Người trẻ đột quỵ: Vì sao vượt qua cơn nguy kịch vẫn chưa thể yên tâm?

Nhiều người cho rằng chỉ cần vượt qua giai đoạn cấp cứu là quá trình điều trị đột quỵ đã hoàn tất. Tuy nhiên, với tất cả các bệnh nhân đột quỵ, đặc biệt là ngừơi trẻ, việc truy tìm chính xác nguyên nhân gây bệnh và kiểm soát lâu dài mới là yếu tố quyết định giúp ngăn ngừa tái phát.

Vượt qua cơn đột quỵ giờ thứ 19 nhưng hành trình vẫn chưa kết thúc 

Đột quỵ không còn là bệnh của tuổi già. Khoảng 10-15% trường hợp đột quỵ xảy ra ở người trẻ, trong đó không ít người mới ngoài 30 tuổi. Điều đáng lo ngại là nếu chỉ điều trị cơn đột quỵ cấp mà không xác định được căn nguyên, người bệnh vẫn có thể đối mặt với nguy cơ tái phát ngay khi tuổi đời còn rất trẻ.

Như trường hợp chị P.M. (32 tuổi), trước đó xuất hiện đau đầu kéo dài kèm yếu nửa người phải, mất khả năng diễn đạt ngôn ngữ nhưng chủ quan không đi khám. Khi đến BVĐK Hồng Ngọc, hình ảnh chụp CT 2560 lát cắt ghi nhận nhồi máu não cấp ở giờ thứ 19 kể từ khi khởi phát triệu chứng, với tổn thương diện rộng vùng trán - đỉnh trái, đồng thời phát hiện hẹp nặng động mạch cảnh trong trái đoạn ngoài sọ. 

Chị M được chụp CT 2560 lát cắt, đây là phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại giúp chẩn đoán xác định vị trí tắc mạch cùng vùng não đã tổn thương, vùng não còn khả năng hồi phục để định hướng điều trị

Sau 10 ngày điều trị nội khoa tích cực, chị hồi phục hoàn toàn cơ lực, khả năng giao tiếp cải thiện rõ rệt và tiếp tục được tập phục hồi chức năng để tối ưu khả năng hồi phục.

Tuy nhiên, việc vượt qua giai đoạn nguy kịch mới chỉ là bước đầu của quá trình điều trị.

Theo ThS.BSNT Vũ Thị Thu Hiền - Khoa Nội tổng hợp, BVĐK Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh: "Trên thực tế, cấp cứu và điều trị thành công để người bệnh có thể trở lại cuộc sống bình thường mà không để lại di chứng nặng nề chưa phải là tất cả. Điều quan trọng nhất là tìm ra nguyên nhân gây ra biến cố đột quỵ để có phương án quản lý và điều trị lâu dài, từ đó giảm nguy cơ tái phát."

So với người cao tuổi, đột quỵ ở người trẻ có nguyên nhân đa dạng hơn, có thể liên quan đến lối sống, yếu tố di truyền hoặc các bệnh lý bẩm sinh như bệnh tim bẩm sinh, rối loạn đông máu, bệnh tự miễn, bệnh Moyamoya... Nếu chỉ điều trị giai đoạn cấp mà không xác định được căn nguyên, các yếu tố nguy cơ vẫn tồn tại và có thể dẫn đến một cơn đột quỵ khác trong tương lai.

Truy tìm căn nguyên để ngăn đột quỵ tái phát

Kết quả thăm khám ban đầu ghi nhận người bệnh có mảng xơ vữa mềm gây hẹp nặng động mạch cảnh trong trái đoạn ngoài sọ. Tuy nhiên, các bác sĩ không dừng lại ở chẩn đoán này mà tiếp tục đánh giá toàn diện nhằm xác định chính xác nguồn gốc huyết khối và loại trừ những nguyên nhân thường gặp khác ở người trẻ.

Người bệnh được thực hiện nhiều xét nghiệm và kỹ thuật cận lâm sàng chuyên sâu như siêu âm Doppler động mạch cảnh, xét nghiệm máu chuyên sâu đánh giá tình trạng đông máu, xét nghiệm di truyền và siêu âm tim qua thực quản (TEE) nhằm loại trừ nguồn gốc huyết khối từ tim.

Huyết khối gây bít tắc đoạn động mạch bị hẹp, khiến não không được cấp đủ máu

Do người bệnh có tiền sử gia đình từng mắc đột quỵ, bác sĩ cũng chỉ định xét nghiệm gen nhằm sàng lọc các bất thường di truyền liên quan đến nguy cơ hình thành huyết khối hoặc xơ vữa sớm. Kết quả không ghi nhận bất thường di truyền làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

ThS. BSNT. Vũ Thị Thu Hiền chia sẻ: "Sau khi tổng hợp toàn bộ dữ liệu, cơ chế hợp lý nhất gây ra biến cố đột quỵ của người bệnh là huyết khối hình thành trên nền mảng xơ vữa mềm bị loét hoặc nứt vỡ tại vị trí đoạn động mạch cảnh trong ngoài sọ. Các mảnh huyết khối sau đó bong ra, di chuyển theo dòng máu lên não và gây tắc động mạch não."

Theo bác sĩ, đây là yếu tố cần được kiểm soát chặt chẽ vì mảng xơ vữa mềm có tính không ổn định. Ngoài việc gây hẹp mạch máu, chúng còn có thể tiếp tục bong ra và gây tái phát đột quỵ. Mỗi lần tái phát đều có nguy cơ để lại tổn thương não nặng hơn, di chứng nghiêm trọng hơn và việc điều trị cũng trở nên khó khăn hơn.

Kỹ thuật siêu âm tim qua thực quản hiện đại thực hiện tại BVĐK Hồng Ngọc

Sau khi xác định được căn nguyên, chị M được xây dựng kế hoạch quản lý lâu dài nhằm ổn định mảng xơ vữa, theo dõi định kỳ và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ tim mạch, chuyển hóa để phòng ngừa tái phát đột quỵ.

Theo ThS.BSNT Vũ Thị Thu Hiền, đột quỵ ở người trẻ không xảy ra một cách ngẫu nhiên mà thường là kết quả của quá trình tích lũy nhiều yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, thức khuya kéo dài, căng thẳng, ít vận động cũng như trên nền có các bệnh lý tim mạch bẩm sinh mà chưa được tầm soát trước đó... Bên cạnh đó, nhiều người trẻ chủ quan vì cho rằng mình không thuộc nhóm có nguy cơ mắc bệnh nên bỏ qua các yếu tố nguy cơ tim mạch và các dấu hiệu cảnh báo sớm. Điều này khiến không ít trường hợp chỉ được phát hiện khi biến cố đã xảy ra.

Các bác sĩ khuyến cáo, khi xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, yếu hoặc tê bì một bên cơ thể, nói khó, đau đầu dữ dội bất thường hoặc rối loạn ngôn ngữ, người dân cần đến ngay cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Ca bệnh là minh chứng cho thấy điều trị thành công cơn đột quỵ chưa đồng nghĩa với việc hành trình điều trị đã kết thúc. Đặc biệt ở người trẻ, việc xác định đúng căn nguyên, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và theo dõi lâu dài có ý nghĩa quyết định trong phòng ngừa tái phát, bảo vệ chất lượng cuộc sống cũng như tương lai của người bệnh.