Càng lớn tuổi, nhiều người nhận thấy cân nặng tăng nhanh hơn, vòng bụng lớn hơn và việc giảm cân khó hơn dù chế độ ăn không thay đổi nhiều. Cùng Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Nguyễn Thị Như Quỳnh – Khoa Nội tiết, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc – Phúc Trường Minh lý giải nguyên nhân và gợi ý cách kiểm soát cân nặng an toàn.
Trả lời nhanh: Càng lớn tuổi càng dễ tăng cân vì cơ thể có xu hướng mất cơ, tăng tỷ lệ mỡ và đốt ít calo hơn khi nghỉ. Ngoài ra, thay đổi hormone ở phụ nữ tiền mãn kinh/mãn kinh, giảm vận động, ngủ kém, stress, thuốc và bệnh nền như suy giáp, kháng insulin cũng có thể góp phần làm tăng cân. Kiểm soát cân nặng ở tuổi trung niên và cao tuổi nên ưu tiên giảm mỡ nhưng giữ cơ, không nhịn ăn cực đoan.
Người lớn tuổi dễ tăng cân
Tham vấn chuyên môn: THS.BSNT Nguyễn Thị Như Quỳnh – Khoa Nội tiết, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc – Phúc Trường Minh.
Tóm tắt nhanh bài viết
Càng lớn tuổi, cơ thể dễ tăng cân hơn do giảm khối cơ, giảm chuyển hóa, tăng tỷ lệ mỡ và giảm vận động.
Phụ nữ tiền mãn kinh/mãn kinh dễ tăng mỡ bụng hơn do thay đổi hormone, nhưng tăng cân vẫn là kết quả của nhiều yếu tố.
Nam giới trung niên cũng có thể tăng mỡ bụng do giảm cơ, giảm vận động, ngủ kém, stress hoặc rượu bia.
Tăng cân nhanh, phù, khó thở, mệt mỏi, sợ lạnh, rối loạn kinh nguyệt, ngủ ngáy hoặc xét nghiệm chuyển hóa bất thường là dấu hiệu nên đi khám.
Kiểm soát cân nặng khi lớn tuổi cần tập trung vào giảm mỡ nhưng giữ cơ, ăn đủ protein, tăng chất xơ, tập sức mạnh, vận động aerobic và ngủ đủ.
Người lớn tuổi không nên nhịn ăn cực đoan hoặc tự dùng thuốc giảm cân, đặc biệt khi có bệnh nền hoặc đang dùng nhiều thuốc.
Protein cần được cá nhân hóa nếu có bệnh thận, gout, bệnh gan hoặc bệnh lý mạn tính khác.
Vì sao càng lớn tuổi càng dễ tăng cân?
Càng lớn tuổi, cơ thể thay đổi theo nhiều hướng làm cân nặng dễ tăng hơn: khối cơ giảm, mỡ tăng, chuyển hóa chậm hơn, mức vận động giảm và hormone thay đổi. Nếu vẫn giữ khẩu phần ăn như thời trẻ nhưng tiêu hao năng lượng ít hơn, phần năng lượng dư dễ được tích lũy thành mỡ.
Điểm quan trọng là tăng cân theo tuổi không chỉ do “ăn nhiều”. Một người có thể ăn gần như trước đây nhưng vẫn tăng cân vì cơ thể đã đốt ít calo hơn, ít vận động hơn hoặc có thêm yếu tố như mất ngủ, stress, thuốc điều trị bệnh nền.
Mục tiêu kiểm soát cân nặng ở người trung niên và cao tuổi không nên chỉ là giảm số cân thật nhanh, mà là giảm mỡ, giữ cơ, duy trì sức mạnh, giảm vòng bụng và cải thiện các chỉ số chuyển hóa như đường huyết, mỡ máu, huyết áp, men gan.
Người lớn tuổi tiêu hao năng lượng ít hơn
Những nguyên nhân thường gặp khiến tuổi càng cao càng dễ tăng cân
1. Mất khối cơ làm giảm chuyển hóa
Cơ là mô tiêu hao năng lượng nhiều hơn mỡ, kể cả khi cơ thể nghỉ ngơi. Khi lớn tuổi, nếu không tập sức mạnh hoặc vận động đủ, khối cơ giảm dần khiến cơ thể đốt ít calo hơn mỗi ngày.
Bạn có thể ăn khẩu phần giống thời trẻ nhưng vẫn tăng cân vì nhu cầu năng lượng đã giảm. Vì vậy, người trung niên và cao tuổi nên chú ý tập sức mạnh, ăn đủ protein phù hợp và theo dõi sức mạnh cơ bắp, không chỉ theo dõi cân nặng.
2. Tỷ lệ mỡ tăng dù cân nặng chưa thay đổi nhiều
Một số người không tăng cân quá rõ nhưng cơ thể “mềm” hơn, bụng to hơn do giảm cơ và tăng mỡ. Đây là lý do cân nặng không phải lúc nào cũng phản ánh đúng sức khỏe chuyển hóa.
Khi lớn tuổi, nên theo dõi thêm vòng bụng, tỷ lệ mỡ cơ thể và khả năng vận động. Nếu cân nặng không tăng nhiều nhưng vòng bụng tăng, vẫn cần chú ý nguy cơ mỡ nội tạng.
3. Mức vận động trong ngày giảm
Tuổi tăng thường đi kèm công việc ít vận động hơn, đau khớp, mệt mỏi, nghỉ hưu hoặc ít tham gia hoạt động ngoài trời. Tổng năng lượng tiêu hao vì vậy giảm đáng kể dù bạn vẫn “không ăn nhiều”.
Không chỉ buổi tập mới quan trọng; đi bộ, làm việc nhà, leo cầu thang, đứng dậy sau khi ngồi lâu cũng góp phần kiểm soát cân nặng.
4. Thay đổi hormone ở phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh
Sự suy giảm estrogen làm phụ nữ dễ tích mỡ ở vùng bụng hơn thay vì hông, đùi. Tuy nhiên, hormone không phải nguyên nhân duy nhất; tăng cân giai đoạn này thường còn liên quan đến tuổi tác, giảm cơ, ngủ kém, stress, di truyền và lối sống.
Phụ nữ sau 40–50 tuổi nên chú ý vòng bụng, giấc ngủ, tập sức mạnh và kiểm tra đường huyết, mỡ máu định kỳ.
Suy giảm estrogen ở phụ nữ mãn kinh gây tích mỡ
5. Nam giới trung niên có thể giảm cơ và tăng mỡ bụng
Ở nam giới, tuổi tăng có thể đi kèm giảm khối cơ, giảm mức vận động và tăng mỡ bụng. Một số người còn giảm chất lượng giấc ngủ, uống rượu bia nhiều hơn hoặc làm việc căng thẳng kéo dài.
