Sau mổ phổi bị đầy bụng, táo bón nên ăn gì là vấn đề khiến nhiều người bệnh và gia đình lo lắng khi chuẩn bị thực đơn phục hồi. Thuốc gây mê, thuốc giảm đau, giảm vận động cùng việc ăn uống ít hơn bình thường có thể làm nhu động ruột chậm lại, khiến phân khô và khó đi ngoài. Người bệnh cần ưu tiên món mềm, đủ nước, tăng chất xơ từng bước và chia nhỏ bữa ăn, thay vì ăn thật nhiều rau hoặc tự dùng thuốc nhuận tràng.
Trả lời nhanh: Người sau mổ phổi bị đầy bụng, táo bón nên ưu tiên cháo yến mạch, rau củ nấu mềm, khoai lang, trái cây chín, canh, súp và các nguồn đạm mềm như cá, trứng, đậu phụ. Chất xơ cần được tăng từ từ và kết hợp với lượng nước phù hợp để tránh làm bụng chướng hơn. Người bệnh không trung tiện được, đau bụng tăng, nôn hoặc bụng căng rõ cần báo bác sĩ, không nên tiếp tục tự bổ sung nhiều chất xơ.
Tham vấn chuyên môn: BSCKII Khiếu Mạnh Cường - Chuyên khoa Ngoại Lồng ngực BVĐK Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh
Tóm tắt nội dung
- Đầy bụng, táo bón sau mổ phổi thường liên quan đến thuốc giảm đau, ít vận động, ăn ít và uống ít nước.
- Người bệnh nên ưu tiên cháo, súp, rau củ nấu mềm, trái cây chín và nguồn protein ít mỡ.
- Chất xơ cần được tăng từ từ, kết hợp với lượng nước phù hợp để tránh làm bụng chướng hơn.
- Nên chia nhỏ bữa, ăn chậm, vận động nhẹ và không cố rặn khi đi ngoài.
- Người bệnh cần báo bác sĩ nếu không trung tiện, bụng chướng tăng, đau bụng, nôn hoặc không thể ăn uống.
Vì sao người sau mổ phổi dễ bị đầy bụng, táo bón?
Táo bón sau phẫu thuật thường liên quan đến thuốc giảm đau, đặc biệt là thuốc nhóm opioid, cùng với tình trạng ít vận động, ăn ít và uống ít nước hơn bình thường. Thuốc dùng trong và sau mổ có thể khiến hoạt động của đường ruột chậm lại, trong khi đau vết mổ hoặc mệt khiến người bệnh ngại ngồi dậy và đi lại.
Một số yếu tố có thể xuất hiện đồng thời gồm:
- Thuốc gây mê, thuốc an thần và thuốc giảm đau làm giảm nhu động ruột;
- Người bệnh nằm nhiều, ít vận động vì đau hoặc mệt;
- Khẩu phần ăn ban đầu ít chất xơ và tổng lượng thức ăn thấp;
- Người bệnh uống ít nước do chán ăn, buồn nôn hoặc ngại đi vệ sinh;
- Kháng sinh và những thay đổi trong chế độ ăn có thể gây rối loạn tiêu hóa ở một số người.
Sau mổ phổi bị đầy bụng, táo bón nên ăn gì?
Người bệnh nên chọn thực phẩm mềm, dễ nhai, có lượng nước tương đối cao và cung cấp chất xơ ở mức vừa phải. Mục tiêu là giúp phân mềm hơn nhưng không làm hệ tiêu hóa phải xử lý một lượng thức ăn hoặc chất xơ quá lớn trong thời gian ngắn.
Cháo, súp và món mềm có nhiều nước
Cháo yến mạch, súp rau củ, canh hầm và các món mềm giúp người còn mệt sau mổ ăn uống dễ dàng hơn. Lượng nước trong món ăn góp phần bổ sung dịch, trong khi yến mạch và rau củ cung cấp chất xơ hỗ trợ hoạt động của đường ruột.
Người bệnh có thể lựa chọn:
- Cháo yến mạch nấu thịt băm;
- Súp bí đỏ hoặc súp rau củ;
- Cháo cá, cháo gà xé nhỏ;
- Canh rau nấu mềm;
- Khoai tây hoặc khoai lang nghiền;
- Mì, bún hoặc phở nấu mềm, ít dầu mỡ.
