Sau đặt stent mạch vành, người bệnh nên kiêng hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, ăn nhiều chất béo bão hòa/chất béo chuyển hóa, ăn quá mặn, gắng sức quá mức trong thời gian đầu, thức khuya kéo dài, bỏ tái khám, tự dùng thuốc giảm đau/thảo dược và chủ quan với chảy máu hoặc bất thường tại vị trí chọc mạch.
Điều quan trọng nhất là dùng thuốc đúng đơn và hỏi bác sĩ trước khi ngừng, đổi thuốc hoặc chuẩn bị làm thủ thuật như nhổ răng, nội soi, phẫu thuật. Nếu xuất hiện đau ngực, khó thở, ngất, chảy máu nhiều, sưng đau nhanh tại vị trí chọc mạch hoặc tay/chân lạnh tím, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay.
Tham vấn chuyên môn: ThS.BSNT Vũ Thị Thìn - Khoa Tim mạch - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh.
Tóm tắt nhanh bài viết
- Đặt stent mạch vành giúp tái thông dòng máu nhưng không chữa khỏi hoàn toàn xơ vữa động mạch.
- Không tự ý ngừng thuốc chống kết tập tiểu cầu là lưu ý quan trọng nhất sau đặt stent.
- Người bệnh cần bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ăn ít muối, giảm chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa.
- Vận động nên tăng dần theo hướng dẫn, không nên nằm bất động kéo dài nhưng cũng không gắng sức quá sớm.
- Cần theo dõi chảy máu, bầm tím bất thường và vị trí chọc mạch ở cổ tay hoặc bẹn.
- Tái khám đúng hẹn giúp bác sĩ điều chỉnh thuốc, kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết và các yếu tố nguy cơ khác.
Bảng tóm tắt 10 điều nên tránh sau đặt stent mạch vành
Bảng dưới đây giúp người bệnh ghi nhớ nhanh những điều cần tránh sau đặt stent. Khuyến nghị cụ thể có thể khác nhau tùy lý do can thiệp, đường chọc mạch, thuốc đang sử dụng, nguy cơ chảy máu và bệnh lý đi kèm.
Vì sao cần kiêng một số thói quen sau đặt stent động mạch vành?
Đặt stent mạch vành giúp tái thông dòng máu đến cơ tim, nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguyên nhân gây xơ vữa động mạch. Nếu không kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, người bệnh vẫn có thể gặp biến chứng hoặc xuất hiện tổn thương mới ở các đoạn mạch vành khác.
Các vấn đề có thể gặp sau đặt stent gồm:
- Huyết khối trong stent.
- Tái hẹp trong stent.
- Đau thắt ngực tái phát.
- Nhồi máu cơ tim tái phát.
- Rối loạn nhịp tim.
- Suy tim.
- Đột quỵ hoặc biến cố tim mạch khác.
Do đó, sau can thiệp, ngoài việc dùng thuốc theo chỉ định, người bệnh cần điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt, vận động và lối sống. Mục tiêu sau can thiệp không chỉ là hạn chế huyết khối và tái hẹp trong stent, mà còn kiểm soát lâu dài bệnh động mạch vành, làm chậm tiến triển xơ vữa và giảm nguy cơ tái phát biến cố tim mạch.
Sau đặt stent mạch vành nên kiêng gì?
Các điều cần tránh sau đặt stent không chỉ liên quan đến ăn uống, mà còn bao gồm thuốc, vận động, tái khám và theo dõi biến chứng. Người bệnh nên thực hiện theo hướng dẫn cá thể hóa của bác sĩ điều trị.
1. Không tự ý ngừng thuốc chống kết tập tiểu cầu
Đây là điều quan trọng nhất sau đặt stent. Sau can thiệp, nhiều người bệnh được chỉ định thuốc chống kết tập tiểu cầu để giảm nguy cơ hình thành cục máu đông trong stent.
