Người bệnh sau ghép giác mạc vẫn có thể đi máy bay, nhưng không nên tự quyết định chỉ dựa vào số ngày sau mổ. Nếu trong mắt còn bóng khí hoặc khí nội nhãn sau ghép nội mô như DMEK, DSAEK/DSEK hoặc sau thủ thuật bơm lại khí, người bệnh không được đi máy bay cho đến khi bác sĩ xác nhận bóng khí đã hấp thu hoàn toàn. Khi không còn khí nội nhãn, thời điểm có thể bay phụ thuộc vào tình trạng mảnh ghép, nhãn áp, mức độ viêm, thị lực và kết quả tái khám.
Cần hoãn chuyến bay và đi khám nếu mắt đỏ tăng, đau, nhạy cảm ánh sáng, thị lực giảm, nhìn mờ tăng nhanh, đau đầu/buồn nôn kèm đau mắt hoặc xuất hiện bất kỳ triệu chứng bất thường mới sau phẫu thuật.
Tham vấn chuyên môn: TS.BS Đinh Thị Hoàng Anh - Trưởng khoa Mắt, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc.
Vì sao đi máy bay có thể ảnh hưởng đến mắt sau ghép giác mạc?
Khoang máy bay được điều áp trong suốt chuyến bay, nhưng áp suất cabin vẫn thấp hơn áp suất khí quyển ở mặt đất. Sự thay đổi này thường không ảnh hưởng đáng kể đến mắt khỏe mạnh. Tuy nhiên, với mắt vừa phẫu thuật, đặc biệt nếu còn bóng khí/khí nội nhãn, nguy cơ cần được đánh giá kỹ.
Trong các kỹ thuật ghép giác mạc nội mô như DMEK/DSEK, bác sĩ có thể bơm một lượng khí hoặc không khí vào tiền phòng mắt ở cuối cuộc phẫu thuật. Bóng khí này giúp ép lớp giác mạc được ghép áp sát vào giác mạc người nhận, hỗ trợ mảnh ghép bám ổn định trong những ngày đầu sau mổ.
Theo nguyên lý vật lý, khi áp suất môi trường giảm, thể tích khí có xu hướng tăng lên. Vì vậy, nếu trong mắt vẫn còn bóng khí đáng kể, việc di chuyển bằng máy bay có thể khiến bóng khí giãn nở.
Hậu quả có thể bao gồm:
- tăng áp lực nội nhãn đột ngột;
- đau nhức mắt hoặc cảm giác căng tức trong mắt;
- giảm tưới máu cho các cấu trúc nội nhãn;
- ảnh hưởng đến sự bám dính của mảnh ghép giác mạc;
- tăng nguy cơ tổn thương thần kinh thị giác nếu nhãn áp tăng nặng;
- cần can thiệp khẩn cấp nếu xuất hiện đau, nhìn mờ hoặc tăng nhãn áp cấp.
Ngoài yếu tố bóng khí, giai đoạn đầu sau ghép giác mạc cũng là thời điểm mắt đang lành thương. Việc di chuyển xa có thể khiến người bệnh khó tiếp cận bác sĩ phẫu thuật nếu có biến chứng như thải ghép, nhiễm trùng, tăng nhãn áp hoặc lệch/bong mảnh ghép.
Những trường hợp cần trì hoãn chuyến bay
Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ chuyên khoa Mắt trước khi lên kế hoạch di chuyển bằng đường hàng không, đặc biệt nếu thuộc một trong các trường hợp sau.
Vẫn còn bóng khí hoặc khí nội nhãn
Đây là trường hợp quan trọng nhất. Nếu bác sĩ xác nhận còn bóng khí/khí nội nhãn, người bệnh không nên đi máy bay cho đến khi bóng khí đã hấp thu hoàn toàn và mắt được đánh giá an toàn.
Điều này đặc biệt liên quan đến:
- ghép nội mô DMEK;
- ghép nội mô DSAEK/DSEK;
- thủ thuật bơm lại khí để cố định mảnh ghép;
- các can thiệp nội nhãn có sử dụng khí.
Người bệnh cũng nên hỏi bác sĩ về việc đi vùng cao, lặn biển hoặc các hoạt động có thay đổi áp suất đáng kể.
Mới ghép giác mạc trong thời gian ngắn
Trong những tuần đầu sau phẫu thuật, mảnh ghép đang trong giai đoạn bám dính và ổn định. Đây cũng là thời điểm bác sĩ cần theo dõi sát các vấn đề như phù giác mạc, viêm, nhãn áp, độ bám mảnh ghép hoặc dấu hiệu thải ghép.
