Sốt xuất huyết uống nước gì để bù nước, điện giải và hỗ trợ cơ thể hồi phục là điều người bệnh cần lưu ý trong quá trình theo dõi tại nhà. Khi sốt, nôn hoặc ăn uống kém, cơ thể có thể mất nước và điện giải, vì vậy cần bổ sung dịch phù hợp như nước lọc, Oresol pha đúng hướng dẫn, nước dừa, nước trái cây hoặc các món lỏng. Bên cạnh việc lựa chọn đồ uống, người bệnh cần uống đúng cách, theo dõi khả năng ăn uống, lượng nước tiểu và các dấu hiệu bất thường để đi khám kịp thời khi cần.
Tham vấn chuyên môn: BSCKII Nguyễn Đức Mạnh - Trưởng khoa Nội Tổng Hợp BVĐK Hồng Ngọc Phúc Trường Minh.
Lưu ý y khoa: Việc bổ sung nước và điện giải chỉ hỗ trợ chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết, không thay thế theo dõi và điều trị y tế. Người bệnh cần đi khám ngay nếu đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu bất thường, lừ đừ, khó thở hoặc tiểu ít.
Tại sao việc bù nước lại quan trọng khi bị sốt xuất huyết?
Sốt cao, ăn uống kém hoặc có thể khiến người bệnh sốt xuất huyết mất nước, rối loạn điện giải và mệt mỏi hơn. Nếu người bệnh vẫn tỉnh táo, uống được và không có các biểu hiện như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu hoặc lừ đừ, bổ sung đủ nước giúp duy trì lượng dịch cần thiết và hỗ trợ tuần hoàn.
Ở giai đoạn nguy hiểm, một phần huyết tương trong lòng mạch có thể thoát ra ngoài, làm giảm lượng máu lưu thông và tăng nguy cơ tụt huyết áp, sốc. Vì vậy, người bệnh cần được theo dõi sát và bù dịch phù hợp với tình trạng thực tế, không tự truyền dịch tại nhà vì truyền quá ít hoặc quá nhiều không đúng chỉ định đều có thể gây biến chứng nguy hiểm.
Người bệnh sốt xuất huyết uống nước gì tốt nhất?
Người bị sốt xuất huyết nên uống đủ nước và ưu tiên các loại chất lỏng dễ uống, có thể bổ sung thêm điện giải hoặc năng lượng. Nước lọc, Oresol pha đúng hướng dẫn, nước dừa, nước trái cây, nước cháo loãng và canh đều là những lựa chọn có thể sử dụng khi người bệnh còn uống được. Việc lựa chọn và lượng nước cần bổ sung phụ thuộc vào tình trạng mất nước, khả năng ăn uống và diễn biến bệnh.
Nước lọc
Nước lọc là lựa chọn đơn giản để bổ sung lượng nước cơ thể mất đi do sốt và ăn uống kém. Người bệnh có thể uống nước thường xuyên trong ngày, đặc biệt khi cảm thấy khát, khô miệng hoặc lượng nước tiểu giảm so với bình thường.
Tuy nhiên, người bệnh không nên chỉ dựa vào nước lọc để bù dịch. Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể hướng dẫn kết hợp thêm dung dịch bù nước điện giải hoặc các loại chất lỏng phù hợp khác.
Oresol và dung dịch bù nước điện giải
Oresol giúp bổ sung đồng thời nước và các chất điện giải, vì vậy thường được sử dụng để hỗ trợ bù dịch qua đường uống khi bị sốt xuất huyết. Bộ Y tế cũng hướng dẫn người bệnh thể nhẹ có thể uống Oresol cùng các loại chất lỏng khác để hạn chế thiếu dịch.
Oresol cần được pha đúng lượng nước ghi trên bao bì, không pha đặc hơn để “bù điện giải nhanh” và cũng không pha loãng tùy ý. Người bệnh nên uống từ từ, chia thành nhiều lần nếu cảm thấy buồn nôn hoặc khó uống hết một lượng lớn cùng lúc.
Nước dừa
Nước dừa có thể dùng xen kẽ trong ngày để bổ sung chất lỏng và một số chất điện giải. Đây cũng là một trong những loại nước được đề cập trong hướng dẫn chăm sóc sốt xuất huyết qua đường uống của Bộ Y tế.
Người bệnh có thể uống nước dừa với lượng vừa phải bên cạnh nước lọc hoặc Oresol, thay vì sử dụng nước dừa để thay thế hoàn toàn các nguồn nước khác. Người mắc bệnh thận, cần hạn chế kali hoặc có chế độ dịch riêng cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.
Nước ép trái cây tươi
Nước cam, chanh và một số loại nước trái cây giúp bổ sung thêm chất lỏng, đồng thời cung cấp một phần năng lượng, vitamin và khoáng chất khi người bệnh ăn uống kém. Bộ Y tế liệt kê nước cam, nước chanh, nước dừa và các loại nước trái cây trong nhóm chất lỏng có thể sử dụng để hỗ trợ bù dịch khi mắc sốt xuất huyết.
