Không phải em bé nào cũng có thể nhận đủ sữa mẹ ruột ngay sau sinh, đặc biệt là trẻ sinh non, nhẹ cân, trẻ bệnh lý hoặc mẹ chưa thể cho con bú vì lý do sức khỏe. Trong những tình huống này, sữa mẹ hiến tặng từ ngân hàng sữa mẹ có thể là nguồn dinh dưỡng hỗ trợ quan trọng, nhưng cần được tiếp nhận và xử lý theo quy trình an toàn.
Trả lời nhanh: Sữa mẹ hiến tặng là gì?
Sữa mẹ hiến tặng được hiểu là sữa do các bà mẹ đang cho con bú tự nguyện hiến tặng khi có lượng sữa dư, sau đó được ngân hàng sữa mẹ sàng lọc người hiến, thanh trùng, xét nghiệm, bảo quản và cấp phát theo quy trình an toàn cho trẻ có nhu cầu, thường là trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc trẻ sơ sinh bệnh lý.
Tham vấn chuyên môn: Bác sĩ Nguyễn Anh Thư - Khoa Nhi Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh Ngày cập nhật: 20/07/2026.
Tóm tắt nhanh bài viết
- Sữa mẹ hiến tặng là sữa từ mẹ đủ điều kiện, được tiếp nhận qua ngân hàng sữa mẹ và xử lý an toàn trước khi sử dụng cho trẻ.
- Sữa mẹ ruột vẫn là lựa chọn ưu tiên đầu tiên; sữa mẹ hiến tặng thường được cân nhắc khi trẻ chưa thể nhận đủ sữa mẹ ruột.
- Nhóm trẻ thường được ưu tiên gồm trẻ sinh non, nhẹ cân, rất nhẹ cân hoặc trẻ sơ sinh bệnh lý.
- Người hiến sữa cần có sữa dư, sức khỏe phù hợp, khai báo trung thực, xét nghiệm/sàng lọc và tuân thủ hướng dẫn vắt - trữ - vận chuyển.
- Không nên tự xin hoặc mua sữa mẹ truyền tay vì khó kiểm soát bệnh truyền nhiễm, thuốc người mẹ đang dùng, vệ sinh vắt sữa và bảo quản.
Sữa mẹ hiến tặng là gì?
Sữa mẹ hiến tặng là sữa được vắt ra từ người mẹ khác, thường là mẹ đang cho con bú và có lượng sữa nhiều hơn nhu cầu của con mình. Nguồn sữa này được hiến tặng tự nguyện cho ngân hàng sữa mẹ để xử lý an toàn trước khi cung cấp cho trẻ cần dùng.
Ngân hàng sữa mẹ thu nhận sữa từ các mẹ có nhiều sữa hơn nhu cầu của con, sau đó thực hiện sàng lọc, thanh trùng, xét nghiệm và phân phối sữa cho trẻ cần sử dụng.
Điểm quan trọng là sữa mẹ hiến tặng an toàn không phải là sữa được xin trực tiếp, mua bán tự phát hoặc truyền tay không kiểm soát. Sữa cần đi qua quy trình chuyên môn để giảm nguy cơ lây nhiễm, nhiễm khuẩn, sai bảo quản hoặc không rõ nguồn gốc.
Vì vậy, khi nói đến sữa mẹ hiến tặng trong chăm sóc sơ sinh, cha mẹ nên hiểu là sữa mẹ hiến tặng đã được sàng lọc, xử lý qua ngân hàng sữa mẹ, không phải sữa mẹ được trao đổi tự phát trên mạng xã hội hoặc hội nhóm.
Sữa mẹ hiến tặng thường dành cho trẻ nào?
Sữa mẹ ruột của trẻ vẫn là lựa chọn ưu tiên đầu tiên. Tuy nhiên, nếu trẻ chưa thể nhận đủ sữa mẹ ruột, bác sĩ có thể cân nhắc sữa mẹ hiến tặng đã được xử lý an toàn, đặc biệt với nhóm trẻ có nguy cơ cao.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ nhẹ cân, bao gồm trẻ rất nhẹ cân, nếu không thể được nuôi bằng sữa mẹ ruột thì nên được nuôi bằng sữa mẹ hiến tặng tại nơi có cơ sở ngân hàng sữa an toàn và khả thi. WHO cũng ghi nhận sữa mẹ hiến tặng có thể mang lại lợi ích cho trẻ nhẹ cân khi không có sữa mẹ ruột, trong đó có bằng chứng liên quan đến giảm nguy cơ một số biến chứng như viêm ruột hoại tử so với sữa công thức.