Việc đi xa quá sớm có thể khiến người bệnh khó xử trí kịp thời nếu xuất hiện biến chứng.
Thị lực chưa ổn định
Nếu thị lực vẫn dao động nhiều, nhìn mờ tăng lên hoặc giác mạc còn phù, bác sĩ cần đánh giá nguyên nhân trước khi cho phép người bệnh bay.
Thị lực chưa ổn định có thể liên quan đến:
- phù giác mạc kéo dài;
- mảnh ghép chưa bám tốt;
- tăng nhãn áp;
- viêm sau mổ;
- loạn thị sau ghép;
- phản ứng thải ghép;
- bệnh lý mắt đi kèm.
Đang có dấu hiệu viêm hoặc nghi thải ghép
Các biểu hiện đỏ mắt, đau nhức, chói sáng, chảy nước mắt nhiều hoặc thị lực giảm có thể là dấu hiệu cảnh báo thải ghép giác mạc hoặc biến chứng sau mổ. Đây là tình huống cần thăm khám sớm, không nên trì hoãn vì chuyến bay.
Người bệnh cần nhớ quy tắc RSVP sau ghép giác mạc:
Nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu này trước chuyến bay hoặc trong chuyến đi, cần liên hệ bác sĩ chuyên khoa Mắt ngay.
Vừa được can thiệp phẫu thuật bổ sung
Một số người bệnh cần thủ thuật sau ghép giác mạc như bơm lại khí, xử trí tăng nhãn áp, điều chỉnh biến chứng hoặc can thiệp bổ sung. Trong giai đoạn này, mắt cần được theo dõi sát nên việc bay thường cần trì hoãn cho đến khi bác sĩ xác nhận an toàn.
Bao lâu sau ghép giác mạc thì có thể đi máy bay?
Không có một mốc thời gian chung cho tất cả bệnh nhân. Chính vì vậy, người bênh không nên tự lấy mốc “sau vài ngày” hoặc “sau vài tuần” để quyết định bay. Thời điểm bay an toàn phụ thuộc vào:
- còn bóng khí hay không;
- nhãn áp có ổn định không;
- mảnh ghép có bám tốt không;
- mức độ viêm;
- tình trạng biểu mô giác mạc;
- thị lực sau mổ;
- nguy cơ thải ghép;
- loại chuyến bay ngắn hay dài;
- người bệnh có thể tiếp cận chuyên khoa mắt ở nơi đến hay không.
Với các ca ghép nội mô có bóng khí, yếu tố quyết định quan trọng nhất là bóng khí đã hấp thu hoàn toàn hay chưa. Người bệnh chỉ nên bay khi bác sĩ chuyên khoa Mắt xác nhận qua thăm khám rằng mắt đủ an toàn để di chuyển bằng đường hàng không.
Bảng đánh giá nhanh: khi nào có thể bay, khi nào cần hoãn?
Lưu ý khi đi máy bay sau ghép giác mạc
Nếu được bác sĩ cho phép đi máy bay, người bệnh vẫn cần chuẩn bị kỹ để hạn chế các yếu tố có thể ảnh hưởng đến mắt trong quá trình di chuyển.
Tái khám trước chuyến bay
Đây là bước quan trọng nhất. Trong lần tái khám, bác sĩ có thể đánh giá:
- bóng khí còn hay đã hết;
- độ bám của mảnh ghép;
- tình trạng phù giác mạc;
- nhãn áp;
- dấu hiệu viêm;
- nguy cơ thải ghép;
- thị lực;
- lịch dùng thuốc;
- mức độ an toàn cho chuyến bay.
Với chuyến bay dài, bay quốc tế hoặc người bệnh ở xa nơi điều trị, việc tái khám trước chuyến đi càng quan trọng.
Mang thuốc trong hành lý xách tay
Người bệnh nên mang đầy đủ thuốc đang sử dụng, đặc biệt là:
- thuốc chống viêm;
- thuốc chống thải ghép;
- thuốc kháng sinh nếu còn được kê;
- nước mắt nhân tạo nếu được chỉ định;
- các thuốc nhỏ mắt khác theo đơn;
- đơn thuốc hoặc hướng dẫn dùng thuốc.
Không nên để toàn bộ thuốc trong hành lý ký gửi vì có thể thất lạc, chậm nhận hành lý hoặc khó sử dụng đúng giờ.