Nam giới bụng to, mệt mỏi, giảm sức bền, ngủ ngáy hoặc rối loạn chuyển hóa nên đi khám để đánh giá toàn diện, không chỉ tự giảm ăn.
6. Ngủ kém và thức khuya nhiều hơn
Người trung niên/cao tuổi có thể ngủ nông hơn, thức giấc nhiều hơn hoặc mất ngủ do stress, mãn kinh, bệnh nền. Ngủ kém làm tăng cảm giác đói, thèm đồ ngọt, giảm năng lượng vận động và khiến kiểm soát cân nặng khó hơn.
Nếu tăng cân kèm ngủ kém, buồn ngủ ban ngày hoặc ngủ ngáy, cần xem giấc ngủ là một phần của kế hoạch kiểm soát cân nặng.
7. Stress kéo dài và ăn theo cảm xúc
Tuổi trung niên thường đi kèm áp lực công việc, tài chính, chăm sóc con cái hoặc cha mẹ lớn tuổi. Stress kéo dài có thể làm tăng ăn vặt, ăn khuya, thèm đồ ngọt và giảm động lực vận động.
Giảm cân ở tuổi trung niên không chỉ là “ăn ít hơn”, mà cần quản lý stress và xây dựng môi trường ăn uống lành mạnh hơn.
Stress tuổi trung niên gây mất ngủ
8. Khẩu phần không đổi nhưng nhu cầu năng lượng đã giảm
Khi cơ thể ít cơ hơn và ít vận động hơn, nhu cầu năng lượng giảm. Nếu vẫn ăn khẩu phần như khi còn trẻ, cơ thể dễ dư calo dù bạn không cảm thấy mình ăn nhiều.
Người lớn tuổi nên điều chỉnh khẩu phần theo mức vận động hiện tại, nhưng vẫn phải đảm bảo đủ protein, chất xơ, vitamin và khoáng chất.
9. Bệnh nền và thuốc đang dùng có thể ảnh hưởng cân nặng
Một số bệnh như suy giáp, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, đái tháo đường, kháng insulin hoặc một số thuốc như corticoid, thuốc chống trầm cảm, thuốc đái tháo đường, thuốc nội tiết có thể làm tăng cân hoặc khó giảm cân.
Nếu cân tăng nhanh sau khi dùng thuốc mới hoặc kèm triệu chứng bất thường, không nên tự ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ.
Tăng cân khi lớn tuổi có nguy hiểm không?
Tăng vài kg theo thời gian không luôn nguy hiểm, nhưng tăng cân kèm vòng bụng lớn hoặc xét nghiệm chuyển hóa bất thường cần được chú ý. Vấn đề không chỉ là cân nặng mà là tỷ lệ mỡ, vị trí tích mỡ và bệnh đi kèm.
Tăng nguy cơ đái tháo đường type 2
Mỡ bụng và mỡ nội tạng có liên quan đến kháng insulin. Khi insulin hoạt động kém hiệu quả, đường huyết có thể tăng dần, làm tăng nguy cơ tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2.
Người lớn tuổi tăng vòng bụng, nhanh đói, buồn ngủ sau ăn hoặc có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường nên kiểm tra đường huyết đói và HbA1c.
Tăng cân kèm theo nguy cơ tăng đường huyết
Tăng huyết áp và bệnh tim mạch
Tăng cân, đặc biệt là tăng mỡ bụng, có thể đi kèm tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và viêm mạn tính mức độ thấp. Đây là các yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành, đột quỵ và suy tim theo thời gian.
Người trung niên và cao tuổi nên đo huyết áp định kỳ, kiểm tra mỡ máu và không xem tăng vòng bụng chỉ là vấn đề thẩm mỹ.
Gan nhiễm mỡ
Khi mỡ nội tạng tăng, mỡ cũng có thể tích tụ trong gan. Gan nhiễm mỡ giai đoạn đầu thường ít triệu chứng nên nhiều người chỉ phát hiện qua siêu âm hoặc xét nghiệm men gan.
Người có tăng cân, vòng bụng lớn, triglyceride cao hoặc uống rượu bia thường xuyên nên trao đổi với bác sĩ về kiểm tra chức năng gan.
Đau khớp và giảm khả năng vận động
Cân nặng tăng làm khớp gối, khớp háng và cột sống chịu áp lực nhiều hơn. Đau khớp khiến người bệnh vận động ít hơn, từ đó càng dễ tăng cân.
Giảm cân ở người lớn tuổi cần an toàn, kết hợp tăng cơ và chọn bài tập ít tác động như đi bộ, bơi, đạp xe, tập sức mạnh phù hợp.
Khớp gối chịu áp lực khi cân nặng tăng
Khi nào tăng cân ở tuổi trung niên/cao tuổi có thể liên quan bệnh lý?
Không phải mọi trường hợp tăng cân theo tuổi đều do bệnh. Tuy nhiên, nếu tăng cân nhanh, tăng vòng bụng nhiều hoặc kèm triệu chứng bất thường, cần đi khám để loại trừ nguyên nhân y khoa.
Dấu hiệu
Có thể gợi ý
Ý nghĩa thực tế
Mệt mỏi, sợ lạnh, táo bón, da khô, rụng tóc
Suy giáp
Tuyến giáp hoạt động kém có thể làm chuyển hóa chậm hơn; cần xét nghiệm TSH, FT4 khi bác sĩ chỉ định
Tăng cân nhanh kèm phù mặt/chân
Giữ nước, bệnh tim, thận, gan hoặc tác dụng thuốc
Đây không đơn thuần là tăng mỡ; cần khám sớm nếu phù, khó thở, tiểu ít
Ngủ ngáy to, buồn ngủ ban ngày, huyết áp tăng
Ngưng thở khi ngủ
Tình trạng này có thể liên quan béo bụng và nguy cơ tim mạch
Vòng bụng tăng nhanh, đường huyết cao
Kháng insulin, tiền đái tháo đường
Nên kiểm tra đường huyết đói, HbA1c, vòng bụng và mỡ máu
Gan nhiễm mỡ, triglyceride cao
Rối loạn chuyển hóa
Cần theo dõi men gan, mỡ máu và kiểm soát mỡ nội tạng
Tăng cân sau khi dùng thuốc mới
Tác dụng phụ của thuốc
Không tự ý ngừng thuốc; cần bác sĩ xem lại phác đồ
Phụ nữ rối loạn kinh nguyệt, bốc hỏa, mất ngủ
Tiền mãn kinh/mãn kinh hoặc rối loạn nội tiết
Cần đánh giá triệu chứng toàn diện, không chỉ tập trung vào cân nặng
Phù chân, khó thở, tăng cân nhanh
Giữ nước, bệnh tim/thận/gan hoặc tác dụng thuốc
Cần đi khám sớm nếu triệu chứng xuất hiện nhanh hoặc nặng dần
Cần kiểm tra gì khi lớn tuổi dễ tăng cân?