Sữa mẹ hiến tặng thường được ưu tiên cho:
- Trẻ sinh non.
- Trẻ nhẹ cân hoặc rất nhẹ cân.
- Trẻ sơ sinh bệnh lý đang điều trị.
- Trẻ có nguy cơ cao về tiêu hóa hoặc nhiễm trùng.
- Trẻ chưa thể bú mẹ trực tiếp trong những ngày đầu.
- Trường hợp mẹ chưa có sữa, sữa về chậm hoặc tạm thời không thể cho con bú theo đánh giá y tế.
Việc trẻ có cần dùng sữa mẹ hiến tặng hay không nên do bác sĩ sơ sinh đánh giá dựa trên tình trạng sức khỏe, cân nặng, tuổi thai, khả năng bú và nguồn sữa mẹ ruột hiện có.
Những ai có thể hiến sữa mẹ?
Không phải mọi mẹ đang có sữa đều có thể hiến sữa ngay. Người hiến cần đáp ứng tiêu chí sức khỏe và quy trình sàng lọc của ngân hàng sữa mẹ. Điều kiện quan trọng nhất không chỉ là “mẹ có nhiều sữa”, mà là sữa dư đó phải đến từ người hiến phù hợp và được xử lý theo quy trình an toàn.
Thông thường, người có thể hiến sữa là mẹ:
- Đang cho con bú hoặc đang vắt sữa đều.
- Có lượng sữa dư sau khi đã đảm bảo nhu cầu của con mình.
- Có sức khỏe tốt.
- Không mắc các bệnh truyền nhiễm có nguy cơ lây qua sữa hoặc qua quá trình tiếp nhận.
- Không sử dụng chất kích thích, ma túy hoặc rượu bia ở mức không an toàn.
- Không dùng thuốc chống chỉ định với việc hiến sữa.
- Sẵn sàng khai báo trung thực tiền sử sức khỏe, lối sống, thuốc đang dùng.
- Đồng ý thực hiện xét nghiệm và tuân thủ hướng dẫn vắt, trữ, vận chuyển sữa.
Theo quy định của ngân hàng sữa mẹ, người hiến sữa là các mẹ đang tiết sữa khỏe mạnh, cần trải qua quy trình sàng lọc gồm bảng hỏi sức khỏe, xác minh tiền sử y tế - lối sống và xét nghiệm máu với một số bệnh truyền nhiễm theo tiêu chuẩn của ngân hàng sữa.
Nếu mẹ có sữa dư và muốn hiến tặng, mẹ nên liên hệ trực tiếp với ngân hàng sữa mẹ hoặc ngân hàng sữa mẹ vệ tinh như BVĐK Hồng Ngọc để được hướng dẫn điều kiện cụ thể. Không nên tự gom, trao đổi hoặc gửi sữa cho trẻ khác khi chưa qua sàng lọc.
Những trường hợp không nên hoặc chưa thể hiến sữa
Một số mẹ có thể chưa phù hợp để hiến sữa hoặc cần được ngân hàng sữa/bác sĩ đánh giá kỹ hơn trước khi hiến. Việc tạm hoãn hoặc không nhận sữa không có nghĩa mẹ “không tốt”, mà nhằm bảo vệ an toàn cho trẻ sơ sinh nhận sữa, đặc biệt là trẻ sinh non hoặc trẻ bệnh lý.
Các trường hợp thường cần thận trọng gồm:
- Mẹ đang mắc bệnh truyền nhiễm chưa được kiểm soát.
- Mẹ đang dùng thuốc không phù hợp với việc hiến sữa.
- Mẹ hút thuốc lá, dùng ma túy hoặc sử dụng rượu bia ở mức không an toàn.
- Mẹ đang sốt, viêm tuyến vú, nhiễm trùng hoặc có bệnh cấp tính.
- Mẹ không đủ sữa cho con mình.
- Mẹ không thể tuân thủ quy trình vệ sinh, vắt, bảo quản, vận chuyển sữa.
- Mẹ không đồng ý khai báo thông tin sức khỏe hoặc làm xét nghiệm sàng lọc.
Nếu mẹ đang dùng thuốc điều trị, thực phẩm chức năng liều cao, thảo dược hoặc có bệnh nền, không nên tự kết luận có thể hiến hay không. Mẹ nên trao đổi trực tiếp với ngân hàng sữa mẹ để được tư vấn theo từng trường hợp.
