thiết nếu được chỉ định.
Theo dõi sau điều trị tổn thương cổ tử cung
Xét nghiệm HPV có thể được sử dụng trong theo dõi sau điều trị các tổn thương tiền ung thư cổ tử cung như CIN – Cervical Intraepithelial Neoplasia, đặc biệt CIN2, CIN3 hoặc CIN2+.
Sau các can thiệp như LEEP – Loop Electrosurgical Excision Procedure, khoét chóp cổ tử cung hoặc điều trị tổn thương cổ tử cung khác, bác sĩ có thể chỉ định HPV test để đánh giá nguy cơ tồn tại hoặc tái phát bệnh.
Ai nên thực hiện xét nghiệm HPV?
Việc chỉ định xét nghiệm HPV cần dựa trên độ tuổi, hướng dẫn tầm soát đang áp dụng, tiền sử bệnh lý cổ tử cung và nguy cơ cá nhân.
Nhóm người trong độ tuổi tầm soát ung thư cổ tử cung
Người có cổ tử cung trong độ tuổi tầm soát, thường từ 21 tuổi nên trao đổi với bác sĩ Sản phụ khoa để được tư vấn phương án phù hợp:
- Pap test;
- HPV test;
- co-testing, tức kết hợp HPV test và Pap test;
- lịch tầm soát theo nguy cơ cá nhân.
Người đã cắt tử cung, từng có tổn thương cổ tử cung, suy giảm miễn dịch hoặc có tiền sử ung thư/tổn thương tiền ung thư cần được tư vấn riêng, không nên tự áp dụng lịch tầm soát chung.
Người có kết quả Pap test bất thường
Nếu Pap test phát hiện tế bào cổ tử cung bất thường như ASC-US, LSIL, HSIL hoặc các bất thường khác, bác sĩ có thể chỉ định HPV test để phân tầng nguy cơ.
Kết quả HPV giúp bác sĩ quyết định có cần:
- theo dõi lại sau một khoảng thời gian;
- làm lại xét nghiệm;
- soi cổ tử cung;
- sinh thiết cổ tử cung;
- điều trị tổn thương nếu cần.
Người từng nhiễm HPV hoặc từng có tổn thương cổ tử cung
Người từng có HPV nguy cơ cao, từng Pap bất thường, từng được chẩn đoán CIN1, CIN2, CIN3 hoặc đã điều trị tổn thương cổ tử cung cần theo dõi theo lịch của bác sĩ.
Trong nhóm này, xét nghiệm HPV có thể giúp đánh giá nguy cơ tồn tại HPV dai dẳng hoặc nguy cơ tái phát tổn thương.
Người có yếu tố nguy cơ cao
Bác sĩ có thể tư vấn tầm soát sát hơn ở người có nguy cơ cao, ví dụ:
- nhiễm HIV hoặc suy giảm miễn dịch;
- sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài;
- từng có CIN2+ hoặc điều trị tổn thương tiền ung thư cổ tử cung;
- từng có kết quả HPV/Pap bất thường;
- hút thuốc lá;
- chưa từng hoặc không tầm soát định kỳ;
- có phơi nhiễm DES trước sinh, nếu có;
- có nhiều bạn tình hoặc bạn tình có nguy cơ cao.
Không nên xem “tiền sử gia đình ung thư cổ tử cung” là yếu tố chính để tự đánh giá nguy cơ, vì ung thư cổ tử cung liên quan chủ yếu đến nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài và các yếu tố miễn dịch, hành vi, tầm soát.
Người đã tiêm vaccine HPV
Người đã tiêm vaccine HPV vẫn cần tầm soát định kỳ theo khuyến cáo phù hợp, vì vaccine không phòng ngừa tất cả các chủng HPV nguy cơ cao và không điều trị nhiễm HPV đã có trước đó.
Tiêm vaccine HPV giúp giảm nguy cơ nhiễm các chủng HPV trong phạm vi vaccine, nhưng không thay thế hoàn toàn Pap test hoặc HPV test.
