Tuyến giáp là một tuyến nội tiết nhỏ nằm ở vùng cổ nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa quá trình trao đổi chất, nhịp tim, thân nhiệt và nhiều chức năng khác của cơ thể. Khi tuyến giáp gặp vấn đề, người bệnh có thể đối mặt với nhiều triệu chứng như mệt mỏi, rối loạn cân nặng, tim đập nhanh hoặc ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Vậy bệnh tuyến giáp nguyên nhân do đâu? Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ và nguyên nhân gây bệnh sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị hiệu quả.
Tóm tắt thông tin quan trọng
- Các nguyên nhân chính gây bệnh tuyến giáp: thiếu/thừa i-ốt, rối loạn miễn dịch, di truyền, thay đổi nội tiết tố, lối sống không lành mạnh và tác dụng phụ của thuốc.
- Các bệnh lý tuyến giáp phổ biến gồm suy giáp, cường giáp, viêm tuyến giáp, bướu cổ, Basedow, Hashimoto và ung thư tuyến giáp.
- Bệnh thường tiến triển âm thầm, vì vậy cần chú ý các dấu hiệu cảnh báo như rối loạn cân nặng, mệt mỏi, tim đập nhanh, run tay, khàn tiếng hoặc xuất hiện khối vùng cổ.
- Nhận biết sớm triệu chứng giúp tăng hiệu quả điều trị và hạn chế biến chứng nguy hiểm.
- Phòng ngừa bệnh bằng cách ăn uống khoa học và giữ lối sống lành mạnh: bổ sung i-ốt hợp lý, ngủ đủ giấc và kiểm tra sức khỏe định kỳ.
1. Nguyên nhân gây ra bệnh tuyến giáp
Bệnh tuyến giáp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Dưới đây là 5 nguyên nhân phổ biến gây nên các bệnh lý tuyến giáp.
1.1. Thiếu hoặc thừa I-ốt
I-ốt là thành phần quan trọng giúp tuyến giáp sản xuất hormone điều hòa chuyển hóa của cơ thể.
- Thiếu i-ốt, tuyến giáp sẽ giảm khả năng sản xuất hormone, khiến tuyến phải hoạt động nhiều hơn và dần phì đại để bù đắp, từ đó dẫn đến bướu cổ hoặc đa nhân tuyến giáp. [3]
- Thừa i-ốt do bổ sung quá nhiều từ thuốc, thực phẩm chức năng, có thể làm tăng nguy cơ cường giáp, viêm tuyến giáp hoặc rối loạn chức năng tuyến giáp.
Vì vậy, cơ thể cần được bổ sung I-ốt với hàm lượng phù hợp để duy trì hoạt động tuyến giáp ổn định. [4]
1.2. Sinh hoạt không lành mạnh
Sinh hoạt không lành mạnh, bao gồm ăn uống các thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường, nhiều dầu mỡ, thiếu chất dinh dưỡng, không tập thể dục đều đặn, hút thuốc và uống rượu có thể gây ra bệnh lý tuyến giáp.