Không phải ai tăng cân theo tuổi cũng cần làm nhiều xét nghiệm. Bác sĩ sẽ dựa vào cân nặng, vòng bụng, triệu chứng, bệnh nền, thuốc đang dùng và tiền sử gia đình để chỉ định phù hợp.
Tự theo dõi tại nhà
Cân nặng theo xu hướng: Nên cân cùng thời điểm trong ngày, 2–3 lần/tuần. Không nên quá lo vì dao động 1–2 kg có thể do nước, muối, giấc ngủ hoặc chu kỳ sinh lý.
Vòng bụng: Vòng bụng giúp đánh giá mỡ bụng và mỡ nội tạng gián tiếp. Nếu vòng bụng tăng dù cân không tăng nhiều, vẫn cần chú ý nguy cơ chuyển hóa.
Mức vận động hằng ngày: Theo dõi số bước, thời gian ngồi và số buổi tập giúp bạn biết mình có đang ít vận động hơn trước không.
Giấc ngủ và ăn khuya: Ghi lại giờ ngủ, số lần thức giấc và thói quen ăn khuya. Ngủ kém thường đi kèm thèm ăn và giảm năng lượng vận động.
Khẩu phần ăn: Theo dõi đồ uống có đường, rượu bia, đồ chiên, bánh kẹo, nước sốt, ăn vặt và khẩu phần tinh bột.
Tầm soát tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2
Mỡ máu
Đánh giá cholesterol, triglyceride, nguy cơ xơ vữa động mạch
Men gan, siêu âm gan
Kiểm tra gan nhiễm mỡ hoặc bệnh gan
TSH, FT4
Đánh giá chức năng tuyến giáp khi nghi suy giáp
Đánh giá thuốc đang dùng
Xác định thuốc có thể góp phần gây tăng cân hoặc giữ nước
Đánh giá giấc ngủ
Cân nhắc khi ngủ ngáy, buồn ngủ ban ngày, nghi ngưng thở khi ngủ
Cách kiểm soát cân nặng khi lớn tuổi
Giảm cân ở người lớn tuổi cần ưu tiên giữ cơ
Ở người trung niên và cao tuổi, mục tiêu không nên là giảm cân nhanh mà là giảm mỡ, giữ cơ và cải thiện sức khỏe chuyển hóa. Nếu nhịn ăn quá mức, người bệnh dễ mất cơ, mệt mỏi, chóng mặt, giảm sức mạnh và tăng nguy cơ té ngã.
Vì vậy, kế hoạch giảm cân nên có đủ protein phù hợp, tập sức mạnh và theo dõi bệnh nền. Nếu cân giảm chậm nhưng vòng bụng giảm, sức bền tốt hơn, đường huyết/mỡ máu cải thiện, đó vẫn có thể là tín hiệu tích cực.
Ở người trung niên và cao tuổi nên ưu tiên cải thiện sức khỏe
Ăn đủ protein trong mỗi bữa
Protein giúp no lâu, duy trì khối cơ và hỗ trợ phục hồi sau vận động. Người lớn tuổi thường ăn ít đạm hơn do kém ngon miệng, răng miệng yếu hoặc bệnh nền, khiến mất cơ dễ xảy ra hơn.
Có thể chọn cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ, sữa chua không đường, sữa phù hợp. Người có bệnh thận, gout, bệnh gan hoặc bệnh tim mạch cần hỏi bác sĩ về lượng đạm phù hợp, không nên tự tăng protein quá nhiều.
Tăng chất xơ và giảm calo rỗng
Chất xơ từ rau, trái cây nguyên quả, đậu, yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt giúp no hơn, hỗ trợ tiêu hóa và kiểm soát đường huyết.
Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa, đồ chiên, rượu bia vì các món này nhiều năng lượng nhưng ít tạo cảm giác no bền vững.
Tăng lượng chất xơ trong bữa ăn
Tập sức mạnh ít nhất 2 ngày/tuần nếu phù hợp
Tập sức mạnh giúp duy trì cơ, cải thiện thăng bằng và hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Người mới bắt đầu có thể tập với dây kháng lực, tạ nhẹ, bài tập đứng lên ngồi xuống, chống đẩy tường hoặc tập dưới hướng dẫn chuyên viên.
Người có bệnh tim mạch, đau khớp nặng, loãng xương, chóng mặt, nguy cơ té ngã hoặc bệnh nền phức tạp nên hỏi bác sĩ trước khi tập.
Duy trì vận động aerobic
Đi bộ nhanh, bơi, đạp xe, khiêu vũ nhẹ hoặc thể dục dưới nước có thể giúp tăng tiêu hao năng lượng, cải thiện tim mạch và giảm mỡ bụng.
Có thể bắt đầu từ 10–15 phút/lần, tăng dần theo thể trạng. Không nên ép tập quá sức nếu có đau ngực, khó thở, chóng mặt hoặc đau khớp tăng.
Ngủ đủ và xử lý rối loạn giấc ngủ
Giấc ngủ kém làm tăng thèm ăn, giảm vận động và tăng nguy cơ ăn khuya. Nếu có ngủ ngáy to, buồn ngủ ban ngày hoặc nghi ngưng thở khi ngủ, cần được đánh giá y khoa.
Duy trì giờ ngủ đều, hạn chế màn hình trước ngủ, giảm caffeine chiều tối và tránh ăn quá no sát giờ ngủ.
Không giảm cân quá nhanh
Giảm cân quá nhanh ở người lớn tuổi có thể làm mất cơ, thiếu vi chất, chóng mặt, té ngã hoặc làm bệnh nền khó kiểm soát hơn. Vì vậy, mục tiêu nên là giảm từ từ, cải thiện vòng bụng, thể lực và chỉ số chuyển hóa.
Không tự dùng thuốc giảm cân hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc
Người lớn tuổi thường có nhiều bệnh nền và dùng nhiều thuốc, nên nguy cơ tương tác thuốc và tác dụng phụ cao hơn. Không nên tự dùng thuốc giảm cân, thuốc lợi tiểu, thuốc nhuận tràng, trà giảm cân hoặc thực phẩm hỗ trợ không rõ thành phần.
Không tự ý dùng thuốc giảm cân nếu không có chỉ định từ bác sĩ
Nếu BMI cao, vòng bụng lớn hoặc có bệnh liên quan cân nặng, người bệnh nên khám bác sĩ để được đánh giá có cần can thiệp y khoa hay không.
Bạn nên đi khám nếu có một trong các tình huống sau:
Tăng cân nhanh trong thời gian ngắn
Nếu cân nặng tăng nhanh kèm phù mặt, phù chân, khó thở, tiểu ít hoặc mệt nhiều, đây có thể không phải tăng mỡ đơn thuần mà liên quan giữ nước, tim, thận, gan hoặc thuốc đang dùng.