Rau củ nấu chín mềm
Rau củ cung cấp chất xơ, nhưng người đang đầy bụng nên bắt đầu bằng lượng nhỏ và ưu tiên dạng nấu chín. Rau củ mềm thường dễ nhai và dung nạp hơn rau sống hoặc món có nhiều xơ thô.
Một số lựa chọn phù hợp gồm:
- Khoai lang;
- Bí đỏ;
- Cà rốt;
- Bí xanh;
- Rau mồng tơi;
- Rau dền;
- Rau cải nấu mềm.
Người bệnh không cần ăn nhiều loại rau trong cùng một bữa. Mỗi lần có thể bổ sung một món với lượng nhỏ, sau đó theo dõi cảm giác đầy hơi, đau bụng và khả năng đi ngoài.
Trái cây chín hỗ trợ làm mềm phân
Lê, cam, kiwi, đu đủ chín và mận khô cung cấp nước, chất xơ hoặc đường tự nhiên có thể hỗ trợ làm mềm phân. Một số nghiên cứu ở người táo bón nói chung ghi nhận kiwi và mận khô có thể cải thiện số lần đi ngoài, độ mềm của phân và mức độ phải rặn; kết quả này không thay thế việc đánh giá nguyên nhân táo bón sau mổ.
Người bệnh có thể dùng:
- Đu đủ chín cắt nhỏ;
- Lê chín hoặc lê hấp mềm;
- Cam, quýt bỏ hạt;
- Một lượng nhỏ kiwi;
- Mận khô ngâm mềm;
- Nước ép mận với lượng vừa phải.
Mận khô có thể làm tăng sinh hơi ở một số người. Người đang chướng bụng nên bắt đầu với lượng nhỏ, không ăn nhiều ngay trong lần đầu.
Nguồn protein mềm, ít mỡ
Cơ thể vẫn cần protein để duy trì khối cơ và hỗ trợ phục hồi sau phẫu thuật. Người bị táo bón không cần loại bỏ thịt, cá hoặc trứng, nhưng nên tránh để khẩu phần chỉ có nhiều thịt mà thiếu rau củ, trái cây và nước.
Các nguồn đạm dễ ăn gồm:
- Cá hấp, luộc hoặc nấu canh;
- Thịt gà bỏ da, xé nhỏ;
- Trứng hấp hoặc trứng luộc;
- Đậu phụ non;
- Thịt lợn nạc băm;
- Sữa hoặc sữa chua nếu cơ thể dung nạp tốt.
Người bị đầy hơi sau khi uống sữa có thể tạm giảm lượng sữa và trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về lựa chọn thay thế.
Đọc thêm:10 thực phẩm hỗ trợ phục hồi sau phẫu thuật lồng ngực
Cách bổ sung chất xơ, nước và tổ chức bữa ăn phù hợp
Người bệnh cần tăng chất xơ từ từ, uống nước phù hợp và chia nhỏ bữa để hạn chế đầy bụng.
Tăng chất xơ từ từ để hạn chế đầy bụng
Chất xơ giúp giữ nước trong phân, hỗ trợ làm mềm phân và cải thiện hoạt động của đường ruột. Tuy nhiên, người đang đầy bụng không nên tăng lượng chất xơ quá nhanh vì có thể làm tăng sinh hơi, chướng bụng và khó chịu.
Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ khuyến cáo nên bổ sung chất xơ từng bước để hệ tiêu hóa có thời gian thích nghi. Người bệnh có thể áp dụng các nguyên tắc sau:
- Bắt đầu với rau củ nấu mềm, cháo yến mạch và trái cây chín;
- Tăng lượng chất xơ từng ít một qua mỗi ngày;
- Không ăn quá nhiều rau sống, cám hoặc đậu đỗ trong cùng một bữa;
- Chỉ bổ sung một món mới mỗi lần để theo dõi khả năng dung nạp;
- Tạm giảm thực phẩm khiến bụng chướng rõ rồi thử lại với lượng nhỏ hơn;
- Không cố ăn nhiều chất xơ nếu đang đau bụng, nôn hoặc không trung tiện được.
Uống đủ nước theo tình trạng sức khỏe
Nước giúp chất xơ hoạt động hiệu quả hơn và làm phân mềm, dễ đi ngoài. Người có thể uống bình thường thường được hướng dẫn dùng khoảng 6 – 8 cốc dịch mỗi ngày, bao gồm nước lọc, canh và súp; lượng cụ thể cần dựa trên thể trạng và chỉ định của bác sĩ.