Quy trình hiến sữa mẹ an toàn qua ngân hàng sữa
Quy trình cụ thể có thể khác nhau giữa từng ngân hàng sữa, nhưng nhìn chung cần đảm bảo các bước an toàn từ đăng ký, sàng lọc người hiến đến tiếp nhận, thanh trùng, xét nghiệm, bảo quản và cấp phát cho trẻ có nhu cầu.
1. Đăng ký và tư vấn ban đầu
Mẹ có nhu cầu hiến sữa liên hệ với ngân hàng sữa mẹ hoặc điểm tiếp nhận sữa. Nhân viên y tế sẽ tư vấn mục đích hiến sữa, đối tượng trẻ nhận sữa, quyền lợi - trách nhiệm của người hiến và các yêu cầu về sức khỏe.
Ở bước này, mẹ cũng có thể được hỏi sơ bộ về tình trạng cho con bú, lượng sữa dư, thuốc đang dùng, bệnh nền, thói quen sinh hoạt và khả năng tuân thủ hướng dẫn vắt - trữ - vận chuyển sữa.
2. Sàng lọc sức khỏe người hiến
Mẹ được hỏi về tiền sử bệnh, thuốc đang dùng, lối sống, thói quen sinh hoạt và các yếu tố nguy cơ. Một số xét nghiệm máu có thể được chỉ định để kiểm tra các bệnh truyền nhiễm theo quy định của ngân hàng sữa.
Theo chị Thảo - Điều dưỡng viên thu gom sữa mẹ tại các điểm hiến cho biết: “Trước khi tiếp nhận sữa hiến, mỗi bà mẹ đều trải qua quy trình sàng lọc theo quy định, bao gồm khai thác tiền sử sức khỏe, tư vấn và thực hiện các xét nghiệm cần thiết nhằm đảm bảo an toàn cho nguồn sữa. Đối với các mẹ sinh tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, bác sĩ sẽ kết hợp đánh giá hồ sơ thai sản và quá trình chăm sóc y tế trong suốt thai kỳ để có thêm cơ sở xác nhận đủ điều kiện hiến sữa. Sữa mẹ hiến tặng qua ngân hàng sữa sẽ sàng lọc, thanh trùng, xét nghiệm, ghi nhận và theo dõi. Khi đạt yêu cầu, sữa sẽ được đưa vào tủ lưu trữ và được gửi đến các em bé cần dùng.”
3. Hướng dẫn vắt và bảo quản sữa tại nhà
Mẹ đủ điều kiện sẽ được hướng dẫn vệ sinh tay, vệ sinh dụng cụ, cách vắt sữa, ghi nhãn, bảo quản đông lạnh và chuẩn bị sữa để vận chuyển. Đây là bước rất quan trọng vì sữa mẹ là thực phẩm sinh học dễ bị nhiễm khuẩn nếu vắt - trữ không đúng.
Mẹ cần tuân thủ đúng hướng dẫn của ngân hàng sữa về dụng cụ chứa sữa, thời gian bảo quản, nhiệt độ bảo quản, ghi nhãn và cách vận chuyển để đảm bảo truy xuất nguồn gốc.
4. Tiếp nhận và vận chuyển sữa
Sữa được tiếp nhận tại ngân hàng sữa hoặc điểm tiếp nhận theo quy trình kiểm soát nhiệt độ và truy xuất nguồn gốc. Mỗi túi/chai sữa cần có thông tin phù hợp để theo dõi từ người hiến đến quá trình xử lý.
Nếu sữa không đạt yêu cầu về bảo quản, nhãn, thời gian hoặc điều kiện vận chuyển, ngân hàng sữa có thể không tiếp nhận để đảm bảo an toàn cho trẻ nhận sữa.
5. Thanh trùng, xét nghiệm và kiểm định chất lượng
Sữa đạt yêu cầu sẽ được xử lý theo quy trình ngân hàng sữa, thường gồm thanh trùng, xét nghiệm vi sinh và kiểm định chất lượng trước khi cấp phát. The Milk Bank mô tả sữa hiến tặng được xử lý theo các tiêu chuẩn an toàn, trong đó có sàng lọc người hiến, thanh trùng và xét nghiệm vi sinh để giảm nguy cơ cho trẻ nhận sữa.
Sau xử lý, sữa tiếp tục được bảo quản và theo dõi để đảm bảo sử dụng đúng đối tượng, đúng quy trình và có thể truy xuất khi cần.