Vòng bụng tăng rõ dù cân nặng không tăng nhiều
Đây có thể là dấu hiệu tăng mỡ nội tạng. Người bệnh nên kiểm tra đường huyết, mỡ máu, huyết áp và gan nhiễm mỡ.
Mệt mỏi, sợ lạnh, táo bón, da khô, rụng tóc
Các dấu hiệu này có thể là biểu hiện của suy giáp. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm tuyến giáp để đánh giá.
Rụng tóc nhiều có thể là biểu hiện của suy giáp
Ngủ ngáy to, buồn ngủ ban ngày, huyết áp tăng
Đây có thể là dấu hiệu ngưng thở khi ngủ, đặc biệt ở người béo bụng. Tình trạng này cần được đánh giá vì liên quan nguy cơ tim mạch.
Đường huyết, mỡ máu, men gan hoặc huyết áp bất thường
Khi đã có bất thường chuyển hóa, giảm cân nên được theo dõi y khoa để an toàn và hiệu quả hơn.
Đã cố giảm cân nhưng không hiệu quả hoặc dễ tăng lại
Người bệnh cần được đánh giá khẩu phần, vận động, khối cơ, bệnh nền, thuốc và giấc ngủ thay vì chỉ tự giảm lượng ăn.
Tại Trung tâm kiểm soát bệnh lý thừa cân - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, người bệnh có thể được đánh giá theo hướng liên chuyên khoa khi cần, gồm Nội tiết, Dinh dưỡng, Tim mạch, Tiêu hóa gan mật, Cơ xương khớp và Hô hấp giấc ngủ. Cách tiếp cận này giúp xác định tăng cân do lão hóa/lối sống hay đã kèm rối loạn chuyển hóa cần theo dõi. Nếu có thắc mắc về bệnh lý hay quy trình thăm khám, khách hàng có thể để lại thông tin để được tư vấn miễn phí trước khi đặt lịch khám.
Trung tâm kiểm soát bệnh lý thừa cân BVĐK Hồng Ngọc
Câu hỏi thường gặp
Vì sao càng lớn tuổi càng dễ tăng cân?
Càng lớn tuổi càng dễ tăng cân vì cơ thể mất cơ, tăng tỷ lệ mỡ và đốt ít calo hơn khi nghỉ. Ngoài ra, giảm vận động, thay đổi hormone, ngủ kém, stress, bệnh nền và thuốc cũng có thể làm cân nặng tăng dễ hơn.
Vì sao phụ nữ sau 40 - 50 tuổi dễ béo bụng?
Phụ nữ tiền mãn kinh/mãn kinh có estrogen giảm, khiến mỡ dễ tích ở vùng bụng hơn. Tuy nhiên, tăng cân giai đoạn này thường là kết quả của nhiều yếu tố: tuổi tác, giảm cơ, ngủ kém, ít vận động, stress và di truyền.
Tuổi càng cao có làm chậm chuyển hóa không?
Có thể. Khi lớn tuổi, khối cơ giảm và tỷ lệ mỡ tăng, khiến cơ thể đốt ít calo hơn. Vì vậy, khẩu phần từng phù hợp ở tuổi trẻ có thể trở thành dư năng lượng ở tuổi trung niên hoặc cao tuổi.
Người lớn tuổi giảm cân nên lưu ý gì?
Giảm cân ở người lớn tuổi cần an toàn, ưu tiên giảm mỡ và giữ cơ, không nhịn ăn cực đoan. Người có bệnh nền nên được bác sĩ tư vấn.
Làm sao để không tăng cân khi lớn tuổi?
Nên ăn đủ protein, tăng rau và chất xơ, hạn chế đồ uống ngọt/đồ chiên, tập sức mạnh, duy trì vận động aerobic, ngủ đủ và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Người lớn tuổi cũng nên theo dõi vòng bụng, đường huyết, mỡ máu và huyết áp.
Tăng cân tuổi trung niên khi nào là bất thường?
Tăng cân nhanh, phù, khó thở, mệt nhiều, sợ lạnh, táo bón, rối loạn kinh nguyệt, ngủ ngáy to hoặc xét nghiệm đường huyết/mỡ máu/men gan bất thường là các dấu hiệu nên đi khám.
Có nên dùng thuốc giảm cân khi lớn tuổi không?
Không nên tự dùng. Thuốc giảm cân cần được bác sĩ đánh giá chỉ định, bệnh nền, thuốc đang dùng và nguy cơ tác dụng phụ. Người lớn tuổi càng cần thận trọng vì dễ có nhiều bệnh nền và nguy cơ tương tác thuốc.
Người lớn tuổi nên tập gì để kiểm soát cân nặng?
Người lớn tuổi nên kết hợp vận động aerobic như đi bộ, bơi, đạp xe với tập sức mạnh và bài tập thăng bằng nếu phù hợp. Người có bệnh tim mạch, đau khớp nặng, loãng xương hoặc nguy cơ té ngã nên hỏi bác sĩ trước khi tập.
Kết luận
Càng lớn tuổi càng dễ tăng cân vì cơ thể mất cơ, giảm chuyển hóa, tăng mỡ bụng, giảm vận động, thay đổi hormone, ngủ kém, stress, thuốc và bệnh nền. Để kiểm soát cân nặng an toàn, người trung niên và cao tuổi nên tập trung vào giảm mỡ nhưng giữ cơ, ăn đủ protein phù hợp, tăng chất xơ, duy trì vận động aerobic và tập sức mạnh, đồng thời kiểm tra các chỉ số chuyển hóa khi cần.
Nếu bạn tăng cân nhanh, vòng bụng lớn, khó giảm cân hoặc có đường huyết, mỡ máu, huyết áp, gan nhiễm mỡ bất thường, hãy thăm khám để được bác sĩ đánh giá và tư vấn kế hoạch kiểm soát cân nặng phù hợp.
Tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, người bệnh có thể được đánh giá tình trạng dinh dưỡng, BMI, vòng bụng, thành phần cơ thể, bệnh nền và xét nghiệm chuyển hóa khi cần, từ đó xây dựng kế hoạch kiểm soát cân nặng cá nhân hóa, an toàn và bền vững hơn.
Lưu ý y khoa
Bài viết chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc tư vấn điều trị của bác sĩ. Tăng cân khi lớn tuổi có thể liên quan đến thay đổi sinh lý, giảm vận động, chế độ ăn, giấc ngủ, stress, thuốc đang dùng hoặc bệnh lý nội tiết/chuyển hóa. Người tăng cân nhanh, phù, khó thở, mệt mỏi kéo dài, sợ lạnh, rối loạn kinh nguyệt, ngủ ngáy nhiều, đường huyết cao, mỡ máu cao, men gan bất thường hoặc đang dùng nhiều thuốc nên thăm khám để được đánh giá cá nhân hóa.