Không bỏ lịch nhỏ thuốc do di chuyển hoặc lệch múi giờ
Nếu chuyến bay dài hoặc đi nước ngoài, người bệnh nên hỏi bác sĩ cách điều chỉnh giờ nhỏ thuốc. Không tự ý giảm số lần nhỏ thuốc vì lịch bay, lệch múi giờ hoặc cảm thấy mắt đã ổn.
Dùng thuốc không đúng lịch có thể làm tăng nguy cơ viêm, thải ghép hoặc thất bại mảnh ghép.
Giữ ẩm cho mắt trong khoang máy bay
Không khí trong khoang máy bay thường khô, có thể làm tăng khô mắt, cộm xốn và nhìn mờ dao động. Người bệnh nên:
- chớp mắt chủ động;
- hạn chế nhìn màn hình liên tục;
- dùng nước mắt nhân tạo nếu được bác sĩ kê;
- tránh để luồng gió điều hòa thổi trực tiếp vào mắt;
- uống đủ nước nếu không có chống chỉ định y khoa.
Hạn chế sử dụng màn hình điện tử trong thời gian dài
Trong chuyến bay, người bệnh nên nghỉ mắt định kỳ, áp dụng quy tắc 20-20-20 nếu dùng điện thoại, máy tính bảng hoặc laptop:
- sau mỗi 20 phút nhìn màn hình;
- nhìn xa khoảng 20 feet, tương đương khoảng 6 mét;
- duy trì ít nhất 20 giây.
Nếu mắt khô, cộm, mỏi hoặc nhìn mờ hơn, nên ngừng dùng màn hình và nghỉ mắt.
Đọc thêm: Ghép giác mạc xong bao lâu thì được dùng điện thoại?
Không dụi mắt, không ngủ đè lên mắt phẫu thuật
Sau ghép giác mạc, việc bảo vệ mắt khỏi tác động cơ học rất quan trọng. Trong chuyến bay, người bệnh nên tránh dụi mắt, tránh để tay bẩn chạm vào mắt và chú ý tư thế ngủ để không đè lên mắt vừa phẫu thuật.
Nếu bác sĩ khuyên dùng kính bảo vệ hoặc tấm che mắt, nên mang theo trong hành lý xách tay.
Mang theo hồ sơ y tế
Đặc biệt với chuyến công tác dài ngày, du lịch nước ngoài hoặc đi xa nơi phẫu thuật, người bệnh nên mang:
- tóm tắt phẫu thuật;
- loại ghép giác mạc đã thực hiện;
- ngày phẫu thuật;
- danh sách thuốc đang dùng;
- số điện thoại liên hệ của bác sĩ/cơ sở điều trị;
- kết quả tái khám gần nhất nếu có.
Thông tin này giúp cơ sở y tế nơi đến xử trí nhanh hơn nếu có triệu chứng bất thường.
Biết trước cơ sở chuyên khoa mắt ở nơi đến
Với chuyến đi dài ngày, người bệnh nên tìm trước địa chỉ cơ sở chuyên khoa mắt hoặc bệnh viện có khoa Mắt tại nơi đến. Điều này đặc biệt quan trọng với người mới ghép giác mạc, đang dùng thuốc nhiều lần/ngày hoặc có nguy cơ thải ghép cao.
Nếu đau mắt, đỏ mắt hoặc nhìn mờ khi đang đi xa thì làm gì?
Nếu đang ở xa nơi phẫu thuật và xuất hiện đau mắt, đỏ mắt, chói sáng hoặc giảm thị lực, người bệnh không nên tự mua thuốc nhỏ mắt điều trị. Một số thuốc có thể che lấp triệu chứng, gây kích ứng hoặc làm chậm xử trí biến chứng.
Người bệnh nên:
- ngừng hoạt động gây mỏi mắt;
- không dụi mắt;
- tiếp tục dùng thuốc theo đơn hiện tại trừ khi bác sĩ dặn khác;
- liên hệ bác sĩ phẫu thuật hoặc cơ sở điều trị ban đầu;
- đến cơ sở chuyên khoa mắt gần nhất;
- mang theo hồ sơ phẫu thuật và danh sách thuốc đang dùng.
Nếu đau mắt dữ dội, giảm thị lực nhanh, buồn nôn, nhìn quầng sáng hoặc mắt đỏ nhiều, cần đi khám khẩn cấp.
