Bệnh đau mắt đỏ (Viêm kết mạc): Dấu hiệu, cách điều trị và phòng ngừa lây lan

Đau mắt đỏ có tốc độ lây lan rất nhanh và tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu không được chăm sóc đúng cách. Vậy làm thế nào để nhận biết triệu chứng đau mắt đỏ, phòng ngừa và đối phó với bệnh đau mắt đỏ an toàn? Cùng Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc tiếp tục theo dõi những thông tin trong bài viết dưới đây!

Tóm tắt nội dung quan trọng của bài viết:

• Bệnh đau mắt đỏ là gì: Là tình trạng viêm kết mạc do virus (phổ biến nhất là Adenovirus), vi khuẩn hoặc dị ứng gây ra.
• Con đường lây nhiễm: Bệnh có tốc độ lây lan chóng mặt thành dịch thông qua việc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mắt, tiếp xúc gián tiếp qua đồ vật dùng chung (khăn mặt, gối) hoặc qua giọt bắn đường hô hấp.
• Cách chăm sóc và điều trị: Bệnh do virus thường tự khỏi sau 1-3 tuần. Người bệnh cần chườm lạnh, vệ sinh mắt bằng nước muối sinh lý vô khuẩn. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa Corticoid hay áp dụng mẹo dân gian đắp lá lên mắt.
• Dấu hiệu cần đi khám gấp: Cần đến gặp bác sĩ Nhãn khoa ngay nếu mắt có dấu hiệu đau nhức dữ dội, suy giảm thị lực, sợ ánh sáng hoặc tình trạng sưng đỏ không thuyên giảm sau 1-2 tuần để phòng ngừa biến chứng viêm loét giác mạc.

1. Dấu hiệu đau mắt đỏ là gì?

Triệu chứng đau mắt đỏ có thể khác nhau tùy theo nguyên nhân (virus, vi khuẩn hoặc dị ứng), nhưng đa số người bệnh sẽ trải qua các biểu hiện điển hình sau:

• Giai đoạn khởi phát: Người bệnh thường cảm thấy cộm xốn như có cát trong mắt, nóng rát, đỏ mắt nhẹ và chảy nước mắt. Viêm kết mạc do virus có thể kèm theo các triệu chứng giống cảm cúm như sốt nhẹ, đau họng, ho, mệt mỏi hoặc nổi hạch trước tai.
• Giai đoạn toàn phát: Mắt đỏ rõ hơn do các mạch máu kết mạc giãn nở, mi mắt sưng nhẹ, chảy nước mắt nhiều và xuất hiện ghèn. Nếu do virus, ghèn thường trong hoặc nhầy; nếu do vi khuẩn, ghèn thường đặc, màu vàng hoặc xanh, khiến hai mi mắt dễ dính chặt sau khi ngủ dậy. Một số người bệnh có cảm giác nhìn mờ tạm thời do nhiều dịch tiết hoặc giác mạc bị kích thích.
• Khi viêm kết mạc lan sang mắt còn lại: Viêm kết mạc do virus thường bắt đầu ở một mắt rồi lan sang mắt còn lại sau vài ngày. Tuy nhiên, mức độ viêm ở hai mắt có thể không giống nhau, trong đó mắt bị bệnh đầu tiên thường nặng hơn.

Viêm kết mạc do virus thường tự cải thiện trong khoảng 1–3 tuần, nhưng thời gian hồi phục có thể khác nhau tùy nguyên nhân và mức độ bệnh. Tuy nhiên, người bệnh cần đi khám nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau nhức nhiều, giảm thị lực, sợ ánh sáng dữ dội hoặc triệu chứng kéo dài không cải thiện, vì đây có thể là biểu hiện của tổn thương giác mạc hoặc các biến chứng cần điều trị chuyên khoa.

2. Nguyên nhân và các con đường lây lan của bệnh đau mắt đỏ

Viêm kết mạc là bệnh lý nhãn khoa rất dễ bùng phát thành dịch do sự đa dạng về tác nhân gây bệnh cũng như khả năng phát tán nhanh chóng trong cộng đồng.

2.1. Nguyên nhân gây đau mắt đỏ

Bệnh đau mắt đỏ (viêm kết mạc) có thể khởi phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, phổ biến nhất bao gồm:

• Virus: Là nguyên nhân hàng đầu gây ra các đợt dịch đau mắt đỏ, điển hình nhất là Adenovirus.
• Vi khuẩn: Sự tấn công của các loại vi khuẩn phổ biến (như Staphylococcus, Streptococcus) thường gây viêm đỏ kèm theo nhiều dịch tiết và ghèn đặc.
• Dị ứng: Xảy ra do cơ địa người bệnh phản ứng với các dị nguyên từ môi trường (phấn hoa, bụi mạt, lông thú cưng).
• Kích ứng/Hóa chất: Viêm kết mạc cấp tính do mắt tiếp xúc trực tiếp với hóa chất (clo trong hồ bơi, khói bụi độc hại).

