Tham vấn chuyên môn: THS.BSNT - Nguyễn Thị Như Quỳnh - Khoa Nội tiết Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - Phúc Trường Minh.
Lưu ý y khoa: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định của bác sĩ. Người có gan nhiễm mỡ kèm béo phì, đái tháo đường hoặc nghi ngờ xơ hóa gan cần được đánh giá sức khỏe trước khi áp dụng chế độ giảm cân, dùng thuốc hoặc cân nhắc các phương pháp can thiệp.
Giảm cân có giúp cải thiện gan nhiễm mỡ không?
Ở người thừa cân, béo phì, lượng mỡ dư thừa, đặc biệt là mỡ nội tạng, thường đi kèm tình trạng kháng insulin. Đây là tình trạng cơ thể đáp ứng kém với hormone điều hòa đường huyết, khiến quá trình chuyển hóa đường và chất béo bị rối loạn. Gan có thể tiếp nhận và tạo ra nhiều chất béo hơn, từ đó làm mỡ tích tụ trong tế bào gan.
Giảm cân phù hợp giúp giảm mỡ thừa và cải thiện khả năng sử dụng insulin của cơ thể. Nhờ đó, lượng chất béo tích tụ trong gan có thể giảm xuống. Khi mức giảm cân đủ và được duy trì, một số người còn có thể cải thiện tình trạng viêm và xơ hóa gan.
Tuy nhiên, kết quả không giống nhau ở tất cả người bệnh. Mức độ tổn thương gan, đái tháo đường, thói quen uống rượu bia và các bệnh đi kèm đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả. Vì vậy, giảm cân cần kết hợp với điều trị những yếu tố đang gây tổn thương gan.
Người bị gan nhiễm mỡ nên giảm bao nhiêu cân?
Mục tiêu giảm cân thường được tính theo tỷ lệ phần trăm trọng lượng cơ thể ban đầu thay vì một số kilogram cố định. Theo dữ liệu hiện nay, chỉ cần giảm 3 - 5% cân nặng đã có thể giúp giảm mỡ trong gan. Giảm khoảng 7% trở lên có thể giúp cải thiện tình trạng viêm, trong khi giảm từ 10% trở lên có thể mang lại thêm lợi ích đối với tình trạng xơ hóa gan ở một số người. Vì vậy, với người thừa cân/béo phì mắc MASLD, mục tiêu thực tế thường nằm trong khoảng 5 - 10% cân nặng ban đầu, nhưng cần được cá thể hóa.
Ví dụ, người nặng 80kg giảm 5% tương đương khoảng 4kg, còn giảm 10% tương đương khoảng 8kg. Đây chỉ là cách quy đổi để dễ hình dung, không đồng nghĩa mọi người mắc gan nhiễm mỡ đều phải giảm đúng mức này. Người có khối cơ thấp, tuổi cao, bệnh gan tiến triển hoặc nhiều bệnh đồng mắc cần được đánh giá trước khi đặt mục tiêu giảm cân.
Các mốc trên phản ánh xu hướng chung từ nghiên cứu và hướng dẫn, không phải mức giảm cân đảm bảo cùng một kết quả cho tất cả mọi người.
Cách giảm cân gan nhiễm mỡ an toàn và hiệu quả
Kiểm soát cân nặng hiệu quả không dựa vào một loại thực phẩm hay phương pháp “thải độc gan” riêng biệt. Nền tảng vẫn là điều chỉnh tổng năng lượng nạp vào, cải thiện chất lượng khẩu phần, duy trì hoạt động thể lực và hình thành những thói quen có thể thực hiện lâu dài.
Điều chỉnh chế độ ăn và kiểm soát năng lượng
Người thừa cân hoặc béo phì cần điều chỉnh khẩu phần để lượng năng lượng nạp vào thấp hơn lượng cơ thể sử dụng, giúp cân nặng giảm dần. Điều này không có nghĩa là phải nhịn ăn hay bỏ hoàn toàn tinh bột, chất béo. Bữa ăn vẫn cần đủ chất đạm, chất xơ, vitamin và khoáng chất để duy trì sức khỏe và hạn chế mất cơ trong quá trình giảm cân.
Nên tăng cường rau xanh, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và lựa chọn nguồn đạm từ cá, thịt nạc cùng những thực phẩm ít qua chế biến. Có thể sử dụng dầu thực vật và các loại hạt với lượng vừa phải, đồng thời hạn chế mỡ động vật, món chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn. Những lựa chọn này giúp cải thiện chất lượng bữa ăn và hỗ trợ giảm cân mà không cần áp dụng chế độ ăn quá khắt khe.