Các thói quen này có thể làm tăng nguy cơ rối loạn nội tiết, ảnh hưởng đến chuyển hóa, tăng stress oxy hóa, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh tuyến giáp ở người có yếu tố nền. Ngoài ra, các yếu tố này có thể ảnh hưởng đến khả năng sản xuất hormone của tuyến giáp và gây ra các triệu chứng khác nhau, chẳng hạn như mệt mỏi, loạn nhịp tim và suy giảm năng lượng. [5]
1.3. Rối loạn hệ miễn dịch
Thông thường hệ miễn dịch giúp cơ thể chống lại các vi khuẩn, vi-rút từ môi trường gây bệnh, nhưng đối với chứng viêm tuyến giáp này hệ thống miễn dịch lại sinh ra những kháng thể tấn công các cơ quan trong cơ thể trong đó có tuyến giáp. Ví dụ:
- Bệnh tuyến giáp Hashimoto là một bệnh lý tuyến giáp mà hệ miễn dịch tấn công tuyến giáp, gây ra sự suy giảm hoạt động của tuyến giáp và các triệu chứng như mệt mỏi, tăng cân và khô da. [6] [7]
- Bệnh tuyến giáp Basedow là một bệnh lý tuyến giáp khác mà hệ miễn dịch sản xuất kháng thể chống lại hormone tuyến giáp, gây ra tăng sản xuất hormone tuyến giáp, dẫn đến các triệu chứng như đau đầu, run và giảm cân. [8]
1.4. Thay đổi hormone
Những thay đổi về hormone có thể gây ra bệnh lý tuyến giáp. Các bệnh lý tuyến giáp như, viêm tuyến giáp và ung thư tuyến giáp… đều có thể được gây ra bởi thay đổi hormone. Đặc biệt, phụ nữ đang mang thai dễ mắc các bệnh lý tuyến giáp do hormone trong cơ thể thay đổi. [9]
1.5. Di truyền
Một số bệnh lý có liên quan chặt chẽ đến yếu tố gia đình gồm bệnh Basedow (cường giáp tự miễn), viêm tuyến giáp Hashimoto, ung thư tuyến giáp thể tủy và một số trường hợp ung thư tuyến giáp thể nhú. Người bệnh có thể thừa hưởng các gen làm hệ miễn dịch dễ nhận diện nhầm tuyến giáp là “tác nhân lạ” và tấn công chính cơ quan này, dẫn đến cường giáp hoặc suy giáp. Đối với ung thư tuyến giáp, một số đột biến gen di truyền có thể khiến tế bào tuyến giáp tăng sinh mất kiểm soát, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành khối u. [5]
1.6. Tác dụng phụ của thuốc
Một số thuốc như amiodarone, lithium hoặc thuốc/chất chứa i-ốt có thể làm rối loạn chức năng tuyến giáp. Các thuốc này có thể gây cường giáp hoặc suy giáp tùy từng người và tình trạng sức khỏe nền. Nguy cơ thường cao hơn ở người đã có bệnh tuyến giáp từ trước. Vì vậy, cần theo dõi chức năng tuyến giáp khi đang sử dụng các thuốc này. [10]
2. Dấu hiệu về bệnh tuyến giáp bạn nên kiểm tra sớm
Các bệnh lý tuyến giáp thường tiến triển âm thầm nên dễ bị bỏ qua. Vì vậy, nếu cơ thể xuất hiện những dấu hiệu dưới đây, bạn nên đi kiểm tra tuyến giáp sớm để phát hiện và điều trị kịp thời:
- Cổ sưng to bất thường hoặc xuất hiện khối u vùng cổ
- Tăng cân hoặc sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân
- Mệt mỏi kéo dài, cơ thể thiếu năng lượng
- Tim đập nhanh, hồi hộp, run tay
- Mất ngủ, dễ cáu gắt, lo âu
- Da khô, rụng tóc nhiều
- Thường xuyên cảm thấy nóng hoặc lạnh bất thường
- Khó nuốt, khàn tiếng kéo dài
- Rối loạn kinh nguyệt ở nữ giới
Ngoài ra, người có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp hoặc phụ nữ sau sinh cũng nên khám nội tiết định kỳ vì đây là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Thăm khám sớm giúp phát hiện các bệnh như suy giáp, cường giáp, bướu giáp hoặc nhân tuyến giáp ngay từ giai đoạn đầu. [6] [11]
3. Các bệnh về tuyến giáp thường gặp
Tuyến giáp có thể gặp nhiều dạng rối loạn khác nhau, từ thay đổi hormone đến xuất hiện khối u hoặc viêm tuyến giáp. Dưới đây là những bệnh lý tuyến giáp phổ biến hiện nay:
- Suy giáp: Suy giáp xảy ra khi tuyến giáp không sản xuất đủ hormone cần thiết cho cơ thể. Người bệnh thường gặp các triệu chứng như mệt mỏi, tăng cân, da khô, táo bón, rụng tóc và cảm giác lạnh kéo dài. [1]
- Cường giáp: Cường giáp là tình trạng tuyến giáp hoạt động quá mức, làm tăng hormone tuyến giáp trong máu. Bệnh có thể gây sụt cân nhanh, tim đập nhanh, hồi hộp, run tay, mất ngủ và lo âu. [7] NHS – Overactive Thyroid (Hyperthyroidism)
- Bướu cổ: Bướu cổ là tình trạng tuyến giáp phình to bất thường, có thể do thiếu i-ốt, rối loạn hormone hoặc xuất hiện nhân giáp. Người bệnh có thể thấy cổ sưng to, khó nuốt hoặc khàn tiếng. [12]
- Viêm tuyến giáp Hashimoto: Đây là bệnh tự miễn khiến hệ miễn dịch tấn công tuyến giáp và là nguyên nhân phổ biến gây suy giáp. Bệnh thường tiến triển âm thầm và kéo dài nhiều năm. [13]
- Bệnh Basedow: Basedow là một dạng bệnh tự miễn gây cường giáp. Người bệnh thường có biểu hiện mắt lồi, tim đập nhanh, run tay và sụt cân dù ăn uống bình thường. [14]
- Ung thư tuyến giáp: Ung thư tuyến giáp xảy ra khi các tế bào trong tuyến giáp phát triển bất thường và mất kiểm soát. Bệnh có thể biểu hiện bằng khối u ở cổ, khàn tiếng kéo dài hoặc khó nuốt. Nếu phát hiện sớm, tỷ lệ điều trị thành công khá cao. [15]
4. Cách phòng ngừa các bệnh lý về tuyến giáp
Mặc dù không thể ngăn ngừa hoàn toàn các bệnh lý tuyến giáp, nhưng duy trì lối sống lành mạnh và thăm khám định kỳ có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như phát hiện sớm các bất thường.
1. Bổ sung iod hợp lý
I-ốt là vi chất quan trọng giúp tuyến giáp sản xuất hormone. Thiếu i-ốt có thể làm tăng nguy cơ bướu cổ và suy giáp. Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên bổ sung khoảng 150 mcg iod mỗi ngày, phụ nữ mang thai cần khoảng 250 mcg/ngày để đáp ứng nhu cầu của cơ thể. [20]
Bạn có thể bổ sung nguồn i-ốt tự nhiên từ muối i-ốt, hải sản, rong biển hoặc các thực phẩm giàu i-ốt với lượng phù hợp. Tuy nhiên, không nên lạm dụng vì thừa i-ốt cũng có thể gây rối loạn tuyến giáp, đặc biệt ở người có bệnh nền tuyến giáp. [3]
2. Xây dựng chế độ ăn uống khoa học
Chế độ dinh dưỡng cân bằng giúp tuyến giáp hoạt động ổn định hơn. Nên tăng cường bổ sung:
- Rau xanh và trái cây tươi
- Thực phẩm giàu selen, kẽm và omega-3 như cá hồi, hạt dinh dưỡng, thịt nạc [16]
- Sữa chua ít béo và các thực phẩm giàu vitamin D
Đồng thời, cần hạn chế thức ăn chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ, rượu bia và thuốc lá vì các yếu tố này có thể ảnh hưởng đến hoạt động nội tiết và tuyến giáp.
3. Giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc
Căng thẳng kéo dài có thể làm rối loạn hormone và ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp. Vì vậy, nên duy trì giấc ngủ đủ 7 - 9 tiếng, tập thể dục thường xuyên và cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi để hỗ trợ sức khỏe nội tiết. [17]
4. Không tự ý sử dụng thuốc chứa iod hoặc hormone
Một số thuốc chứa iod hoặc hormone tuyến giáp nếu dùng không đúng chỉ định có thể gây cường giáp hoặc suy giáp. Người bệnh nên dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ và kiểm tra sức khỏe định kỳ nếu phải điều trị lâu dài. [18]
5. Khám sức khỏe và tầm soát tuyến giáp định kỳ
Những người có nguy cơ cao như phụ nữ sau sinh, người có tiền sử gia đình mắc bệnh tuyến giáp hoặc người thường xuyên gặp triệu chứng bất thường nên khám nội tiết định kỳ để phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời.
5. Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Địa chỉ thăm khám và điều trị bệnh tuyến giáp uy tín tại Hà Nội
Bên cạnh việc tìm hiểu nguyên nhân tuyến giáp, người bệnh cũng nên chủ động thăm khám tại cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. BVĐK Hồng Ngọc hiện là địa chỉ được nhiều người tin tưởng trong điều trị các bệnh lý như suy giáp, cường giáp, Basedow, nhân tuyến giáp hay ung thư tuyến giáp.
- Đội ngũ bác sĩ Khoa Nội tiết giàu kinh nghiệm: Khoa Nội tiết quy tụ các bác sĩ có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Nội tiết - Tuyến giáp, từng công tác tại các bệnh viện lớn. Người bệnh được tư vấn kỹ lưỡng, theo dõi sát tình trạng sức khỏe và xây dựng hướng điều trị phù hợp theo từng giai đoạn bệnh.
- Ứng dụng công nghệ hiện đại trong chẩn đoán bệnh tuyến giáp: Bệnh viện ứng dụng nhiều công nghệ hiện đại như siêu âm Doppler tuyến giáp cho phép đánh giá hình ảnh cấu trúc và lưu lượng máu lưu thông bên trong tuyến giáp và xét nghiệm hormone chuyên sâu giúp phát hiện sớm các bất thường tuyến giáp, kể cả ở giai đoạn chưa có triệu chứng rõ ràng.
- Phối hợp liên chuyên khoa xây dựng phác đồ cá thể hóa: Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ Phẫu thuật ung bướu phối hợp cùng bác sĩ Nội tiết đánh giá chi tiết giai đoạn bệnh, thể trạng bệnh nhân để xây dựng phác đồ điều trị tối ưu, căn chỉnh liều lượng thuốc phù hợp để bệnh nhân về bình giáp sau 3-6 tháng, không lạm dụng can thiệp phẫu thuật sớm.
- Ứng dụng các kỹ thuật tân tiến trong can thiệp và điều trị U giáp: Đốt U giáp bằng sóng cao tần RFA, mổ nội soi ung thư tuyến giáp qua đường miệng, phẫu thuật tuyến giáp giấu sẹo,...hướng đến điều trị toàn diện cho bệnh nhân mắc bệnh lý tuyến giáp.
- Thủ tục nhanh chóng, dịch vụ tiện ích: BVĐK Hồng Ngọc xây dựng quy trình thăm khám tinh gọn cùng đội ngũ lễ tân hỗ trợ nhiệt tình và đa dạng các dịch vụ trong khuôn viên bệnh viện, mang đến trải nghiệm khám chữa bệnh nhẹ nhàng. Năm 2023, Hồng Ngọc nhận được chứng chỉ ACHS International của Hội đồng Úc về Tiêu chuẩn chăm sóc sức khỏe, khẳng định tôn chỉ luôn lấy người bệnh là trung tâm.
6. Một số câu hỏi thường gặp về bệnh tuyến giáp (FAQ)
BỔ SUNG
6.1. Thiếu ngủ có ảnh hưởng đến tuyến giáp không?
Thiếu ngủ kéo dài có thể làm rối loạn nội tiết và ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone tuyến giáp. Ngoài ra, stress và ngủ không đủ giấc còn khiến cơ thể mệt mỏi, suy giảm miễn dịch, từ đó làm tăng nguy cơ mắc hoặc khiến bệnh tuyến giáp tiến triển nặng hơn. Để duy trì sức khỏe nội tiết nói chung và hỗ trợ hoạt động ổn định của tuyến giáp, người trưởng thành nên ngủ từ 7-9 giờ mỗi đêm và hạn chế thức khuya thường xuyên. [17]
6.2. Bệnh tuyến giáp có chữa khỏi được không?
Phần lớn các bệnh lý tuyến giáp có thể chữa khỏi hoặc kiểm soát hiệu quả nếu người bệnh thăm khám và phát hiện kịp thời cũng như điều trị đúng phác đồ. Các bệnh lý lành tính như cường giáp, suy giáp hay viêm tuyến giáp có thể được kiểm soát tốt bằng thuốc và theo dõi định kỳ. Với tình trạng ung thư tuyến giáp, người bệnh vẫn được tiên lượng tốt, tỷ lệ sống sót sau 5 năm có thể lên đến hơn 95% nếu phát hiện và can thiệp kịp thời bằng các phương pháp hiện đại ở giai đoạn đầu. [19]