2.2. Bệnh đau mắt đỏ lây lan qua những đường nào?

Đau mắt đỏ, đặc biệt là viêm kết mạc do Adenovirus, là bệnh có khả năng lây lan rất cao và dễ bùng phát thành dịch tại trường học, nơi làm việc, gia đình hoặc những nơi đông người. Bệnh chủ yếu lây truyền qua các con đường sau:

• Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mắt: Đây là con đường lây truyền phổ biến nhất. Virus hoặc vi khuẩn có thể lây khi tay tiếp xúc với nước mắt, ghèn mắt của người bệnh rồi chạm lên mắt của người khác.
• Tiếp xúc gián tiếp qua đồ vật: Mầm bệnh có thể bám trên các bề mặt như khăn mặt, vỏ gối, thuốc nhỏ mắt, tay nắm cửa, điện thoại, bàn ghế hoặc các vật dụng cá nhân khác. Khi chạm vào những vật này rồi dụi mắt mà chưa rửa tay, nguy cơ lây nhiễm sẽ tăng lên.
• Giọt bắn đường hô hấp: Với một số trường hợp đau mắt đỏ do Adenovirus, virus có thể phát tán qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần.
• Nguồn nước ô nhiễm: Việc bơi lội tại hồ bơi không được khử khuẩn đúng quy định hoặc sử dụng nguồn nước không đảm bảo vệ sinh cũng có thể làm tăng nguy cơ lây truyền, mặc dù đây không phải là con đường lây phổ biến.

Lưu ý: Người bệnh có khả năng lây nhiễm mạnh trong thời gian mắt còn đỏ, chảy nước mắt hoặc có nhiều ghèn. Đối với viêm kết mạc do Adenovirus, ngay cả khi các triệu chứng bắt đầu thuyên giảm, virus vẫn có thể được đào thải ra ngoài qua dịch tiết của mắt và lây sang người khác. Vì vậy, người bệnh nên rửa tay thường xuyên, không dùng chung đồ cá nhân và hạn chế tiếp xúc gần với người khác cho đến khi hết bệnh [1].

3. Cách điều trị và chăm sóc đau mắt đỏ theo nguyên nhân

Điều trị đau mắt đỏ phụ thuộc vào nguyên nhân. Viêm kết mạc do virus thường chủ yếu điều trị hỗ trợ, trong khi kháng sinh chỉ được sử dụng khi có chỉ định đối với nhiễm khuẩn. Viêm kết mạc dị ứng cần kiểm soát tác nhân và điều trị chống dị ứng phù hợp [1].

Người bệnh nên thực hiện các biện pháp chăm sóc sau [1]:

• Vệ sinh mắt đúng cách: Rửa tay sạch trước và sau khi chạm vào mắt. Người bệnh có thể dùng nước muối sinh lý vô khuẩn (NaCl 0,9%) hoặc nước mắt nhân tạo theo chỉ dẫn của bác sĩ để làm sạch ghèn, giảm cảm giác cộm và giữ ẩm bề mặt mắt. Khi lau mắt, người bệnh nên dùng gạc hoặc bông sạch dùng một lần, lau từ góc trong ra góc ngoài và thay bông gạc mới cho mỗi mắt.
• Chườm lạnh: Đặt khăn sạch thấm nước lạnh hoặc bọc đá lạnh lên mi mắt đang nhắm trong vài phút để hỗ trợ giảm sưng, đỏ và cảm giác khó chịu.
• Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ: Nước mắt nhân tạo có thể được chỉ định để giảm khô và kích ứng. Thuốc kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ có nhiễm khuẩn; không có tác dụng đối với đau mắt đỏ do virus. Thuốc nhỏ mắt chứa Corticoid chỉ được dùng dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa Mắt vì sản phẩm có thể làm bệnh nặng hơn trong một số trường hợp.

4. Những sai lầm CẦN TRÁNH khi bị đau mắt đỏ

Để bệnh nhanh hồi phục và hạn chế nguy cơ biến chứng, người bệnh nên tránh những sai lầm sau [2]:

• Tự ý mua và sử dụng thuốc nhỏ mắt: Không tự ý dùng các thuốc nhỏ mắt chứa Corticoid (như Dexamethasone, Fluorometholone...) khi chưa được bác sĩ chuyên khoa Mắt chỉ định. Corticoid có thể làm giảm phản ứng miễn dịch tại chỗ, khiến tình trạng nhiễm virus, nấm hoặc Herpes simplex ở mắt diễn tiến nặng hơn, đồng thời làm tăng nguy cơ tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể và tổn thương giác mạc nếu sử dụng không đúng cách hoặc kéo dài.
• Áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng: Không xông mắt bằng lá cây, không đắp lá hoặc nhỏ các loại nước tự pha vào mắt. Những biện pháp này không có bằng chứng về việc điều trị đau mắt đỏ và có thể gây kích ứng, bỏng nhiệt, nhiễm khuẩn hoặc làm bệnh nặng hơn.
• Dụi mắt thường xuyên: Việc dụi mắt có thể làm tổn thương bề mặt giác mạc, tăng nguy cơ bội nhiễm và khiến virus hoặc vi khuẩn phát tán sang mắt còn lại cũng như lây sang người khác qua bàn tay.
• Tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi đơn thuốc: Nếu được bác sĩ kê thuốc, đặc biệt là thuốc kháng sinh trong trường hợp có nhiễm khuẩn, người bệnh cần sử dụng đúng liều và đủ thời gian theo hướng dẫn. Người bệnh không tự ý ngưng thuốc, đổi thuốc hoặc kéo dài thời gian sử dụng khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