Các thuốc có thể được sử dụng gồm:
- Aspirin.
- Clopidogrel.
- Ticagrelor.
- Prasugrel, nếu được chỉ định.
Các thuốc có thể được sử dụng gồm aspirin, clopidogrel, ticagrelor hoặc prasugrel. Một số người bệnh được chỉ định phối hợp aspirin với một thuốc ức chế P2Y12 trong thời gian nhất định.
Thời gian và cách phối hợp thuốc phụ thuộc vào lý do can thiệp, nguy cơ huyết khối, nguy cơ chảy máu, đặc điểm thủ thuật và các thuốc khác người bệnh đang sử dụng.
Người bệnh không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có chỉ định của bác sĩ, kể cả khi cảm thấy sức khỏe đã ổn định. Việc ngừng thuốc sớm có thể làm tăng nguy cơ huyết khối trong stent - một biến chứng nghiêm trọng có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim.
Trước khi nhổ răng, nội soi, phẫu thuật hoặc thực hiện thủ thuật, người bệnh cần thông báo cho cả bác sĩ thực hiện thủ thuật và bác sĩ tim mạch. Tuyệt đối không tự ngừng thuốc chống kết tập tiểu cầu.
2. Không hút thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử
Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh động mạch vành. Sau đặt stent, tiếp tục hút thuốc có thể làm tăng nguy cơ xơ vữa tiến triển, co thắt mạch vành, hình thành huyết khối và biến cố tim mạch tái phát.
Hút thuốc có thể gây:
- Tổn thương nội mạc mạch máu.
- Tăng co thắt mạch vành.
- Thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.
- Tăng nguy cơ hình thành huyết khối.
- Làm giảm hiệu quả kiểm soát bệnh tim mạch.
- Gây hại cho người xung quanh do khói thuốc thụ động.
Người bệnh nên đặt mục tiêu bỏ thuốc hoàn toàn, bao gồm thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử và các sản phẩm nicotine khác nếu chưa được bác sĩ cho phép. Nếu khó cai thuốc, nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn phương pháp hỗ trợ phù hợp.
3. Không uống nhiều rượu bia
Rượu bia có thể làm tăng huyết áp, gây rối loạn nhịp, ảnh hưởng chức năng gan và làm tăng nguy cơ chảy máu ở một số người đang dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc chống đông.
Người bệnh nên hạn chế hoặc tránh rượu bia theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt khi có bệnh gan, suy tim, rối loạn nhịp, tăng huyết áp chưa kiểm soát hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc.
Không nên uống rượu bia để “giãn mạch” hoặc “tốt cho tim” khi chưa có hướng dẫn y tế.
4. Không ăn nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa
Đặt stent không loại bỏ quá trình xơ vữa động mạch. Vì vậy, chế độ ăn vẫn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát LDL-C và làm chậm tiến triển của bệnh động mạch vành.
Các thực phẩm nên hạn chế gồm:
- Thịt mỡ.
- Nội tạng động vật.
- Da gà, da vịt.
- Mỡ động vật.
- Bơ, kem béo.
- Đồ chiên rán nhiều dầu.
- Bánh ngọt công nghiệp.
- Thức ăn nhanh.
- Thực phẩm chứa chất béo chuyển hóa.
Nên ưu tiên cá, đậu phụ, các loại đậu, thịt nạc, gia cầm bỏ da, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt không tẩm muối. Khi sử dụng dầu ăn, nên chọn các loại giàu chất béo không bão hòa như dầu ô liu, dầu cải, dầu đậu nành hoặc dầu hướng dương với lượng phù hợp.
Để biết cách xây dựng khẩu phần cụ thể, người bệnh có thể tham khảo bài viết: Thực đơn giảm cholesterol cho người bệnh tim mạch.