Nên ưu tiên nước trái cây tươi, pha vừa vị và hạn chế cho thêm quá nhiều đường. Các loại nước này không có tác dụng thay thế điều trị hoặc làm tăng tiểu cầu nhanh, mà chủ yếu giúp bổ sung nước và dinh dưỡng trong thời gian cơ thể đang mệt.
Nước cháo loãng, canh và các món lỏng
Khi sốt cao, mệt hoặc chán ăn, người bệnh có thể dùng nước cháo loãng, cháo, súp hoặc canh để vừa bổ sung chất lỏng vừa cung cấp thêm năng lượng và một phần muối khoáng. Bộ Y tế cũng đưa nước cháo loãng và các món súp vào nhóm thực phẩm, chất lỏng phù hợp trong quá trình chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết.
Các món nên được chế biến mềm, dễ ăn và không quá nhiều dầu mỡ hoặc gia vị. Nếu người bệnh không uống được, nôn liên tục hoặc xuất hiện đau bụng nhiều, lừ đừ, chảy máu bất thường hay tiểu ít, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá thay vì tiếp tục cố bù nước tại nhà.
Sốt xuất huyết nên uống bao nhiêu nước mỗi ngày?
Với người lớn từ 18 – 65 tuổi, nhu cầu dịch nền có thể tham khảo khoảng 30 – 35 ml/kg cân nặng/ngày; người trên 65 tuổi khoảng 25 ml/kg/ngày. Đây là nhu cầu dịch nền người bệnh có thể tham khảo, không chỉ riêng nước lọc. Khi sốt, nôn, ra nhiều mồ hôi hoặc có dấu hiệu mất nước, nhu cầu có thể tăng thêm tùy tình trạng thực tế.
Khi bù nước tại nhà, người bệnh cần lưu ý:
- Chia thành nhiều lần uống: Uống từng ngụm nhỏ, đều trong ngày để cơ thể dễ dung nạp, nhất là khi có cảm giác buồn nôn.
- Kết hợp nhiều nguồn dịch: Có thể sử dụng nước lọc, Oresol pha đúng hướng dẫn, nước dừa, nước trái cây, cháo loãng hoặc canh thay vì chỉ uống nước lọc.
- Theo dõi khả năng bù nước: Lượng nước tiểu giảm, khô miệng, khát nhiều hoặc mệt tăng có thể liên quan đến tình trạng thiếu dịch.
- Không cố uống theo một con số cố định: Người cao tuổi hoặc người có bệnh tim, thận, gan và các bệnh lý cần kiểm soát lượng dịch nên được bác sĩ hướng dẫn lượng nước phù hợp.
Những loại nước người bị sốt xuất huyết nên hạn chế hoặc tránh
Người bệnh nên ưu tiên các loại nước dễ hấp thu và tránh những đồ uống có thể làm tăng cảm giác khó chịu hoặc ảnh hưởng đến việc theo dõi dấu hiệu bất thường. Một số loại cần hạn chế hoặc tránh gồm:
- Cà phê, trà đặc và đồ uống nhiều caffeine: Nên hạn chế, đặc biệt khi uống với lượng lớn. Caffeine có thể làm một số người đi tiểu nhiều hơn, đồng thời dễ gây hồi hộp hoặc khó ngủ khi cơ thể đang mệt cần nghỉ ngơi.
- Rượu, bia và đồ uống có cồn: Nên tránh trong thời gian mắc bệnh. Người bệnh cần tập trung nghỉ ngơi, bổ sung đủ dịch và không sử dụng đồ uống có cồn thay cho nước hoặc dung dịch bù điện giải.
- Nước ngọt có ga và đồ uống nhiều đường: Không nên dùng làm nguồn bù nước chính vì thường chứa nhiều đường nhưng không cung cấp tỷ lệ điện giải phù hợp như Oresol. WHO cũng khuyến cáo hạn chế các loại nước ngọt và đồ uống có đường.
- Đồ uống màu đỏ, nâu hoặc quá sẫm: Nên hạn chế nếu người bệnh đang nôn hoặc có bất thường đường tiêu hóa, vì màu của đồ uống có thể khiến việc nhận biết máu trong chất nôn hoặc phân khó hơn. Nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu là dấu hiệu cần được khám ngay.
Thăm khám và điều trị sốt xuất huyết tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Người có biểu hiện nghi ngờ sốt xuất huyết kèm đau đầu, đau mỏi cơ khớp, buồn nôn, phát ban hoặc mệt nhiều nên chủ động thăm khám, đặc biệt trong thời điểm dịch bệnh. Khám sớm giúp bác sĩ đánh giá tình trạng, chỉ định xét nghiệm khi cần và hướng dẫn cách bù nước, dùng thuốc, theo dõi tại nhà hoặc nhập viện tùy mức độ bệnh.
Tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, Khoa Nội tổng hợp tiếp nhận thăm khám và điều trị các bệnh lý truyền nhiễm, nhiệt đới, trong đó có sốt xuất huyết. Người bệnh được thăm khám, theo dõi các chỉ số cần thiết và điều trị phù hợp với diễn biến sốt xuất huyết. Trong quá trình theo dõi, người bệnh cần quay lại bệnh viện ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Đau bụng nhiều hoặc đau tăng dần.
- Nôn nhiều, khó uống nước hoặc ăn uống giảm rõ rệt.
- Chảy máu mũi, chảy máu chân răng hoặc xuất hiện chảy máu bất thường.
- Mệt lả, lừ đừ, bứt rứt hoặc khó đánh thức.
- Tiểu ít, tay chân lạnh, chóng mặt hoặc khó thở.
- Tình trạng sức khỏe xấu đi khi bắt đầu hạ sốt.
Sốt giảm không đồng nghĩa bệnh đã qua giai đoạn nguy hiểm. Vì vậy, người bệnh cần tiếp tục theo dõi sát trong những ngày tiếp theo và tái khám đúng hướng dẫn của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp về ăn uống khi bị sốt xuất huyết
Người bị sốt xuất huyết có uống được nước mía không?
Người bị sốt xuất huyết có thể uống nước mía với lượng vừa phải nếu không mắc đái tháo đường hoặc phải hạn chế đường. Nước mía cung cấp nước và đường, giúp bổ sung một phần năng lượng khi người bệnh mệt hoặc ăn kém. Bộ Y tế cũng đề cập đường đơn từ trái cây, mật ong hoặc mía có thể được bổ sung trong chế độ ăn của người bệnh không mắc đái tháo đường.
Tuy nhiên, nước mía không thay thế Oresol hoặc nước lọc và không có cơ sở để xem là thức uống giúp tăng tiểu cầu nhanh và được khuyến cáo để bù dịch. Người bệnh nên ưu tiên nước mía được chế biến vệ sinh và không uống quá nhiều vì hàm lượng đường tương đối cao.
Sốt xuất huyết ở người lớn nên ăn gì?
Người lớn bị sốt xuất huyết nên ăn đủ chất, ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu và chia thành nhiều bữa nhỏ nếu chán ăn. Cháo thịt, súp, cơm mềm có canh, trứng, cá, thịt, sữa, sữa chua, rau củ và trái cây là những lựa chọn có thể sử dụng tùy khả năng ăn uống. Bộ Y tế khuyến nghị người bệnh ăn thức ăn mềm, lỏng và tăng dần năng lượng khi dung nạp tốt hơn.
Người bệnh không cần kiêng thịt, cá hoặc trứng nếu không có chống chỉ định riêng. Các món quá nhiều dầu mỡ, khó tiêu, rượu bia và thực phẩm có màu đỏ hoặc quá sẫm nên hạn chế trong giai đoạn đang theo dõi bệnh.
Ăn gì để hồi phục sau sốt xuất huyết?
Sau sốt xuất huyết, người bệnh nên tăng dần lượng thức ăn và ưu tiên thực phẩm giàu protein, năng lượng cùng vitamin và khoáng chất để lấy lại thể trạng. Có thể bổ sung thịt, cá, trứng, sữa, đậu phụ, cơm hoặc khoai, rau xanh và trái cây; nếu còn ăn kém, nên chia nhỏ bữa và thêm các bữa phụ như sữa chua, trái cây hoặc cháo.
Không có một món ăn riêng lẻ nào giúp cơ thể hồi phục ngay hoặc làm tiểu cầu tăng nhanh. Người bệnh nên ăn đa dạng, tăng khẩu phần từ từ theo khả năng tiêu hóa và tiếp tục uống đủ nước trong thời gian cơ thể lấy lại sức.
Kết luận
Sốt xuất huyết uống nước gì cần được lựa chọn dựa trên khả năng ăn uống và tình trạng của người bệnh. Nước lọc, Oresol pha đúng hướng dẫn, nước dừa, nước trái cây, nước cháo loãng hoặc canh có thể giúp bổ sung dịch, điện giải và một phần năng lượng trong quá trình hồi phục. Người bệnh cần uống đều trong ngày, theo dõi diễn biến và thăm khám khi nghi ngờ mắc sốt xuất huyết; nếu xuất hiện nôn liên tục, đau bụng nhiều, chảy máu bất thường, lừ đừ hoặc không thể uống đủ lượng nước, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.
Tài liệu tham khảo
- Bộ Y tế – Quyết định 2760/QĐ-BYT năm 2023: Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị Sốt xuất huyết Dengue https://thuvienphapluat.vn/van-ban/the-thao-y-te/quyet-dinh-2760-qd-byt-2023-huong-dan-chan-doan-dieu-tri-so-xuat-huyet-dengue-572227.aspx
- WHO – Dengue case management for primary health care and home-based care (2025) https://www.who.int/publications/i/item/9789290221272
- CDC – Clinical Care of Dengue https://www.cdc.gov/dengue/hcp/clinical-care/index.html
- CDC – Dengue Clinical Management Pocket Guide https://www.cdc.gov/dengue/hcp/pocketguide/index.html