Bao nhiêu tuổi nên xét nghiệm HPV?
Phụ nữ nên bắt đầu xét nghiệm HPV từ 30 tuổi và duy trì tầm soát định kỳ đến 65 tuổi; riêng nhóm 21- 29 tuổi chủ yếu tầm soát bằng xét nghiệm tế bào cổ tử cung, còn xét nghiệm HPV chỉ thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ.
THS.BSCKII.BSNT - Nguyễn Văn Xuyên - Trưởng Đơn nguyên Phụ khoa và tuyến Vú, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc Phúc Trường Minh chia sẻ: “Không phải phụ nữ ở mọi độ tuổi đều cần xét nghiệm HPV. Thời điểm bắt đầu xét nghiệm phụ thuộc vào độ tuổi, tiền sử sức khỏe và nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung.”
Dưới đây là hướng dẫn tầm soát HPV theo từng nhóm tuổi:
- Từ 21- 29 tuổi: Nên tầm soát ung thư cổ tử cung bằng xét nghiệm tế bào cổ tử cung (Pap smear hoặc ThinPrep) định kỳ mỗi 3 năm. Xét nghiệm HPV thường chưa cần thiết, chỉ được chỉ định khi có kết quả tế bào học bất thường hoặc theo đánh giá của bác sĩ.
- Từ 30 - 65 tuổi: Đây là nhóm tuổi nên bắt đầu xét nghiệm HPV định kỳ. Có thể lựa chọn một trong các phương pháp:
- Xét nghiệm HPV đơn thuần mỗi 5 năm
- Đồng xét nghiệm HPV và tế bào cổ tử cung (co-testing) mỗi 5 năm
- Xét nghiệm tế bào cổ tử cung mỗi 3 năm
- Nhóm nguy cơ cao: Bao gồm phụ nữ suy giảm miễn dịch, nhiễm HIV, có tiền sử tổn thương tiền ung thư cổ tử cung hoặc từng có kết quả HPV bất thường. Những trường hợp này cần tầm soát sớm hơn và thường xuyên hơn theo chỉ định của bác sĩ.
Việc lựa chọn thời điểm và phương pháp xét nghiệm HPV nên được cá nhân hóa dựa trên tình trạng sức khỏe cụ thể. Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ sản phụ khoa để có lịch tầm soát phù hợp và hiệu quả nhất.
Chuẩn bị trước khi xét nghiệm HPV
Để mẫu xét nghiệm có chất lượng tốt, người bệnh nên lưu ý một số điểm trước khi xét nghiệm.
Người bệnh không nên tự ngừng thuốc điều trị phụ khoa đang được kê. Nếu đang điều trị viêm nhiễm hoặc đặt thuốc âm đạo, nên hỏi bác sĩ về thời điểm xét nghiệm phù hợp.
Quy trình xét nghiệm HPV
Quy trình xét nghiệm HPV thường diễn ra nhanh và có thể được thực hiện trong buổi khám phụ khoa.
Bước 1: Khám và tư vấn
Bác sĩ khai thác:
- tuổi;
- tiền sử quan hệ/tầm soát nếu cần thiết cho đánh giá nguy cơ;
- tiền sử Pap/HPV bất thường;
- tiền sử tiêm vaccine HPV;
- triệu chứng phụ khoa;
- tiền sử điều trị tổn thương cổ tử cung;
- yếu tố nguy cơ cá nhân.
Sau đó, bác sĩ tư vấn loại xét nghiệm phù hợp.
Bước 2: Lấy mẫu tế bào cổ tử cung
Người bệnh nằm trên bàn khám phụ khoa. Bác sĩ dùng dụng cụ chuyên dụng để quan sát cổ tử cung và lấy mẫu tế bào từ vùng cổ tử cung.
Thủ thuật thường diễn ra trong vài phút. Người bệnh có thể hơi khó chịu hoặc tức nhẹ, nhưng thường không đau nhiều.