5. Không ăn quá mặn
Ăn nhiều muối có thể làm tăng huyết áp, tăng gánh nặng cho tim và ảnh hưởng đến quá trình kiểm soát bệnh tim mạch. Người bệnh sau đặt stent, đặc biệt nếu có tăng huyết áp, suy tim hoặc bệnh thận, cần chú ý tổng lượng natri trong ngày.
Một số thực phẩm chứa nhiều natri cần hạn chế:
- Đồ hộp.
- Mì ăn liền.
- Xúc xích.
- Thịt nguội.
- Thịt xông khói.
- Dưa muối, cà muối.
- Nước mắm, nước tương dùng quá nhiều.
- Nước sốt mặn, đồ kho đậm vị.
- Thức ăn nhanh.
Người bệnh nên nêm nhạt, đọc nhãn thực phẩm, hạn chế nước chấm và ưu tiên gia vị tự nhiên như hành, tỏi, gừng, tiêu, chanh, rau thơm để tăng hương vị.
6. Không gắng sức quá mức trong thời gian đầu
Sau đặt stent, người bệnh không nên nằm bất động kéo dài nếu bác sĩ không yêu cầu, nhưng cũng không nên gắng sức quá mức trong giai đoạn đầu. Mức độ vận động cần tăng dần tùy tình trạng tim mạch, vị trí chọc mạch, lý do đặt stent và khả năng hồi phục.
Trong giai đoạn đầu, cần tránh:
- Mang vác vật nặng.
- Tập luyện cường độ cao.
- Lao động gắng sức kéo dài.
- Chạy bộ nhanh hoặc leo dốc khi chưa được đánh giá.
- Chơi thể thao đối kháng khi chưa được bác sĩ cho phép.
- Tự đặt mục tiêu vận động theo kinh nghiệm của người khác.
Nếu được khuyến nghị tham gia phục hồi chức năng tim mạch, người bệnh nên tuân thủ chương trình này. Phục hồi chức năng tim mạch giúp hướng dẫn vận động an toàn, kiểm soát yếu tố nguy cơ và hỗ trợ người bệnh nhận biết dấu hiệu cần đi khám.
7. Không thức khuya kéo dài và căng thẳng liên tục
Thiếu ngủ và stress kéo dài có thể làm tăng hoạt động thần kinh giao cảm, khiến huyết áp và nhịp tim tăng. Điều này có thể ảnh hưởng đến quá trình hồi phục và kiểm soát bệnh tim mạch.
Người bệnh nên hạn chế:
- Thức khuya kéo dài.
- Làm việc quá sức ngay sau can thiệp.
- Căng thẳng liên tục.
- Bỏ bữa, uống nhiều cà phê để chống buồn ngủ.
- Sinh hoạt thất thường.
Nên duy trì giấc ngủ đủ, nghỉ ngơi hợp lý, đi bộ nhẹ theo hướng dẫn, hít thở chậm, thư giãn và trao đổi với bác sĩ nếu có lo âu, mất ngủ kéo dài hoặc hồi hộp thường xuyên.
8. Không bỏ tái khám
Sau đặt stent, người bệnh cần tái khám đúng lịch để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh kế hoạch chăm sóc khi cần.
Tái khám giúp bác sĩ:
- Đánh giá triệu chứng đau ngực, khó thở, hồi hộp hoặc khả năng gắng sức.
- Kiểm tra huyết áp, mỡ máu, đường huyết.
- Theo dõi nguy cơ chảy máu và tác dụng phụ của thuốc.
- Điều chỉnh thuốc chống kết tập tiểu cầu và thuốc tim mạch nếu cần.
- Đánh giá nguy cơ chảy máu, tái hẹp hoặc biến cố tim mạch.
- Tư vấn vận động, dinh dưỡng và phục hồi chức năng tim mạch.
Người bệnh nên tái khám đúng lịch và mang theo đơn thuốc, kết quả xét nghiệm, nhật ký huyết áp cùng danh sách các thuốc hoặc sản phẩm bổ sung đang sử dụng.