6.3. Tuyến giáp có nguy hiểm đến tính mạng không?
Phần lớn bệnh tuyến giáp không quá nguy hiểm nếu được phát hiện và điều trị sớm. Tuy nhiên, nếu chủ quan không điều trị, bệnh có thể gây biến chứng như rối loạn tim mạch, loãng xương, ảnh hưởng sinh sản hoặc nguy hiểm hơn là bão giáp và hôn mê suy giáp. Vì vậy, người bệnh nên thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường. [19]
Bệnh tuyến giáp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như yếu tố di truyền, rối loạn miễn dịch, thiếu hoặc thừa i-ốt, thay đổi nội tiết tố hay tác động từ môi trường sống. Việc nhận biết sớm nguyên nhân và các dấu hiệu bất thường của cơ thể có ý nghĩa quan trọng trong quá trình điều trị, giúp hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Nếu có dấu hiệu nghi ngờ, bạn nên thăm khám sớm tại Khoa Nội tiết – Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc để được chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả với phác đồ phù hợp từng người bệnh.
Nếu bạn đang gặp các vấn đề về tuyến giáp, đừng ngần ngại liên hệ Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc qua hotline 0916.987.366 để được hỗ trợ kịp thời.
Lưu ý: Những thông tin cung cấp trong bài viết của Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc chỉ có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Để biết chính xác tình trạng bệnh, người bệnh cần tới các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ trực tiếp thăm khám và tư vấn phác đồ điều trị hiệu quả.
Tài liệu tham khảo:
- Mayo Clinic – Hypothyroidism Symptoms & Causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypothyroidism/symptoms-causes/syc-20350284
- What Is Graves' Disease? By Ruth Jessen Hickman, MD. Ruth Jessen Hickman, MD. Updated on October 20, 2025. https://www.health.com/graves-disease-overview-7112526
- Goiter. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/goiter/symptoms-causes/syc-20351829
- Iodine deficiency. https://www.who.int/data/nutrition/nlis/info/iodine-deficiency
- Hashimoto’s Thyroiditis (Chronic Lymphocytic Thyroiditis or Autoimmune Thyroiditis). https://www.thyroid.org/hashimotos-thyroiditis/
- Hashimoto's disease. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hashimotos-disease/symptoms-causes/syc-20351855
- NHS – Overactive Thyroid (Hyperthyroidism). https://www.nhs.uk/conditions/overactive-thyroid-hyperthyroidism/
- Graves’ Disease. https://www.thyroid.org/graves-disease/
- Thyroid Disease & Pregnancy. https://www.niddk.nih.gov/health-information/endocrine-diseases/pregnancy-thyroid-disease
- Side effects of lithium. https://www.nhs.uk/medicines/lithium/side-effects-of-lithium/
- Thyroid disease. https://womenshealth.gov/a-z-topics/thyroid-disease
- American Thyroid Association – Goiter. https://www.thyroid.org/goiter/
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – Hashimoto’s Disease. https://www.niddk.nih.gov/health-information/endocrine-diseases/hashimotos-disease
- Cleveland Clinic – Graves’ Disease. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15244-graves-disease
- American Cancer Society – Thyroid Cancer. https://www.cancer.org/cancer/types/thyroid-cancer.html
- National Institutes of Health - Selenium. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Selenium-Consumer/
- Thyroid Issues and Sleep. Written by Lauren Fountain|Medically Reviewed by Abhinav Singh, MD, MPH, FAASM.Updated July 16, 2025. https://www.sleepfoundation.org/physical-health/thyroid-issues-and-sleep
- NHS - Underactive thyroid (hypothyroidism). https://www.nhs.uk/conditions/underactive-thyroid-hypothyroidism/
- Thyroid Disease and Complementary and Alternative Medicine (CAM). By ATA. https://www.thyroid.org/thyroid-disease-and-complementary-and-alternative-medicine-cam/
- World Health Organization (WHO) – Iodine Deficiency. https://www.who.int/data/nutrition/nlis/info/iodine-deficiency