Bước 3: Phân tích mẫu
Mẫu được gửi đến phòng xét nghiệm để phát hiện HPV nguy cơ cao. Tùy hệ thống, xét nghiệm có thể trả kết quả:
- âm tính với HPV nguy cơ cao;
- dương tính với HPV 16;
- dương tính với HPV 18;
- dương tính với nhóm HPV nguy cơ cao khác;
- không xác định hoặc mẫu không đạt, cần lấy lại mẫu.
Bước 4: Bác sĩ giải thích kết quả
Kết quả HPV cần được đọc cùng với:
- tuổi;
- tiền sử tầm soát;
- kết quả Pap test nếu có;
- tình trạng miễn dịch;
- tiền sử CIN hoặc điều trị cổ tử cung;
- triệu chứng hiện tại;
- guideline tầm soát đang áp dụng.
Người bệnh không nên tự diễn giải kết quả hoặc tự mua thuốc điều trị HPV.
Cách đọc kết quả xét nghiệm HPV
Kết quả HPV cần được bác sĩ giải thích theo từng trường hợp. Bảng dưới đây giúp người bệnh hiểu ý nghĩa cơ bản.
Lưu ý: Xét nghiệm HPV có độ nhạy cao trong phát hiện nguy cơ nhiễm HPV nguy cơ cao, nhưng không chẩn đoán ung thư cổ tử cung. Nếu kết quả bất thường, bác sĩ có thể cần kết hợp Pap test, soi cổ tử cung hoặc sinh thiết để xác định có tổn thương tiền ung thư/ung thư hay không.
HPV dương tính có phải ung thư không?
Không. HPV dương tính không có nghĩa là người bệnh bị ung thư cổ tử cung.
Kết quả HPV dương tính chỉ cho biết trong mẫu xét nghiệm có phát hiện HPV, đặc biệt là HPV nguy cơ cao nếu xét nghiệm thuộc nhóm tầm soát ung thư cổ tử cung. Phần lớn người nhiễm HPV không phát triển thành ung thư.
Tuy nhiên, nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tiền ung thư cổ tử cung. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ.
HPV có thể tồn tại âm thầm trong cơ thể trong thời gian dài. Một người có thể phát hiện HPV sau nhiều năm mà trước đó không có triệu chứng.
Vì vậy:
- không thể dùng kết quả HPV để xác định chính xác thời điểm lây nhiễm;
- không thể kết luận chắc chắn HPV lây từ bạn tình hiện tại;
- không nên tự quy kết, lo lắng quá mức hoặc tự điều trị;
- nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn theo dõi và phòng ngừa phù hợp.
HPV test khác gì Pap test?
HPV test và Pap test đều được dùng trong tầm soát ung thư cổ tử cung, nhưng mục tiêu khác nhau.
Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp HPV test và Pap test để nâng cao hiệu quả tầm soát, tùy độ tuổi và nguy cơ cá nhân.
Vai trò của xét nghiệm chất lượng trong tầm soát HPV
Độ chính xác của xét nghiệm HPV không chỉ phụ thuộc vào chất lượng lấy mẫu mà còn liên quan đến kỹ thuật xét nghiệm và hệ thống kiểm soát chất lượng phòng xét nghiệm.
Tại Trung tâm Gen Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, các xét nghiệm sinh học phân tử được thực hiện theo quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt bởi đội ngũ chuyên viên giàu kinh nghiệm. Bên cạnh đó, Trung tâm Gen Hồng Ngọc được công nhận đạt tiêu chuẩn ISO 15189:2022 - tiêu chuẩn quốc tế dành cho phòng xét nghiệm y tế, góp phần nâng cao độ tin cậy của kết quả. Khách hàng có nhu cầu xét nghiệm có thể liên hệ hotline 024 3927 5568 hoặc để lại thông tin tại form để được liên hệ tư vấn.
Câu hỏi thường gặp
Xét nghiệm HPV có đau không?