9. Không tự dùng thuốc giảm đau, thuốc bổ hoặc thảo dược khi chưa hỏi bác sĩ
Sau đặt stent, người bệnh thường dùng nhiều thuốc tim mạch. Một số thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng hoặc thảo dược có thể tương tác với thuốc đang dùng hoặc làm tăng nguy cơ chảy máu.
Người bệnh cần thận trọng với:
- Thuốc giảm đau chống viêm không steroid như ibuprofen, diclofenac, naproxen.
- Thuốc cảm cúm hoặc thuốc thông mũi chứa hoạt chất co mạch.
- Thực phẩm chức năng quảng cáo “tan huyết khối”, “làm sạch mạch máu”, “giảm mỡ máu nhanh”.
- Thảo dược hoặc sản phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng đến đông máu.
- Vitamin và thuốc bổ dùng liều cao khi chưa có chỉ định.
Người bệnh nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc mới, vitamin, thảo dược hoặc thực phẩm chức năng nào, đặc biệt nếu đang dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc chống đông hoặc thuốc huyết áp.
10. Không chủ quan với chảy máu hoặc bất thường tại vị trí chọc mạch
Vị trí chọc mạch thường ở cổ tay hoặc vùng bẹn, tùy đường can thiệp. Sau đặt stent, người bệnh cần theo dõi vị trí này theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Cần liên hệ cơ sở y tế nếu có:
- Chảy máu nhiều hoặc không cầm.
- Khối sưng tại vị trí chọc mạch tăng nhanh.
- Đau tăng dần.
- Bầm tím lan rộng.
- Có khối phồng bất thường.
- Tay hoặc chân bên can thiệp lạnh, tím, tê yếu hoặc đau nhiều.
- Vết chọc mạch đỏ, nóng, chảy dịch hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
Không tự xoa bóp mạnh, đắp thuốc, chườm nóng hoặc nắn vùng chọc mạch. Nếu chảy máu nhiều, người bệnh nên ép trực tiếp vùng chảy máu bằng gạc sạch và đến cơ sở y tế ngay.
Trong thời gian dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc chống đông nếu có chỉ định, người bệnh cũng cần báo bác sĩ nếu có chảy máu cam khó cầm, đi ngoài phân đen, nôn ra máu, tiểu máu, bầm tím lan rộng, chảy máu chân răng nhiều hoặc chóng mặt, mệt lả bất thường. Không tự ý ngừng thuốc khi phát hiện chảy máu; việc điều chỉnh thuốc phải do bác sĩ quyết định.
Những hiểu lầm thường gặp sau đặt stent
Sau đặt stent, nhiều người bệnh có xu hướng hoặc quá lo lắng, hoặc chủ quan vì thấy triệu chứng cải thiện nhanh. Cả hai thái độ này đều có thể ảnh hưởng đến quá trình hồi phục.
Sau đặt stent bao lâu có thể sinh hoạt bình thường?
Thời gian hồi phục sau đặt stent mạch vành không giống nhau ở tất cả người bệnh. Mức độ hồi phục phụ thuộc vào tình trạng bệnh lý nền, lý do đặt stent, vị trí can thiệp, số lượng stent, đường vào mạch máu, biến chứng nếu có và khả năng đáp ứng điều trị.
Các mốc dưới đây chỉ mang tính tham khảo, thường phù hợp hơn với trường hợp can thiệp thuận lợi và không có biến chứng. Người đặt stent sau nhồi máu cơ tim, suy tim, rối loạn nhịp, tổn thương nhiều nhánh mạch vành hoặc có biến chứng tại vị trí chọc mạch cần tuân thủ lịch hồi phục riêng của bác sĩ.
Người bệnh nên hỏi bác sĩ cụ thể về thời điểm quay lại làm việc, lái xe, quan hệ tình dục, đi du lịch, chơi thể thao hoặc lao động nặng, đặc biệt nếu đặt stent sau nhồi máu cơ tim.