Hạn chế đường, tinh bột tinh chế và chất béo bão hòa
Nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực và bánh kẹo thường chứa nhiều đường, cung cấp nhiều năng lượng nhưng ít giúp no lâu. Sử dụng thường xuyên dễ khiến cơ thể nạp dư năng lượng, gây tăng cân và làm mỡ tích tụ thêm trong gan.
Người đang giảm cân không cần bỏ hoàn toàn tinh bột hoặc chất béo. Nên lựa chọn yến mạch, khoai, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời giảm các món làm từ bột tinh chế như bánh ngọt và bánh quy. Bên cạnh đó, cần hạn chế món chiên rán, thịt nhiều mỡ, xúc xích và các loại thịt chế biến sẵn. Rượu bia có thể làm gan tổn thương thêm nên cần được chú ý trong quá trình điều chỉnh chế độ ăn. Người đã có xơ hóa gan hoặc bệnh gan tiến triển cần tránh đồ uống có cồn theo hướng dẫn của bác sĩ.
Duy trì vận động đều đặn
Tập luyện hỗ trợ kiểm soát cân nặng nhưng lợi ích không chỉ nằm ở số kilogram giảm được. Hoạt động thể lực giúp cải thiện độ nhạy insulin, giảm mỡ nội tạng, hỗ trợ sức khỏe tim mạch và có thể làm giảm lượng mỡ trong gan ngay cả khi cân nặng chưa thay đổi nhiều. Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi hoặc các hình thức aerobic khác đều có thể được lựa chọn theo sở thích và khả năng vận động.
Người trưởng thành có thể đặt mục tiêu vận động cường độ vừa khoảng 150 phút mỗi tuần, chẳng hạn 30 phút mỗi ngày trong 5 ngày, đồng thời kết hợp các bài tập sức mạnh phù hợp để duy trì khối cơ. Người ít vận động nên bắt đầu nhẹ nhàng rồi tăng dần. Những người có bệnh tim mạch, vấn đề xương khớp hoặc bệnh gan tiến triển cần được đánh giá sức khỏe trước khi tăng cường độ tập.
Giảm cân từ từ, tránh nhịn ăn hoặc ăn kiêng quá mức
Với người bị gan nhiễm mỡ, giảm cân cần được thực hiện từng bước và duy trì lâu dài để cải thiện sức khỏe gan. Nhịn ăn kéo dài, ăn quá ít hoặc cắt bỏ nhiều nhóm thực phẩm có thể khiến cơ thể thiếu chất, mất cơ và dễ tăng cân trở lại.
Thay vì cố giảm cân thật nhanh, người bệnh nên bắt đầu bằng những thay đổi có thể duy trì hằng ngày như điều chỉnh khẩu phần, hạn chế đồ uống có đường và tăng vận động phù hợp. Chế độ ăn cần đảm bảo đủ dinh dưỡng, đồng thời được điều chỉnh theo thể trạng và các bệnh đi kèm. Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể hỗ trợ xây dựng kế hoạch phù hợp để việc giảm cân vừa có lợi cho gan, vừa dễ duy trì.
Khi nào giảm cân gan nhiễm mỡ cần bác sĩ theo dõi?
Người bị gan nhiễm mỡ nên được đánh giá tình trạng gan và các yếu tố nguy cơ trước khi xây dựng kế hoạch giảm cân. Việc thăm khám đặc biệt cần thiết khi có:
- Béo phì kèm đái tháo đường type 2, tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu.
- Men gan bất thường kéo dài.
- Nghi ngờ xơ hóa gan hoặc đã được chẩn đoán xơ gan.
- Khối cơ thấp, thể trạng yếu hoặc nguy cơ suy dinh dưỡng.
- Cân nặng đã giảm nhưng tình trạng gan chưa cải thiện.
- Nhu cầu sử dụng thuốc giảm cân hoặc cân nhắc phương pháp can thiệp.
Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, siêu âm hoặc đánh giá xơ hóa gan tùy trường hợp. Men gan trở về bình thường chưa đủ để khẳng định gan đã hết tổn thương, vì vậy hiệu quả cần được xem xét dựa trên nhiều yếu tố. Thuốc điều trị béo phì không phải lựa chọn bắt buộc cho mọi người mắc gan nhiễm mỡ. Việc sử dụng thuốc phụ thuộc vào mức độ thừa cân, béo phì, các bệnh đi kèm, đáp ứng với thay đổi lối sống và tình trạng gan.