6. Cấp phát cho trẻ theo chỉ định
Sữa mẹ hiến tặng được ưu tiên cho trẻ có nhu cầu y tế, đặc biệt là trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc bệnh lý. Việc sử dụng sữa mẹ hiến tặng cần có đánh giá của nhân viên y tế để đảm bảo đúng đối tượng và đúng nhu cầu.
Cha mẹ không nên tự quyết định trẻ cần dùng sữa mẹ hiến tặng nếu chưa được bác sĩ hoặc nhân viên y tế có chuyên môn tư vấn, nhất là với trẻ sinh non, trẻ bệnh lý hoặc trẻ đang điều trị tại khoa sơ sinh.
Vì sao không nên tự xin hoặc mua sữa mẹ không qua sàng lọc?
Nhiều gia đình vì thương con hoặc lo mẹ chưa đủ sữa nên tìm sữa mẹ qua người quen, hội nhóm hoặc mua bán trên mạng. Tuy nhiên, việc này tiềm ẩn rủi ro vì không kiểm soát được sức khỏe người cho sữa, thuốc đang dùng, bệnh truyền nhiễm, vệ sinh vắt sữa, nhiệt độ bảo quản, thời gian vận chuyển và nguy cơ pha trộn.
Tổ chức y tế PATH nhấn mạnh hệ thống ngân hàng sữa cần có các quy trình về sàng lọc, thanh trùng, bảo quản và phân phối để bảo đảm an toàn cho sữa mẹ hiến tặng. Đây là lý do sữa mẹ hiến tặng trong chăm sóc sơ sinh cần được tiếp nhận qua ngân hàng sữa mẹ, thay vì trao đổi tự phát.
Gia đình không nên tự xin hoặc mua sữa mẹ không qua sàng lọc vì các lý do:
- Không biết rõ người cho sữa có bệnh truyền nhiễm hoặc yếu tố nguy cơ hay không.
- Không kiểm soát được thuốc, rượu bia, chất kích thích hoặc thảo dược người cho sữa sử dụng.
- Không chắc chắn sữa được vắt, trữ đông và vận chuyển đúng cách.
- Không có xét nghiệm vi sinh hoặc kiểm định chất lượng.
- Không có truy xuất nguồn gốc nếu trẻ có vấn đề sau khi dùng.
- Có nguy cơ sữa bị pha trộn hoặc không đúng như thông tin người bán cung cấp.
Nếu trẻ cần dùng sữa mẹ hiến tặng, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ hoặc ngân hàng sữa mẹ được triển khai tại cơ sở y tế, thay vì tự xin/mua sữa không rõ nguồn gốc.
Hồng Ngọc đồng hành cùng hành trình hiến tặng sữa mẹ
Sữa mẹ hiến tặng là hoạt động có ý nghĩa nhân văn, đặc biệt với trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc trẻ sơ sinh cần chăm sóc đặc biệt. Tuy nhiên, quá trình hiến và sử dụng sữa mẹ hiến tặng cần được thực hiện qua cơ sở y tế hoặc ngân hàng sữa mẹ có quy trình sàng lọc, tiếp nhận, bảo quản và cấp phát an toàn.
BVĐK Hồng Ngọc Phúc Trường Minh hiện là Ngân hàng sữa mẹ vệ tinh trực thuộc Ngân hàng sữa mẹ - Bệnh viện Nhi Trung ương. Với vai trò này, bệnh viện tham gia tiếp nhận nguồn sữa mẹ hiến tặng từ cộng đồng theo quy trình chuẩn, bao gồm tư vấn, sàng lọc người hiến, hướng dẫn vắt - trữ sữa đúng cách, cũng như bảo quản và vận chuyển đảm bảo an toàn.
Trước đó, hệ thống BVĐK Hồng Ngọc đã được công nhận là “Bệnh viện thực hành nuôi con bằng sữa mẹ xuất sắc”. Đây là nền tảng chuyên môn quan trọng giúp bệnh viện triển khai hiệu quả mô hình Ngân hàng sữa mẹ vệ tinh, đồng thời hỗ trợ các gia đình trong việc nuôi con bằng sữa mẹ một cách khoa học và an toàn.
Nếu mẹ có nguồn sữa dư và mong muốn hiến tặng, hoặc gia đình cần được tư vấn về việc sử dụng sữa mẹ hiến tặng cho trẻ sơ sinh, có thể liên hệ Khoa Sơ sinh - BVĐK Hồng Ngọc để được hướng dẫn cụ thể theo từng trường hợp.