Khi nào cần đến bệnh viện ngay sau đặt stent?
Mặc dù phần lớn người bệnh hồi phục thuận lợi, vẫn cần cảnh giác với các dấu hiệu có thể gợi ý biến chứng sau can thiệp hoặc biến cố tim mạch.
Hãy đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện:
- Đau ngực dữ dội, kéo dài hoặc đau ngực tái phát không giảm khi nghỉ.
- Cảm giác nặng, bóp nghẹt ngực lan lên vai, cánh tay, hàm hoặc lưng
- Đau ngực kèm khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn hoặc choáng váng.
- Khó thở tăng dần hoặc khó thở khi nghỉ.
- Ngất hoặc chóng mặt nhiều.
- Tim đập nhanh, hồi hộp kéo dài.
- Vã mồ hôi lạnh, buồn nôn kèm đau ngực.
- Chảy máu nhiều hoặc sưng to nhanh tại vị trí chọc mạch.
- Cánh tay hoặc chân tại vị trí can thiệp lạnh, tím, tê yếu hoặc đau nhiều.
- Sốt cao, vết chọc mạch đỏ, sưng, nóng, chảy dịch.
- Đi ngoài phân đen, nôn ra máu, tiểu máu hoặc chảy máu khó cầm.
Nếu vị trí chọc mạch chảy máu, người bệnh cần nằm hoặc ngồi yên, ép trực tiếp và liên tục lên vùng chảy máu bằng gạc sạch, đồng thời gọi cấp cứu. Không tự lái xe đến bệnh viện và không tự ý ngừng thuốc chống kết tập tiểu cầu.
Người bệnh cần liên hệ sớm với cơ sở đã thực hiện can thiệp nếu vết chọc mạch đau hoặc sưng tăng dần, đỏ, nóng, chảy dịch, bầm tím lan rộng hoặc kèm sốt.
Theo dõi sau đặt stent tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Sau đặt stent mạch vành, mục tiêu điều trị không chỉ là duy trì sự thông suốt của stent mà còn là kiểm soát toàn diện các yếu tố nguy cơ tim mạch để hạn chế tái hẹp, huyết khối trong stent hoặc xuất hiện tổn thương mới ở các mạch vành khác.
Tại Khoa Tim mạch Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, người bệnh sau can thiệp có thể được bác sĩ theo dõi triệu chứng lâm sàng, khả năng hồi phục, huyết áp, mỡ máu, đường huyết và các bệnh lý đi kèm. Bác sĩ cũng sẽ đánh giá thuốc đang sử dụng, nguy cơ chảy máu, nguy cơ thiếu máu cơ tim và tư vấn dinh dưỡng, vận động, tái khám phù hợp với từng giai đoạn hồi phục.
Khi cần, người bệnh có thể được phối hợp với chuyên khoa dinh dưỡng, phục hồi chức năng hoặc các chuyên khoa liên quan để xây dựng kế hoạch chăm sóc cá thể hóa.
Câu hỏi thường gặp
Sau đặt stent mạch vành có phải kiêng quan hệ vợ chồng không?
Không phải ai cũng cần kiêng lâu dài. Phần lớn người bệnh có thể quan hệ tình dục trở lại khi sức khỏe ổn định và có khả năng thực hiện các hoạt động thể lực mức độ vừa mà không xuất hiện đau ngực hoặc khó thở. Tuy nhiên, thời điểm cụ thể nên được bác sĩ điều trị đánh giá dựa trên tình trạng tim mạch của từng người.
Người đang sử dụng thuốc nitrate điều trị đau thắt ngực không được tự dùng các thuốc điều trị rối loạn cương như sildenafil hoặc tadalafil vì sự phối hợp này có thể gây tụt huyết áp nghiêm trọng.
Sau đặt stent có được lái xe không?