Càng lớn tuổi, nhiều người nhận thấy cân nặng tăng nhanh hơn, vòng bụng lớn hơn và việc giảm cân khó hơn dù chế độ ăn không thay đổi nhiều. Cùng Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Nguyễn Thị Như Quỳnh – Khoa Nội tiết, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc – Phúc Trường Minh lý giải nguyên nhân và gợi ý cách kiểm soát cân nặng an toàn.
Trả lời nhanh: Càng lớn tuổi càng dễ tăng cân vì cơ thể có xu hướng mất cơ, tăng tỷ lệ mỡ và đốt ít calo hơn khi nghỉ. Ngoài ra, thay đổi hormone ở phụ nữ tiền mãn kinh/mãn kinh, giảm vận động, ngủ kém, stress, thuốc và bệnh nền như suy giáp, kháng insulin cũng có thể góp phần làm tăng cân. Kiểm soát cân nặng ở tuổi trung niên và cao tuổi nên ưu tiên giảm mỡ nhưng giữ cơ, không nhịn ăn cực đoan.
Người lớn tuổi dễ tăng cân
Tham vấn chuyên môn: THS.BSNT Nguyễn Thị Như Quỳnh – Khoa Nội tiết, Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc – Phúc Trường Minh.
Tóm tắt nhanh bài viết
Càng lớn tuổi, cơ thể dễ tăng cân hơn do giảm khối cơ, giảm chuyển hóa, tăng tỷ lệ mỡ và giảm vận động.
Phụ nữ tiền mãn kinh/mãn kinh dễ tăng mỡ bụng hơn do thay đổi hormone, nhưng tăng cân vẫn là kết quả của nhiều yếu tố.
Nam giới trung niên cũng có thể tăng mỡ bụng do giảm cơ, giảm vận động, ngủ kém, stress hoặc rượu bia.
Tăng cân nhanh, phù, khó thở, mệt mỏi, sợ lạnh, rối loạn kinh nguyệt, ngủ ngáy hoặc xét nghiệm chuyển hóa bất thường là dấu hiệu nên đi khám.
Kiểm soát cân nặng khi lớn tuổi cần tập trung vào giảm mỡ nhưng giữ cơ, ăn đủ protein, tăng chất xơ, tập sức mạnh, vận động aerobic và ngủ đủ.
Người lớn tuổi không nên nhịn ăn cực đoan hoặc tự dùng thuốc giảm cân, đặc biệt khi có bệnh nền hoặc đang dùng nhiều thuốc.
Protein cần được cá nhân hóa nếu có bệnh thận, gout, bệnh gan hoặc bệnh lý mạn tính khác.
Vì sao càng lớn tuổi càng dễ tăng cân?
Càng lớn tuổi, cơ thể thay đổi theo nhiều hướng làm cân nặng dễ tăng hơn: khối cơ giảm, mỡ tăng, chuyển hóa chậm hơn, mức vận động giảm và hormone thay đổi. Nếu vẫn giữ khẩu phần ăn như thời trẻ nhưng tiêu hao năng lượng ít hơn, phần năng lượng dư dễ được tích lũy thành mỡ.
Điểm quan trọng là tăng cân theo tuổi không chỉ do “ăn nhiều”. Một người có thể ăn gần như trước đây nhưng vẫn tăng cân vì cơ thể đã đốt ít calo hơn, ít vận động hơn hoặc có thêm yếu tố như mất ngủ, stress, thuốc điều trị bệnh nền.
Mục tiêu kiểm soát cân nặng ở người trung niên và cao tuổi không nên chỉ là giảm số cân thật nhanh, mà là giảm mỡ, giữ cơ, duy trì sức mạnh, giảm vòng bụng và cải thiện các chỉ số chuyển hóa như đường huyết, mỡ máu, huyết áp, men gan.
Người lớn tuổi tiêu hao năng lượng ít hơn
Những nguyên nhân thường gặp khiến tuổi càng cao càng dễ tăng cân
1. Mất khối cơ làm giảm chuyển hóa
Cơ là mô tiêu hao năng lượng nhiều hơn mỡ, kể cả khi cơ thể nghỉ ngơi. Khi lớn tuổi, nếu không tập sức mạnh hoặc vận động đủ, khối cơ giảm dần khiến cơ thể đốt ít calo hơn mỗi ngày.
Bạn có thể ăn khẩu phần giống thời trẻ nhưng vẫn tăng cân vì nhu cầu năng lượng đã giảm. Vì vậy, người trung niên và cao tuổi nên chú ý tập sức mạnh, ăn đủ protein phù hợp và theo dõi sức mạnh cơ bắp, không chỉ theo dõi cân nặng.
2. Tỷ lệ mỡ tăng dù cân nặng chưa thay đổi nhiều
Một số người không tăng cân quá rõ nhưng cơ thể “mềm” hơn, bụng to hơn do giảm cơ và tăng mỡ. Đây là lý do cân nặng không phải lúc nào cũng phản ánh đúng sức khỏe chuyển hóa.
Khi lớn tuổi, nên theo dõi thêm vòng bụng, tỷ lệ mỡ cơ thể và khả năng vận động. Nếu cân nặng không tăng nhiều nhưng vòng bụng tăng, vẫn cần chú ý nguy cơ mỡ nội tạng.
3. Mức vận động trong ngày giảm
Tuổi tăng thường đi kèm công việc ít vận động hơn, đau khớp, mệt mỏi, nghỉ hưu hoặc ít tham gia hoạt động ngoài trời. Tổng năng lượng tiêu hao vì vậy giảm đáng kể dù bạn vẫn “không ăn nhiều”.
Không chỉ buổi tập mới quan trọng; đi bộ, làm việc nhà, leo cầu thang, đứng dậy sau khi ngồi lâu cũng góp phần kiểm soát cân nặng.
4. Thay đổi hormone ở phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh
Sự suy giảm estrogen làm phụ nữ dễ tích mỡ ở vùng bụng hơn thay vì hông, đùi. Tuy nhiên, hormone không phải nguyên nhân duy nhất; tăng cân giai đoạn này thường còn liên quan đến tuổi tác, giảm cơ, ngủ kém, stress, di truyền và lối sống.
Phụ nữ sau 40–50 tuổi nên chú ý vòng bụng, giấc ngủ, tập sức mạnh và kiểm tra đường huyết, mỡ máu định kỳ.
Suy giảm estrogen ở phụ nữ mãn kinh gây tích mỡ
5. Nam giới trung niên có thể giảm cơ và tăng mỡ bụng
Ở nam giới, tuổi tăng có thể đi kèm giảm khối cơ, giảm mức vận động và tăng mỡ bụng. Một số người còn giảm chất lượng giấc ngủ, uống rượu bia nhiều hơn hoặc làm việc căng thẳng kéo dài.