Người suy tim, suy thận, phù hoặc đang được hạn chế dịch không nên tự tăng lượng nước. Người bệnh cần uống đúng mức được bác sĩ hướng dẫn.
Chia nhỏ bữa để giảm áp lực tiêu hóa
Người bệnh có thể chia khẩu phần thành 5 – 6 bữa nhỏ thay vì cố ăn ba bữa lớn. Mỗi bữa nên gồm lượng vừa phải tinh bột, protein và rau củ nấu mềm.
Khi ăn, người bệnh cần:
- Ăn chậm và nhai kỹ;
- Ngồi thẳng hoặc nâng cao đầu giường;
- Không ăn quá no;
- Hạn chế uống quá nhiều nước trong một lần;
- Thêm từng món mới để theo dõi khả năng dung nạp;
- Tránh nằm ngay sau khi ăn.
Thực phẩm nên hạn chế khi đang đầy bụng, táo bón
Một số thực phẩm có thể làm tăng sinh hơi, khó tiêu hoặc khiến khẩu phần thiếu chất xơ nếu được sử dụng quá nhiều. Người bệnh không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối mà nên giảm tạm thời và theo dõi phản ứng của cơ thể.
Nhóm thực phẩm dễ làm tăng đầy hơi
Một số thực phẩm có thể làm tăng sinh hơi và khiến cảm giác chướng bụng rõ hơn. Người bệnh nên giảm các món gây khó chịu, gồm:
- Nước ngọt có ga;
- Bia và đồ uống có cồn;
- Đậu đỗ nếu ăn với lượng lớn;
- Bắp cải, súp lơ hoặc hành sống nếu ăn vào thấy chướng bụng;
- Kẹo cao su;
- Thực phẩm không đường chứa sorbitol hoặc các chất tạo ngọt tương tự;
- Món quá cay hoặc nhiều gia vị.
Đậu đỗ và rau họ cải vẫn cung cấp nhiều dưỡng chất. Người bệnh không cần kiêng hoàn toàn mà có thể giảm lượng ăn trong thời gian đầy bụng, sau đó bổ sung lại từng ít một khi cơ thể dễ chịu hơn.
Nhóm thực phẩm ít chất xơ hoặc khó tiêu nếu ăn nhiều
Các món nhiều dầu mỡ, chế biến sẵn hoặc ít chất xơ có thể làm quá trình tiêu hóa chậm hơn và khiến táo bón kéo dài. Người bệnh nên hạn chế:
- Đồ chiên rán nhiều dầu;
- Thức ăn nhanh;
- Xúc xích, thịt nguội và thịt chế biến sẵn;
- Bánh kẹo nhiều đường;
- Khoai tây chiên và đồ ăn vặt;
- Khẩu phần lớn thịt nhiều mỡ;
- Thực phẩm tinh chế nhưng thiếu rau củ và nước.
Người bệnh nên thay thế bằng món mềm, ít dầu mỡ, kết hợp rau củ nấu chín, trái cây chín và lượng nước phù hợp để hỗ trợ làm mềm phân.
Vận động và thói quen giúp cải thiện táo bón sau mổ phổi
Điều chỉnh chế độ ăn là một phần quan trọng nhưng không phải lúc nào cũng đủ. Vận động nhẹ và duy trì thói quen đi vệ sinh phù hợp có thể hỗ trợ nhu động ruột hoạt động trở lại.
Người bệnh có thể thực hiện:
- Ngồi dậy và rời giường theo hướng dẫn của nhân viên y tế;
- Đi bộ nhẹ quanh phòng hoặc hành lang khi được phép;
- Không nhịn khi xuất hiện nhu cầu đi ngoài;
- Dành thời gian đi vệ sinh sau bữa sáng hoặc sau đồ uống ấm;
- Kê chân lên một bục thấp khi ngồi bồn cầu nếu tư thế này an toàn;
- Không cố rặn khi phân cứng hoặc chưa có cảm giác muốn đi ngoài.
Hướng dẫn phục hồi sớm sau phẫu thuật phổi khuyến khích người bệnh vận động trong vòng 24 giờ khi tình trạng cho phép. Người bệnh cần tuân thủ giới hạn vận động do bác sĩ và kỹ thuật viên phục hồi chức năng hướng dẫn.