Câu hỏi thường gặp
Sữa mẹ hiến tặng là gì?
Sữa mẹ hiến tặng là sữa do mẹ đang cho con bú tự nguyện hiến khi có lượng sữa dư, sau đó được ngân hàng sữa mẹ sàng lọc, thanh trùng, xét nghiệm và bảo quản an toàn trước khi sử dụng cho trẻ cần dùng.
Ai có thể hiến sữa mẹ?
Mẹ đang cho con bú, có sữa dư sau khi đủ cho con mình, sức khỏe phù hợp, không có yếu tố nguy cơ lây nhiễm, không dùng thuốc chống chỉ định và đồng ý thực hiện sàng lọc/xét nghiệm có thể đăng ký hiến sữa.
Sữa mẹ hiến tặng thường dành cho trẻ nào?
Sữa mẹ hiến tặng thường ưu tiên cho trẻ sinh non, nhẹ cân, trẻ sơ sinh bệnh lý hoặc trẻ chưa thể nhận đủ sữa mẹ ruột. WHO khuyến nghị trẻ nhẹ cân không thể dùng sữa mẹ ruột nên được nuôi bằng sữa mẹ hiến tặng tại nơi có ngân hàng sữa an toàn và khả thi.
Sữa mẹ hiến tặng có an toàn không?
Sữa mẹ hiến tặng được xem là an toàn khi được tiếp nhận qua ngân hàng sữa mẹ với quy trình sàng lọc người hiến, thanh trùng, xét nghiệm vi sinh, bảo quản và truy xuất nguồn gốc. Không nên đánh đồng với sữa xin/mua tự phát không qua kiểm định.
Có nên xin sữa mẹ từ người quen hoặc mua sữa trên mạng không?
Không nên tự ý dùng sữa mẹ xin/mua không qua sàng lọc vì khó kiểm soát bệnh truyền nhiễm, thuốc người mẹ đang dùng, vệ sinh vắt sữa, bảo quản và vận chuyển. Nếu trẻ cần sữa mẹ hiến tặng, gia đình nên trao đổi với bác sĩ hoặc ngân hàng sữa mẹ.
Mẹ đang dùng thuốc có hiến sữa được không?
Không nên tự kết luận. Một số thuốc có thể không phù hợp với việc hiến sữa, trong khi một số thuốc khác có thể được cân nhắc tùy trường hợp. Mẹ nên khai báo đầy đủ thuốc đang dùng với ngân hàng sữa mẹ hoặc nhân viên y tế để được đánh giá.
Hồng Ngọc có tiếp nhận sữa mẹ hiến tặng không?
Có. BVĐK Hồng Ngọc Phúc Trường Minh là Ngân hàng sữa mẹ vệ tinh trực thuộc Ngân hàng sữa mẹ - Bệnh viện Nhi Trung ương, tiếp nhận sữa hiến tặng theo quy trình tư vấn, sàng lọc, hướng dẫn vắt - trữ, bảo quản và vận chuyển an toàn.
Kết luận
Sữa mẹ hiến tặng là nguồn sữa quý giá từ các mẹ đủ điều kiện, được xử lý qua ngân hàng sữa mẹ để hỗ trợ trẻ sơ sinh cần dùng, đặc biệt là trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc bệnh lý khi chưa thể nhận đủ sữa mẹ ruột. Mẹ có thể hiến sữa khi có sữa dư, sức khỏe phù hợp, vượt qua sàng lọc và tuân thủ quy trình vắt - trữ - vận chuyển an toàn.
Cha mẹ không nên tự xin hoặc mua sữa mẹ không qua kiểm định, vì khó kiểm soát nguồn gốc, bệnh truyền nhiễm, thuốc, vệ sinh và bảo quản. Nếu trẻ cần dùng sữa mẹ hiến tặng hoặc mẹ muốn đăng ký hiến sữa, gia đình nên liên hệ bác sĩ sơ sinh, nhân viên y tế hoặc ngân hàng sữa mẹ để được hướng dẫn.
Lưu ý y khoa
Bài viết chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ, điều dưỡng sơ sinh hoặc nhân viên ngân hàng sữa mẹ. Việc trẻ có cần dùng sữa mẹ hiến tặng hay không, dùng bao nhiêu và trong thời gian nào cần được nhân viên y tế đánh giá dựa trên tuổi thai, cân nặng, bệnh lý, khả năng bú và nguồn sữa mẹ ruột hiện có.