Nam giới bụng to, mệt mỏi, giảm sức bền, ngủ ngáy hoặc rối loạn chuyển hóa nên đi khám để đánh giá toàn diện, không chỉ tự giảm ăn.
6. Ngủ kém và thức khuya nhiều hơn
Người trung niên/cao tuổi có thể ngủ nông hơn, thức giấc nhiều hơn hoặc mất ngủ do stress, mãn kinh, bệnh nền. Ngủ kém làm tăng cảm giác đói, thèm đồ ngọt, giảm năng lượng vận động và khiến kiểm soát cân nặng khó hơn.
Nếu tăng cân kèm ngủ kém, buồn ngủ ban ngày hoặc ngủ ngáy, cần xem giấc ngủ là một phần của kế hoạch kiểm soát cân nặng.
7. Stress kéo dài và ăn theo cảm xúc
Tuổi trung niên thường đi kèm áp lực công việc, tài chính, chăm sóc con cái hoặc cha mẹ lớn tuổi. Stress kéo dài có thể làm tăng ăn vặt, ăn khuya, thèm đồ ngọt và giảm động lực vận động.
Giảm cân ở tuổi trung niên không chỉ là “ăn ít hơn”, mà cần quản lý stress và xây dựng môi trường ăn uống lành mạnh hơn.
Stress tuổi trung niên gây mất ngủ
8. Khẩu phần không đổi nhưng nhu cầu năng lượng đã giảm
Khi cơ thể ít cơ hơn và ít vận động hơn, nhu cầu năng lượng giảm. Nếu vẫn ăn khẩu phần như khi còn trẻ, cơ thể dễ dư calo dù bạn không cảm thấy mình ăn nhiều.
Người lớn tuổi nên điều chỉnh khẩu phần theo mức vận động hiện tại, nhưng vẫn phải đảm bảo đủ protein, chất xơ, vitamin và khoáng chất.
9. Bệnh nền và thuốc đang dùng có thể ảnh hưởng cân nặng
Một số bệnh như suy giáp, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, đái tháo đường, kháng insulin hoặc một số thuốc như corticoid, thuốc chống trầm cảm, thuốc đái tháo đường, thuốc nội tiết có thể làm tăng cân hoặc khó giảm cân.
Nếu cân tăng nhanh sau khi dùng thuốc mới hoặc kèm triệu chứng bất thường, không nên tự ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ.
Tăng cân khi lớn tuổi có nguy hiểm không?
Tăng vài kg theo thời gian không luôn nguy hiểm, nhưng tăng cân kèm vòng bụng lớn hoặc xét nghiệm chuyển hóa bất thường cần được chú ý. Vấn đề không chỉ là cân nặng mà là tỷ lệ mỡ, vị trí tích mỡ và bệnh đi kèm.
Tăng nguy cơ đái tháo đường type 2
Mỡ bụng và mỡ nội tạng có liên quan đến kháng insulin. Khi insulin hoạt động kém hiệu quả, đường huyết có thể tăng dần, làm tăng nguy cơ tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2.
Người lớn tuổi tăng vòng bụng, nhanh đói, buồn ngủ sau ăn hoặc có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường nên kiểm tra đường huyết đói và HbA1c.
Tăng cân kèm theo nguy cơ tăng đường huyết
Tăng huyết áp và bệnh tim mạch
Tăng cân, đặc biệt là tăng mỡ bụng, có thể đi kèm tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và viêm mạn tính mức độ thấp. Đây là các yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành, đột quỵ và suy tim theo thời gian.
Người trung niên và cao tuổi nên đo huyết áp định kỳ, kiểm tra mỡ máu và không xem tăng vòng bụng chỉ là vấn đề thẩm mỹ.
Gan nhiễm mỡ
Khi mỡ nội tạng tăng, mỡ cũng có thể tích tụ trong gan. Gan nhiễm mỡ giai đoạn đầu thường ít triệu chứng nên nhiều người chỉ phát hiện qua siêu âm hoặc xét nghiệm men gan.
Người có tăng cân, vòng bụng lớn, triglyceride cao hoặc uống rượu bia thường xuyên nên trao đổi với bác sĩ về kiểm tra chức năng gan.
Đau khớp và giảm khả năng vận động
Cân nặng tăng làm khớp gối, khớp háng và cột sống chịu áp lực nhiều hơn. Đau khớp khiến người bệnh vận động ít hơn, từ đó càng dễ tăng cân.
Giảm cân ở người lớn tuổi cần an toàn, kết hợp tăng cơ và chọn bài tập ít tác động như đi bộ, bơi, đạp xe, tập sức mạnh phù hợp.
Khớp gối chịu áp lực khi cân nặng tăng
Khi nào tăng cân ở tuổi trung niên/cao tuổi có thể liên quan bệnh lý?
Không phải mọi trường hợp tăng cân theo tuổi đều do bệnh. Tuy nhiên, nếu tăng cân nhanh, tăng vòng bụng nhiều hoặc kèm triệu chứng bất thường, cần đi khám để loại trừ nguyên nhân y khoa.
Dấu hiệu
Có thể gợi ý
Ý nghĩa thực tế
Mệt mỏi, sợ lạnh, táo bón, da khô, rụng tóc
Suy giáp
Tuyến giáp hoạt động kém có thể làm chuyển hóa chậm hơn; cần xét nghiệm TSH, FT4 khi bác sĩ chỉ định
Tăng cân nhanh kèm phù mặt/chân
Giữ nước, bệnh tim, thận, gan hoặc tác dụng thuốc
Đây không đơn thuần là tăng mỡ; cần khám sớm nếu phù, khó thở, tiểu ít
Ngủ ngáy to, buồn ngủ ban ngày, huyết áp tăng
Ngưng thở khi ngủ
Tình trạng này có thể liên quan béo bụng và nguy cơ tim mạch
Vòng bụng tăng nhanh, đường huyết cao
Kháng insulin, tiền đái tháo đường
Nên kiểm tra đường huyết đói, HbA1c, vòng bụng và mỡ máu
Gan nhiễm mỡ, triglyceride cao
Rối loạn chuyển hóa
Cần theo dõi men gan, mỡ máu và kiểm soát mỡ nội tạng
Tăng cân sau khi dùng thuốc mới
Tác dụng phụ của thuốc
Không tự ý ngừng thuốc; cần bác sĩ xem lại phác đồ
Phụ nữ rối loạn kinh nguyệt, bốc hỏa, mất ngủ
Tiền mãn kinh/mãn kinh hoặc rối loạn nội tiết
Cần đánh giá triệu chứng toàn diện, không chỉ tập trung vào cân nặng
Phù chân, khó thở, tăng cân nhanh
Giữ nước, bệnh tim/thận/gan hoặc tác dụng thuốc
Cần đi khám sớm nếu triệu chứng xuất hiện nhanh hoặc nặng dần
Cần kiểm tra gì khi lớn tuổi dễ tăng cân?