Thủ thuật lấy mẫu thường chỉ gây khó chịu nhẹ hoặc tức nhẹ trong vài phút. Nếu người bệnh đang viêm nhiễm, đau vùng kín hoặc lo lắng nhiều, nên trao đổi trước với bác sĩ.
Bao lâu nên xét nghiệm HPV một lần?
Tần suất phụ thuộc vào độ tuổi, phương pháp tầm soát, kết quả trước đó và nguy cơ cá nhân. Một số khuyến cáo cho phép tầm soát cách 3–5 năm nếu kết quả bình thường, nhưng người có nguy cơ cao hoặc kết quả bất thường cần lịch theo dõi riêng theo bác sĩ.
Đã tiêm vaccine HPV có cần xét nghiệm HPV không?
Có. Vaccine HPV giúp giảm nguy cơ nhiễm một số chủng HPV nguy cơ cao, nhưng không phòng ngừa tất cả các chủng và không thay thế hoàn toàn tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ.
HPV âm tính có đồng nghĩa không có nguy cơ ung thư cổ tử cung không?
Không tuyệt đối. HPV âm tính là dấu hiệu nguy cơ hiện tại thấp hơn nếu mẫu đạt chất lượng và không có yếu tố nguy cơ đặc biệt. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tầm soát định kỳ theo khuyến cáo.
HPV dương tính có cần điều trị ngay không?
Không phải lúc nào cũng cần điều trị ngay. Hiện không có thuốc “diệt HPV” dùng chung cho mọi trường hợp. Bác sĩ sẽ đánh giá chủng HPV, kết quả Pap test, tiền sử bệnh và nguy cơ cá nhân để quyết định theo dõi, xét nghiệm lại, soi cổ tử cung hoặc sinh thiết nếu cần.
HPV 16 hoặc HPV 18 dương tính có nguy hiểm không?
HPV 16 và HPV 18 là hai chủng nguy cơ cao liên quan mạnh đến ung thư cổ tử cung. Dương tính với HPV 16/18 không có nghĩa là đã bị ung thư, nhưng thường cần được bác sĩ đánh giá sát hơn, có thể bằng Pap test, soi cổ tử cung hoặc xét nghiệm bổ sung theo chỉ định.
Có nên xét nghiệm HPV khi đang có kinh không?
Thường nên tránh xét nghiệm khi đang hành kinh nhiều vì có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu. Nếu ra máu bất thường ngoài kỳ kinh, người bệnh nên thông báo với bác sĩ để được đánh giá.
Nam giới có cần xét nghiệm HPV không?
Xét nghiệm HPV trong bài này chủ yếu đề cập đến tầm soát ung thư cổ tử cung ở người có cổ tử cung. Với nam giới, hiện không có chương trình tầm soát HPV thường quy tương tự ung thư cổ tử cung cho mọi đối tượng. Người có triệu chứng như mụn cóc sinh dục, tổn thương bất thường hoặc nguy cơ cao nên khám chuyên khoa để được tư vấn.
Kết luận
Xét nghiệm HPV là công cụ quan trọng trong tầm soát ung thư cổ tử cung, giúp phát hiện các chủng HPV nguy cơ cao trước khi người bệnh có triệu chứng hoặc trước khi tổn thương tế bào cổ tử cung tiến triển nặng.
Tuy nhiên, kết quả HPV cần được hiểu đúng: HPV dương tính không đồng nghĩa với ung thư, không cho biết lây từ ai hoặc khi nào, và không phải lúc nào cũng cần điều trị ngay. Ngược lại, HPV âm tính không có nghĩa là người bệnh có thể bỏ tầm soát vĩnh viễn.
Người bệnh nên tầm soát theo độ tuổi, nguy cơ cá nhân và hướng dẫn của bác sĩ Sản phụ khoa; đồng thời không tự điều trị, không trì hoãn soi cổ tử cung/sinh thiết nếu được chỉ định.
Tài liệu tham khảo