Theo dõi sau ghép giác mạc tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Sau ghép giác mạc, người bệnh cần được theo dõi định kỳ để đánh giá độ trong của mảnh ghép, mức độ lành thương, nhãn áp, dấu hiệu viêm, nguy cơ thải ghép và nhu cầu điều chỉnh thuốc hoặc sinh hoạt.
Tại Trung tâm mắt Hồng Ngọc thuộc BVĐK Hồng Ngọc, bác sĩ chuyên khoa Mắt có thể thăm khám, tư vấn chăm sóc sau phẫu thuật và theo dõi các dấu hiệu bất thường ở người bệnh sau ghép giác mạc theo tình trạng cụ thể. Người bệnh có kế hoạch đi máy bay, công tác xa hoặc du lịch dài ngày nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ và hướng dẫn chuẩn bị phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Đi máy bay có làm bong mảnh ghép giác mạc không?
Không phải bản thân việc bay trực tiếp làm bong mọi mảnh ghép giác mạc. Mối nguy đáng chú ý nhất là khí nội nhãn còn tồn tại sau một số kỹ thuật ghép nội mô; khi áp suất giảm, khí có thể giãn nở và làm nhãn áp tăng. Người bệnh cần được bác sĩ xác nhận an toàn trước khi bay.
Nếu còn một bóng khí rất nhỏ trong mắt có đi máy bay được không?
Không nên. AAO khuyến cáo không bay khi vẫn còn khí trong mắt và chỉ đi máy bay sau khi bác sĩ nhãn khoa xác nhận bóng khí đã tiêu hoàn toàn. Không nên tự đánh giá kích thước bóng khí rồi quyết định bay.
Có cần giấy xác nhận của bác sĩ để lên máy bay không?
Không phải mọi hãng hàng không đều yêu cầu giấy xác nhận chỉ vì đã ghép giác mạc. Tuy nhiên, người mới phẫu thuật hoặc có tình trạng y tế đặc biệt nên kiểm tra quy định của hãng bay và mang theo tóm tắt điều trị, đơn thuốc hoặc thông tin phẫu thuật khi đi xa.
Có được nhỏ thuốc mắt trên máy bay không?
Có, và người bệnh nên duy trì đúng lịch thuốc mà bác sĩ đã chỉ định. Nên để thuốc trong hành lý xách tay, chuẩn bị đủ lượng cho cả chuyến đi và không tự bỏ liều vì lệch múi giờ hoặc lịch trình di chuyển.
Máy bay có làm tăng nguy cơ thải ghép giác mạc không?
Không có bằng chứng cho thấy việc đi máy bay tự nó gây phản ứng thải ghép. Điều đáng lo hơn là khí nội nhãn, biến chứng hậu phẫu đang tồn tại và việc người bệnh ở xa cơ sở điều trị nếu xuất hiện đỏ mắt, đau, nhạy sáng hoặc giảm thị lực
Kết luận
Người bệnh sau ghép giác mạc vẫn có thể đi máy bay trong nhiều trường hợp, nhưng không nên tự quyết định chỉ dựa vào số ngày sau phẫu thuật. Yếu tố quan trọng nhất là mắt đã ổn định hay chưa và có còn bóng khí/khí nội nhãn hay không.
Nếu còn bóng khí sau ghép nội mô DMEK, DSAEK/DSEK hoặc sau thủ thuật bơm lại khí, người bệnh không nên đi máy bay cho đến khi bác sĩ xác nhận bóng khí đã hấp thu hoàn toàn. Trước chuyến bay, đặc biệt là chuyến bay dài hoặc quốc tế, người bệnh nên tái khám, mang đủ thuốc trong hành lý xách tay, giữ đúng lịch nhỏ thuốc, bảo vệ mắt khỏi khô và nhận biết dấu hiệu thải ghép theo RSVP: đỏ mắt, nhạy cảm ánh sáng, giảm thị lực và đau mắt.
Lưu ý y khoa: Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế thăm khám, chẩn đoán, chỉ định phẫu thuật hoặc hướng dẫn hậu phẫu của bác sĩ chuyên khoa Mắt. Người bệnh sau ghép giác mạc không nên tự quyết định đi máy bay, đi vùng cao hoặc lặn biển nếu chưa được bác sĩ xác nhận tình trạng mắt ổn định. Đặc biệt, nếu còn bóng khí/khí nội nhãn sau ghép nội mô DMEK, DSAEK/DSEK hoặc sau thủ thuật bơm lại khí, người bệnh không được đi máy bay cho đến khi bác sĩ xác nhận bóng khí đã hấp thu hoàn toàn.