Kiểm soát cân nặng và gan nhiễm mỡ tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Với người thừa cân, béo phì kèm gan nhiễm mỡ, giảm cân cần gắn với cải thiện sức khỏe gan và các bệnh đi kèm. Bên cạnh cân nặng và vòng eo, bác sĩ cần kiểm tra đường huyết, mỡ máu và tình trạng gan để xây dựng mục tiêu phù hợp. Người có men gan tăng, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc nghi ngờ xơ hóa gan cần được đánh giá kỹ để phát hiện tổn thương gan và lựa chọn hướng điều trị.
Tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc – Phúc Trường Minh, người bệnh có thể được thăm khám và tư vấn kế hoạch giảm cân dựa trên thể trạng, mức độ gan nhiễm mỡ và các vấn đề sức khỏe đi kèm. Chế độ ăn, vận động và thay đổi thói quen sinh hoạt được điều chỉnh để người bệnh dễ áp dụng, đồng thời đảm bảo đủ dinh dưỡng và hạn chế mất cơ. Khi cần, bác sĩ sẽ cân nhắc thuốc điều trị béo phì hoặc phương pháp can thiệp phù hợp sau khi đánh giá đầy đủ lợi ích và nguy cơ. Mục tiêu là giúp người bệnh giảm mỡ thừa, cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ và duy trì kết quả lâu dài.
Câu hỏi thường gặp về giảm cân gan nhiễm mỡ
Giảm 10% cân nặng có hết gan nhiễm mỡ không?
Giảm khoảng 10% cân nặng có thể mang lại nhiều lợi ích cho gan nhưng không bảo đảm bệnh sẽ hết hoàn toàn. Kết quả còn phụ thuộc vào mức độ tổn thương gan, các bệnh đi kèm và khả năng duy trì cân nặng sau giảm. Người bệnh cần được đánh giá lại để biết tình trạng gan đã cải thiện đến đâu.
Tập thể dục nhưng chưa giảm cân có giúp giảm mỡ gan không?
Vận động giúp giảm mỡ trong gan, cải thiện đường huyết và duy trì khối cơ dù cân nặng thay đổi ít. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào số kilogram đã giảm để đánh giá hiệu quả tập luyện.
Vì sao đã giảm cân mà vẫn còn gan nhiễm mỡ?
Tình trạng này có thể liên quan đến mức giảm cân chưa đủ, mỡ nội tạng còn nhiều hoặc các yếu tố như đường huyết chưa được kiểm soát tốt, rượu bia và bệnh gan khác. Người bệnh cần được kiểm tra nguyên nhân thay vì tiếp tục ăn ít hơn hoặc cố giảm cân nhanh hơn.
Người có cân nặng bình thường bị gan nhiễm mỡ có cần giảm cân không?
Không phải ai có cân nặng bình thường cũng cần giảm cân. Một số người vẫn có nhiều mỡ nội tạng hoặc rối loạn chuyển hóa dù chỉ số BMI không cao. Bác sĩ cần xem xét vòng eo, khối cơ, chế độ ăn và các bệnh đi kèm để tư vấn mục tiêu phù hợp.
Kết luận
Giảm cân cải thiện gan nhiễm mỡ cần được thực hiện từ từ và duy trì lâu dài, kết hợp chế độ ăn phù hợp, vận động đều đặn và điều trị các bệnh đi kèm. Mục tiêu không chỉ là giảm mỡ thừa mà còn bảo đảm đủ dinh dưỡng, hạn chế mất cơ và cải thiện sức khỏe gan. Để đạt được những mục tiêu này, người bệnh nên được bác sĩ chuyên khoa đánh giá tình trạng gan và thể trạng, từ đó xây dựng kế hoạch giảm cân phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- EASL–EASD–EASO Clinical Practice Guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD), 2024Easl
- AASLD – Clinical Assessment and Management of Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver DiseaseAASLD
- AASLD – Why are GLP-1 agonists being used to treat patients with nonalcoholic fatty liver disease?AASLD
- Ghaemi A, et al.How Much Weight Loss is Effective on Nonalcoholic Fatty Liver Disease?. Hepatitis Monthly. 2013. Nghiên cứu ghi nhận nhóm giảm trung bình 9,7% cân nặng trong 6 tháng có cải thiện nhiều chỉ số chuyển hóa và men gan.