Không phải ai tăng cân theo tuổi cũng cần làm nhiều xét nghiệm. Bác sĩ sẽ dựa vào cân nặng, vòng bụng, triệu chứng, bệnh nền, thuốc đang dùng và tiền sử gia đình để chỉ định phù hợp.
Tự theo dõi tại nhà
Cân nặng theo xu hướng: Nên cân cùng thời điểm trong ngày, 2–3 lần/tuần. Không nên quá lo vì dao động 1–2 kg có thể do nước, muối, giấc ngủ hoặc chu kỳ sinh lý.
Vòng bụng: Vòng bụng giúp đánh giá mỡ bụng và mỡ nội tạng gián tiếp. Nếu vòng bụng tăng dù cân không tăng nhiều, vẫn cần chú ý nguy cơ chuyển hóa.
Mức vận động hằng ngày: Theo dõi số bước, thời gian ngồi và số buổi tập giúp bạn biết mình có đang ít vận động hơn trước không.
Giấc ngủ và ăn khuya: Ghi lại giờ ngủ, số lần thức giấc và thói quen ăn khuya. Ngủ kém thường đi kèm thèm ăn và giảm năng lượng vận động.
Khẩu phần ăn: Theo dõi đồ uống có đường, rượu bia, đồ chiên, bánh kẹo, nước sốt, ăn vặt và khẩu phần tinh bột.
Tầm soát tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2
Mỡ máu
Đánh giá cholesterol, triglyceride, nguy cơ xơ vữa động mạch
Men gan, siêu âm gan
Kiểm tra gan nhiễm mỡ hoặc bệnh gan
TSH, FT4
Đánh giá chức năng tuyến giáp khi nghi suy giáp
Đánh giá thuốc đang dùng
Xác định thuốc có thể góp phần gây tăng cân hoặc giữ nước
Đánh giá giấc ngủ
Cân nhắc khi ngủ ngáy, buồn ngủ ban ngày, nghi ngưng thở khi ngủ
Cách kiểm soát cân nặng khi lớn tuổi
Giảm cân ở người lớn tuổi cần ưu tiên giữ cơ
Ở người trung niên và cao tuổi, mục tiêu không nên là giảm cân nhanh mà là giảm mỡ, giữ cơ và cải thiện sức khỏe chuyển hóa. Nếu nhịn ăn quá mức, người bệnh dễ mất cơ, mệt mỏi, chóng mặt, giảm sức mạnh và tăng nguy cơ té ngã.
Vì vậy, kế hoạch giảm cân nên có đủ protein phù hợp, tập sức mạnh và theo dõi bệnh nền. Nếu cân giảm chậm nhưng vòng bụng giảm, sức bền tốt hơn, đường huyết/mỡ máu cải thiện, đó vẫn có thể là tín hiệu tích cực.
Ở người trung niên và cao tuổi nên ưu tiên cải thiện sức khỏe
Ăn đủ protein trong mỗi bữa
Protein giúp no lâu, duy trì khối cơ và hỗ trợ phục hồi sau vận động. Người lớn tuổi thường ăn ít đạm hơn do kém ngon miệng, răng miệng yếu hoặc bệnh nền, khiến mất cơ dễ xảy ra hơn.
Có thể chọn cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ, sữa chua không đường, sữa phù hợp. Người có bệnh thận, gout, bệnh gan hoặc bệnh tim mạch cần hỏi bác sĩ về lượng đạm phù hợp, không nên tự tăng protein quá nhiều.
Tăng chất xơ và giảm calo rỗng
Chất xơ từ rau, trái cây nguyên quả, đậu, yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt giúp no hơn, hỗ trợ tiêu hóa và kiểm soát đường huyết.
Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa, đồ chiên, rượu bia vì các món này nhiều năng lượng nhưng ít tạo cảm giác no bền vững.
Tăng lượng chất xơ trong bữa ăn
Tập sức mạnh ít nhất 2 ngày/tuần nếu phù hợp
Tập sức mạnh giúp duy trì cơ, cải thiện thăng bằng và hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Người mới bắt đầu có thể tập với dây kháng lực, tạ nhẹ, bài tập đứng lên ngồi xuống, chống đẩy tường hoặc tập dưới hướng dẫn chuyên viên.
Người có bệnh tim mạch, đau khớp nặng, loãng xương, chóng mặt, nguy cơ té ngã hoặc bệnh nền phức tạp nên hỏi bác sĩ trước khi tập.
Duy trì vận động aerobic
Đi bộ nhanh, bơi, đạp xe, khiêu vũ nhẹ hoặc thể dục dưới nước có thể giúp tăng tiêu hao năng lượng, cải thiện tim mạch và giảm mỡ bụng.
Có thể bắt đầu từ 10–15 phút/lần, tăng dần theo thể trạng. Không nên ép tập quá sức nếu có đau ngực, khó thở, chóng mặt hoặc đau khớp tăng.
Ngủ đủ và xử lý rối loạn giấc ngủ
Giấc ngủ kém làm tăng thèm ăn, giảm vận động và tăng nguy cơ ăn khuya. Nếu có ngủ ngáy to, buồn ngủ ban ngày hoặc nghi ngưng thở khi ngủ, cần được đánh giá y khoa.
Duy trì giờ ngủ đều, hạn chế màn hình trước ngủ, giảm caffeine chiều tối và tránh ăn quá no sát giờ ngủ.
Không giảm cân quá nhanh
Giảm cân quá nhanh ở người lớn tuổi có thể làm mất cơ, thiếu vi chất, chóng mặt, té ngã hoặc làm bệnh nền khó kiểm soát hơn. Vì vậy, mục tiêu nên là giảm từ từ, cải thiện vòng bụng, thể lực và chỉ số chuyển hóa.
Không tự dùng thuốc giảm cân hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc
Người lớn tuổi thường có nhiều bệnh nền và dùng nhiều thuốc, nên nguy cơ tương tác thuốc và tác dụng phụ cao hơn. Không nên tự dùng thuốc giảm cân, thuốc lợi tiểu, thuốc nhuận tràng, trà giảm cân hoặc thực phẩm hỗ trợ không rõ thành phần.
Không tự ý dùng thuốc giảm cân nếu không có chỉ định từ bác sĩ
Nếu BMI cao, vòng bụng lớn hoặc có bệnh liên quan cân nặng, người bệnh nên khám bác sĩ để được đánh giá có cần can thiệp y khoa hay không.
Bạn nên đi khám nếu có một trong các tình huống sau:
Tăng cân nhanh trong thời gian ngắn
Nếu cân nặng tăng nhanh kèm phù mặt, phù chân, khó thở, tiểu ít hoặc mệt nhiều, đây có thể không phải tăng mỡ đơn thuần mà liên quan giữ nước, tim, thận, gan hoặc thuốc đang dùng.
