
Tham vấn chuyên môn: ThS.BS. Nguyễn Thị Hưởng - Phó Khoa Khám bệnh - Trưởng Đơn nguyên Y Học Giấc Ngủ BVĐK Hồng Ngọc Phúc Trường Minh.
Lưu ý y khoa: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ. Không tự ngừng đeo máy thở CPAP hoặc phương pháp điều trị khác sau khi giảm cân thành công. Chế độ dinh dưỡng/ giảm cân nên được theo dõi, kết hợp với sự hướng dẫn từ với bác sĩ điều trị. Nếu buồn ngủ nhiều ban ngày, tránh lái xe hoặc vận hành máy móc khi chưa đủ tỉnh táo.
Những thực phẩm nên ưu tiên trong bữa ăn hằng ngày
Không có món ăn riêng lẻ nào chữa khỏi ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA). Các nhóm thực phẩm dưới đây giúp xây dựng bữa ăn cân đối và hỗ trợ kiểm soát cân nặng, giảm lượng mỡ tích tụ quanh vùng cổ, giúp đường thở thông thoáng:
- Rau củ: Bổ sung rau vào cả bữa trưa và bữa tối, luân phiên rau cải, rau ngót, bí xanh, súp lơ hoặc cà rốt. Ưu tiên rau luộc, hấp, nấu canh hoặc xào ít dầu.
- Nguồn đạm ít béo: Chọn cá, thịt nạc, thịt gia cầm bỏ da, trứng, đậu phụ và các loại đậu. Mỗi bữa chính nên có nguồn đạm, tránh chỉ ăn rau để giảm cân.
- Ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu tinh bột: Dùng yến mạch, bánh mì nguyên cám hoặc thay một phần gạo trắng bằng gạo lứt nếu phù hợp. Cơm trắng, khoai và bún cũng được sử dụng với khẩu phần vừa nhu cầu, không cần cắt bỏ hoàn toàn tinh bột.
- Trái cây nguyên quả: Chọn cam, ổi, táo, thanh long hoặc trái cây theo mùa. Ăn nguyên quả thay vì ép nước và tránh thêm đường, sữa đặc.
- Sữa và sữa chua không đường: Sử dụng nếu dung nạp tốt, nên dùng loại ít đường hoặc không đường đồng thời tính vào tổng lượng thức ăn trong ngày. Không cần kiêng sữa chỉ vì mắc ngưng thở khi ngủ nếu không có dị ứng hoặc vấn đề dung nạp liên quan.
- Nước lọc: Uống đủ nước theo cân nặng. Nên hạn chế sử dụng nước ngọt, trà sữa và đồ uống nhiều đường. Đây là thay đổi đơn giản giúp giảm năng lượng nạp vào mà không phải cắt bớt bữa chính.

Thực đơn 7 ngày hỗ trợ kiểm soát cân nặng
Thực đơn dưới đây gợi ý món ăn cho người trưởng thành, giúp đa dạng thực phẩm và giảm phụ thuộc vào món chiên rán, đồ ăn nhanh. Lượng cơm, thịt, cá và dầu ăn cần điều chỉnh theo nhu cầu từng người. Đây không phải thực đơn điều trị riêng cho người có ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn ở người thừa cân, béo phì hoặc chế độ giảm cân với mức năng lượng cố định.
Lưu ý: Lượng thực phẩm dưới đây mang tính tham khảo cho người trưởng thành, cần điều chỉnh theo cân nặng, mức vận động và tình trạng sức khỏe. Khối lượng thịt, cá, tôm tính theo phần ăn được trước khi nấu. Cơm, bún và bánh phở tính khi đã nấu chín. Nếu mắc bệnh lý nền hoặc có chế độ ăn đặc biệt, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Thực phẩm và đồ uống cần hạn chế
Một số điều chỉnh giúp hỗ trợ kiểm soát cân nặng, giảm tác động bất lợi đến giấc ngủ và hô hấp:
- Rượu, bia, đặc biệt gần giờ ngủ: Đồ uống có cồn làm cơ vùng họng thư giãn hơn và khiến ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn trầm trọng thêm. Người bệnh nên hạn chế sử dụng rượu bia, chất kích thích.
- Nước ngọt, trà sữa và đồ uống nhiều đường: Những thức uống này làm tăng năng lượng nạp vào, gây khó khăn cho việc kiểm soát cân nặng. Ưu tiên nước lọc hoặc đồ uống không thêm đường.
- Đồ chiên rán, bánh kẹo và thức ăn nhanh giàu năng lượng: Cần giảm lượng và tần suất sử dụng, đặc biệt là khi đang thừa cân. Việc hạn chế nhóm này nhằm hỗ trợ cân nặng, không có nghĩa chúng trực tiếp gây ra mọi cơn ngưng thở.
- Cà phê, trà đặc hoặc nước tăng lực vào cuối ngày: Caffeine làm khó đi vào giấc ngủ ở người nhạy cảm, đặc biệt là khi sử dụng vào buổi chiều, tối. Không dùng caffeine để liên tục chống lại buồn ngủ ban ngày mà bỏ qua nguyên nhân do giấc ngủ bị gián đoạn.
- Bữa ăn quá nhiều sát giờ ngủ: Ăn quá no hoặc nằm sau khi ăn dễ gây khó chịu, đầy bụng và làm tăng triệu chứng trào ngược hơn một số người ngưng thở khi ngủ. Nên điều chỉnh lượng ăn và thời điểm phù hợp với giờ đi ngủ.