Đọc thêm: Chiến lược giảm đau toàn diện giúp người bệnh hồi phục sau phẫu thuật lồng ngực
Dấu hiệu đầy bụng, táo bón cần báo bác sĩ
Người bệnh cần báo bác sĩ khi tình trạng táo bón không cải thiện sau khi đã điều chỉnh ăn uống, vận động hoặc sử dụng thuốc đúng chỉ định. Việc đánh giá sớm đặc biệt cần thiết nếu triệu chứng ảnh hưởng đến khả năng ăn, uống hoặc hít thở.
Các dấu hiệu cần được kiểm tra gồm:
- Bụng chướng tăng hoặc căng rõ;
- Không trung tiện được;
- Đau bụng tăng, đau quặn hoặc bụng ấn đau;
- Buồn nôn hoặc nôn;
- Không thể ăn hoặc uống;
- Sốt hoặc mệt nhiều;
- Đi ngoài ra máu đỏ hoặc phân đen;
- Táo bón kéo dài kèm sụt cân hoặc suy kiệt;
- Khó thở tăng so với trước.
Không trung tiện kèm bụng chướng, đau bụng, nôn và táo bón có thể xuất hiện trong tình trạng tắc ruột hoặc liệt ruột. Tắc ruột hoàn toàn là một cấp cứu y tế, do đó người bệnh không nên tiếp tục tự tăng chất xơ hoặc dùng thuốc nhuận tràng trước khi được bác sĩ đánh giá.
Theo dõi phục hồi sau mổ phổi tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Quá trình phục hồi sau phẫu thuật phổi cần theo dõi đồng thời mức độ đau, khả năng hô hấp, vận động, ăn uống và hoạt động của đường ruột. Người bệnh nên báo rõ thời điểm đi ngoài gần nhất, khả năng trung tiện, mức độ đầy bụng và các thuốc đang dùng để bác sĩ xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.
Chuyên khoa Ngoại lồng ngực tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc tiếp nhận thăm khám, phẫu thuật và theo dõi các bệnh lý ở phổi, màng phổi, trung thất và thành ngực. Sau phẫu thuật, người bệnh được kiểm soát đau, hỗ trợ vận động và phục hồi chức năng hô hấp theo tình trạng cụ thể.
Người bệnh bị đầy bụng, táo bón kéo dài, ăn uống kém hoặc sụt cân sau mổ cần liên hệ với bác sĩ điều trị. Việc điều chỉnh chế độ ăn, lượng nước và thuốc hỗ trợ cần dựa trên bệnh nền, khả năng dung nạp và tiến trình phục hồi của từng người.
Kết luận
Với thắc mắc sau mổ phổi bị đầy bụng, táo bón nên ăn gì, người bệnh nên ưu tiên cháo, súp, rau củ nấu mềm, trái cây chín và các nguồn protein ít mỡ. Chất xơ cần được tăng từ từ, kết hợp với lượng nước phù hợp và các bữa ăn nhỏ để hạn chế làm bụng chướng hơn. Người bệnh không nên tự dùng thuốc nhuận tràng hoặc cố ăn nhiều chất xơ khi không trung tiện, đau bụng tăng hoặc nôn. Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc tiếp nhận theo dõi và hỗ trợ phục hồi cho người bệnh sau phẫu thuật phổi và các phẫu thuật lồng ngực.
Lưu ý y khoa
Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị của bác sĩ. Người bệnh cần tuân thủ chế độ ăn, lượng nước, thuốc và kế hoạch vận động được chỉ định sau phẫu thuật. Người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm khi bụng chướng tăng, không trung tiện, đau bụng nhiều, nôn, sốt, khó thở tăng hoặc không thể ăn uống.
Tài liệu tham khảo
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases.Eating, Diet, & Nutrition for Constipation.
- Royal National Orthopaedic Hospital NHS Trust.Management of Constipation Following Surgery.
- Royal National Orthopaedic Hospital NHS Trust.Eating Well Before and After Surgery.
- Batchelor T.J.P. và cộng sự.Guidelines for Enhanced Recovery After Lung Surgery. European Journal of Cardio-Thoracic Surgery, 2019.
- MedlinePlus.Intestinal Obstruction and Ileus.
- Chey S.W. và cộng sự.Green Kiwifruit, Psyllium, or Prunes for Chronic Constipation. The American Journal of Gastroenterology, 2021.
- Lever E. và cộng sự.The Effect of Prunes on Stool Output, Gut Transit Time and Gastrointestinal Microbiota. Clinical Nutrition, 2019.