Người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi lái xe, đặc biệt nếu vừa trải qua nhồi máu cơ tim, còn đau ngực, chóng mặt, rối loạn nhịp hoặc dùng thuốc gây buồn ngủ. Thời điểm quay lại lái xe phụ thuộc vào tình trạng hồi phục, loại can thiệp và quy định y tế áp dụng cho từng trường hợp.
Sau đặt stent có phải kiêng ăn trứng?
Không nhất thiết. Trứng vẫn có thể được đưa vào chế độ ăn với lượng phù hợp trong tổng thể khẩu phần lành mạnh. Điều quan trọng là hạn chế chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, kiểm soát tổng năng lượng và tuân thủ mục tiêu lipid máu mà bác sĩ đặt ra.
Sau đặt stent có uống được cà phê không?
Một số người bệnh có thể sử dụng cà phê với lượng vừa phải nếu không có chống chỉ định. Tuy nhiên, nếu cà phê gây hồi hộp, đánh trống ngực, mất ngủ hoặc huyết áp khó kiểm soát, nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn.
Sau đặt stent có cần kiêng vận động lâu dài?
Không. Sau giai đoạn hồi phục, hoạt động thể lực đều đặn là một phần quan trọng của chăm sóc tim mạch. Người bệnh nên tăng dần cường độ tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng, không tự tập nặng quá sớm.
Sau đặt stent có cần uống thuốc suốt đời không?
Tùy loại thuốc và tình trạng bệnh. Một số thuốc có thể cần dùng lâu dài để kiểm soát bệnh động mạch vành, huyết áp, mỡ máu hoặc nguy cơ huyết khối; một số thuốc khác có thời gian dùng nhất định. Người bệnh không tự ngừng thuốc, mà cần tái khám để bác sĩ quyết định.
Sau đặt stent bị bầm tím có nguy hiểm không?
Bầm tím nhỏ quanh vị trí chọc mạch có thể gặp sau can thiệp. Cần liên hệ sớm với cơ sở y tế nếu vết chọc mạch đỏ, nóng, chảy dịch, đau hoặc sưng tăng dần. Nếu chảy máu không cầm, khối sưng to nhanh hoặc tay, chân bên đường chọc mạch lạnh, tím, tê, yếu hay đau dữ dội, người bệnh cần gọi cấp cứu ngay.
Kết luận
Đặt stent mạch vành giúp cải thiện lưu lượng máu đến cơ tim nhưng không đồng nghĩa với việc bệnh tim mạch đã được chữa khỏi hoàn toàn. Để giảm nguy cơ tái hẹp, huyết khối trong stent và các biến cố tim mạch khác, người bệnh cần kết hợp dùng thuốc đúng chỉ định, duy trì chế độ ăn lành mạnh, vận động phù hợp, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và tái khám định kỳ.
Điều quan trọng nhất là không tự ý ngừng thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc dùng thêm thuốc, thảo dược, thực phẩm chức năng khi chưa hỏi bác sĩ. Nếu có bất kỳ triệu chứng bất thường nào như đau ngực, khó thở, chảy máu kéo dài hoặc sưng đau bất thường tại vị trí can thiệp, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.
Lưu ý y khoa
Bài viết chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế chẩn đoán, kê đơn hoặc hướng dẫn trực tiếp của bác sĩ Tim mạch. Người bệnh sau đặt stent không tự ý ngừng thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc chống đông nếu có chỉ định, thuốc hạ lipid máu, thuốc huyết áp hoặc bất kỳ thuốc tim mạch nào khi chưa được bác sĩ đồng ý.
Nếu xuất hiện đau ngực kéo dài, khó thở, ngất, yếu liệt tay chân, nói khó, chảy máu không cầm, đi ngoài phân đen, nôn ra máu, tiểu máu, sưng to nhanh tại vị trí chọc mạch hoặc tay/chân lạnh tím, cần đến cơ sở y tế ngay.