Sắp xếp bữa ăn và theo dõi cân nặng thế nào?
Hãy chọn giờ ăn phù hợp với lịch sinh hoạt, tránh bỏ bữa rồi ăn bù quá nhiều vào buổi tối. Bữa tối nên vừa đủ, không dồn phần lớn thức ăn trong ngày vào sát giờ ngủ. Nếu có trào ngược về đêm, nên kết thúc bữa ăn trước khi nằm từ 3 giờ trở lên. Ví dụ, nếu đi ngủ lúc 22 giờ, hãy cố gắng ăn tối xong trước 19 giờ.
Nếu thừa cân, bạn nên cân mỗi tuần vào cùng một thời điểm để biết cân nặng thay đổi ra sao sau vài tuần. Thời điểm phù hợp là buổi sáng sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn. Hãy bắt đầu bằng những việc dễ duy trì như giảm nước ngọt, bớt món chiên rán và vận động phù hợp với sức khỏe. Nếu đang dùng máy hỗ trợ thở CPAP khi ngủ, bạn cần tiếp tục sử dụng theo hướng dẫn và chỉ thay đổi khi bác sĩ chỉ định.

Thăm khám ngưng thở khi ngủ tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc
Ngủ ngáy lớn, có những khoảng ngừng thở được người bên cạnh ghi nhận, thức giấc vì ngạt thở hoặc buồn ngủ nhiều ban ngày là những dấu hiệu cần được đánh giá chuyên môn. Chế độ ăn hỗ trợ cải thiện một số yếu tố liên quan, nhưng chưa đủ để xác định nguyên nhân mức độ bệnh hay thay thế phương án điều trị chính.
Người có các biểu hiện trên nên thăm khám tại BVĐK Hồng Ngọc để được bác sĩ đánh giá và đo đa ký giấc ngủ để chẩn đoán cụ thể. Việc xác định tình trạng rối loạn hô hấp khi ngủ là cơ sở để lựa chọn phương pháp điều trị theo nhu cầu của từng người.
Trong quá trình thăm khám tại BVĐK Hồng Ngọc, người bệnh sẽ được bác sĩ trao đổi về mục tiêu cân nặng và chế độ ăn để được tư vấn phù hợp với sức khỏe. Tùy vào mức độ bệnh cũng như nguyên nhân, tình trạng và các bệnh lý nền khác, bác sĩ sẽ phối hợp liên chuyên khoa, điều trị cá thể hóa theo tình trạng và chỉ định phương pháp điều trị thích hợp. Kết hợp điều chỉnh dinh dưỡng, vận động và thói quen ngủ giúp việc chăm sóc ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn được thực hiện đồng bộ, hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp
Người bị ngưng thở khi ngủ có cần kiêng sữa không?
Không cần kiêng sữa chỉ vì mắc ngưng thở khi ngủ. Bạn nên chọn loại phù hợp với khả năng dung nạp, tính lượng sữa vào khẩu phần hằng ngày và hạn chế sản phẩm thêm nhiều đường nếu đang kiểm soát cân nặng.
Giảm cân có chữa khỏi ngưng thở khi ngủ không?
Giảm cân giúp cải thiện mức độ bệnh ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) ở nhiều người thừa cân, béo phì, nhưng không đảm bảo khỏi hoàn toàn. Người bệnh cần được đánh giá lại trước khi bác sĩ quyết định điều chỉnh hoặc ngừng phương pháp điều trị.
Người không thừa cân cần ăn kiêng thế nào?
Người có cân nặng phù hợp nên duy trì chế độ ăn cân đối, không cố giảm cân để điều trị ngưng thở khi ngủ. Việc thăm khám giúp xác định những yếu tố khác liên quan đến tắc nghẽn đường thở và lựa chọn hướng xử trí.
Có thực phẩm bổ sung nào giúp hết ngưng thở khi ngủ không?
Chưa có đủ bằng chứng để khuyến nghị thực phẩm bổ sung như một phương pháp điều trị ngưng thở khi ngủ. Không dùng sản phẩm quảng cáo “hết ngáy” hoặc “thông đường thở” để thay thế điều trị được chỉ định.
Kết luận
Chế độ ăn giúp cải thiện ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn giúp hỗ trợ kiểm soát cân nặng ở người thừa cân, béo phì. Ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng, điều chỉnh khẩu phần, hạn chế đồ uống có đường và tránh rượu bia trước khi ngủ là những thay đổi thiết thực. Để kiểm soát bệnh, người bệnh cần kết hợp ăn uống hợp lý với thăm khám, theo dõi và duy trì phương pháp điều trị phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- NHLBI – Sleep Apnea Treatment: Điều trị ngưng thở khi ngủ, kiểm soát cân nặng và thay đổi lối sống.
- NHLBI – Sleep Apnea Symptoms: Các dấu hiệu của ngưng thở khi ngủ.
- NIDDK – Health Risks of Overweight & Obesity: Mối liên hệ giữa thừa cân, béo phì và ngưng thở khi ngủ.
- NIDDK – Eating, Diet, & Nutrition for GER & GERD: Điều chỉnh ăn uống khi kèm trào ngược dạ dày – thực quản.