Vòng bụng tăng rõ dù cân nặng không tăng nhiều
Đây có thể là dấu hiệu tăng mỡ nội tạng. Người bệnh nên kiểm tra đường huyết, mỡ máu, huyết áp và gan nhiễm mỡ.
Mệt mỏi, sợ lạnh, táo bón, da khô, rụng tóc
Các dấu hiệu này có thể là biểu hiện của suy giáp. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm tuyến giáp để đánh giá.
Rụng tóc nhiều có thể là biểu hiện của suy giáp
Ngủ ngáy to, buồn ngủ ban ngày, huyết áp tăng
Đây có thể là dấu hiệu ngưng thở khi ngủ, đặc biệt ở người béo bụng. Tình trạng này cần được đánh giá vì liên quan nguy cơ tim mạch.
Đường huyết, mỡ máu, men gan hoặc huyết áp bất thường
Khi đã có bất thường chuyển hóa, giảm cân nên được theo dõi y khoa để an toàn và hiệu quả hơn.
Đã cố giảm cân nhưng không hiệu quả hoặc dễ tăng lại
Người bệnh cần được đánh giá khẩu phần, vận động, khối cơ, bệnh nền, thuốc và giấc ngủ thay vì chỉ tự giảm lượng ăn.
Tại Trung tâm kiểm soát bệnh lý thừa cân - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, người bệnh có thể được đánh giá theo hướng liên chuyên khoa khi cần, gồm Nội tiết, Dinh dưỡng, Tim mạch, Tiêu hóa gan mật, Cơ xương khớp và Hô hấp giấc ngủ. Cách tiếp cận này giúp xác định tăng cân do lão hóa/lối sống hay đã kèm rối loạn chuyển hóa cần theo dõi. Nếu có thắc mắc về bệnh lý hay quy trình thăm khám, khách hàng có thể để lại thông tin để được tư vấn miễn phí trước khi đặt lịch khám.
Trung tâm kiểm soát bệnh lý thừa cân BVĐK Hồng Ngọc
Câu hỏi thường gặp
Vì sao càng lớn tuổi càng dễ tăng cân?
Càng lớn tuổi càng dễ tăng cân vì cơ thể mất cơ, tăng tỷ lệ mỡ và đốt ít calo hơn khi nghỉ. Ngoài ra, giảm vận động, thay đổi hormone, ngủ kém, stress, bệnh nền và thuốc cũng có thể làm cân nặng tăng dễ hơn.
Vì sao phụ nữ sau 40 - 50 tuổi dễ béo bụng?
Phụ nữ tiền mãn kinh/mãn kinh có estrogen giảm, khiến mỡ dễ tích ở vùng bụng hơn. Tuy nhiên, tăng cân giai đoạn này thường là kết quả của nhiều yếu tố: tuổi tác, giảm cơ, ngủ kém, ít vận động, stress và di truyền.
Tuổi càng cao có làm chậm chuyển hóa không?
Có thể. Khi lớn tuổi, khối cơ giảm và tỷ lệ mỡ tăng, khiến cơ thể đốt ít calo hơn. Vì vậy, khẩu phần từng phù hợp ở tuổi trẻ có thể trở thành dư năng lượng ở tuổi trung niên hoặc cao tuổi.
Người lớn tuổi giảm cân nên lưu ý gì?
Giảm cân ở người lớn tuổi cần an toàn, ưu tiên giảm mỡ và giữ cơ, không nhịn ăn cực đoan. Người có bệnh nền nên được bác sĩ tư vấn.
Làm sao để không tăng cân khi lớn tuổi?
Nên ăn đủ protein, tăng rau và chất xơ, hạn chế đồ uống ngọt/đồ chiên, tập sức mạnh, duy trì vận động aerobic, ngủ đủ và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Người lớn tuổi cũng nên theo dõi vòng bụng, đường huyết, mỡ máu và huyết áp.
Tăng cân tuổi trung niên khi nào là bất thường?
Tăng cân nhanh, phù, khó thở, mệt nhiều, sợ lạnh, táo bón, rối loạn kinh nguyệt, ngủ ngáy to hoặc xét nghiệm đường huyết/mỡ máu/men gan bất thường là các dấu hiệu nên đi khám.
Có nên dùng thuốc giảm cân khi lớn tuổi không?
Không nên tự dùng. Thuốc giảm cân cần được bác sĩ đánh giá chỉ định, bệnh nền, thuốc đang dùng và nguy cơ tác dụng phụ. Người lớn tuổi càng cần thận trọng vì dễ có nhiều bệnh nền và nguy cơ tương tác thuốc.
Người lớn tuổi nên tập gì để kiểm soát cân nặng?
Người lớn tuổi nên kết hợp vận động aerobic như đi bộ, bơi, đạp xe với tập sức mạnh và bài tập thăng bằng nếu phù hợp. Người có bệnh tim mạch, đau khớp nặng, loãng xương hoặc nguy cơ té ngã nên hỏi bác sĩ trước khi tập.
Kết luận
Càng lớn tuổi càng dễ tăng cân vì cơ thể mất cơ, giảm chuyển hóa, tăng mỡ bụng, giảm vận động, thay đổi hormone, ngủ kém, stress, thuốc và bệnh nền. Để kiểm soát cân nặng an toàn, người trung niên và cao tuổi nên tập trung vào giảm mỡ nhưng giữ cơ, ăn đủ protein phù hợp, tăng chất xơ, duy trì vận động aerobic và tập sức mạnh, đồng thời kiểm tra các chỉ số chuyển hóa khi cần.
Nếu bạn tăng cân nhanh, vòng bụng lớn, khó giảm cân hoặc có đường huyết, mỡ máu, huyết áp, gan nhiễm mỡ bất thường, hãy thăm khám để được bác sĩ đánh giá và tư vấn kế hoạch kiểm soát cân nặng phù hợp.
Tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, người bệnh có thể được đánh giá tình trạng dinh dưỡng, BMI, vòng bụng, thành phần cơ thể, bệnh nền và xét nghiệm chuyển hóa khi cần, từ đó xây dựng kế hoạch kiểm soát cân nặng cá nhân hóa, an toàn và bền vững hơn.
Lưu ý y khoa
Bài viết chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc tư vấn điều trị của bác sĩ. Tăng cân khi lớn tuổi có thể liên quan đến thay đổi sinh lý, giảm vận động, chế độ ăn, giấc ngủ, stress, thuốc đang dùng hoặc bệnh lý nội tiết/chuyển hóa. Người tăng cân nhanh, phù, khó thở, mệt mỏi kéo dài, sợ lạnh, rối loạn kinh nguyệt, ngủ ngáy nhiều, đường huyết cao, mỡ máu cao, men gan bất thường hoặc đang dùng nhiều thuốc nên thăm khám để được đánh giá cá nhân hóa.