5. Khi nào người bệnh đau mắt đỏ cần đi khám bác sĩ?

Phần lớn các trường hợp đau mắt đỏ (viêm kết mạc) do virus hoặc dị ứng có thể tự cải thiện sau khoảng 1 - 3 tuần. Tuy nhiên, người bệnh cần đến cơ sở y tế hoặc khám chuyên khoa Mắt ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau [3]:

• Đau mắt nhiều hoặc đau nhức dữ dội, không chỉ đơn thuần là cảm giác cộm, xốn.
• Giảm thị lực, nhìn mờ kéo dài hoặc thị lực không cải thiện sau khi lau sạch ghèn.
• Nhạy cảm với ánh sáng (sợ ánh sáng) hoặc đau khi nhìn ánh sáng.
• Tiết nhiều mủ vàng hoặc xanh, mí mắt dính chặt liên tục, nghi ngờ viêm kết mạc do vi khuẩn nặng.
• Đỏ mắt kéo dài trên 7–14 ngày, hoặc triệu chứng ngày càng nặng dù đã chăm sóc đúng cách.
• Đeo kính áp tròng và xuất hiện đỏ mắt hoặc đau mắt, vì có nguy cơ viêm giác mạc do vi khuẩn.
• Có tiền sử suy giảm miễn dịch, đang điều trị ung thư, ghép tạng hoặc mắc bệnh lý làm suy giảm miễn dịch.
• Trẻ sơ sinh bị đỏ mắt, chảy mủ hoặc sưng mi mắt cần được khám ngay vì có thể là viêm kết mạc sơ sinh cần điều trị khẩn cấp.

6. Biện pháp phòng tránh bệnh đau mắt đỏ hiệu quả

Đau mắt đỏ, đặc biệt do virus hoặc vi khuẩn, rất dễ lây lan trong gia đình, trường học và nơi làm việc thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mắt hoặc các bề mặt bị nhiễm bẩn. Để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế lây lan, người bệnh nên thực hiện các biện pháp sau [1]:

• Vệ sinh tay: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn, đặc biệt sau khi chạm vào mắt hoặc chăm sóc người mắc bệnh.
• Hạn chế chạm vào mắt: Không đưa tay lên dụi hoặc chạm vào mắt khi chưa rửa tay sạch.
• Không dùng chung đồ cá nhân: Không dùng chung khăn mặt, khăn tắm, vỏ gối, mỹ phẩm mắt, kính áp tròng hoặc thuốc nhỏ mắt với người khác.
• Vệ sinh đồ dùng: Giặt sạch khăn mặt, ga gối và các vật dụng cá nhân của người bệnh bằng nước và chất giặt tẩy phù hợp.
• Khử khuẩn bề mặt: Thường xuyên vệ sinh, khử khuẩn các bề mặt thường xuyên tiếp xúc như tay nắm cửa, điện thoại, bàn làm việc, bàn phím và đồ chơi trẻ em.
• Hạn chế tiếp xúc khi mắc bệnh: Nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác, nghỉ học hoặc nghỉ làm (nếu cần) theo hướng dẫn của bác sĩ để giảm nguy cơ lây lan.
• Lưu ý với kính áp tròng: Ngừng đeo kính áp tròng trong thời gian mắc bệnh và thay kính hoặc hộp đựng kính theo hướng dẫn của bác sĩ trước khi sử dụng trở lại.

7. Khám và điều trị đau mắt đỏ an toàn tại Trung tâm Mắt - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc

Đau mắt đỏ tuy là bệnh lý phổ biến có thể tự thuyên giảm, nhưng lại có nguy cơ cao biến chứng thành viêm loét giác mạc, sẹo giác mạc gây giảm thị lực vĩnh viễn nếu người bệnh chủ quan hoặc tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa Corticoid để điều trị tại nhà. Việc chậm trễ thăm khám hoặc điều trị sai cách có thể để lại những hệ lụy nặng nề cho đôi mắt. Do đó, khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như mắt sưng đỏ, cộm xốn kéo dài, chảy nhiều dịch mủ, người bệnh cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác.

Trung tâm Mắt - Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc hiện là địa chỉ y tế tin cậy, chuyên cung cấp dịch vụ thăm khám và điều trị toàn diện các bệnh lý nhãn khoa truyền nhiễm với nhiều ưu thế vượt trội:

• Đội ngũ chuyên gia nhãn khoa đầu ngành: Trực tiếp thăm khám là đội ngũ bác sĩ Nhãn khoa giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm, từng nhiều năm công tác tại các bệnh viện tuyến trung ương. Bác sĩ sẽ chẩn đoán nhanh chóng, phân biệt chính xác nguyên nhân gây viêm kết mạc (do virus, vi khuẩn hay dị ứng), từ đó đưa ra lời khuyên chăm sóc và hướng dẫn cách ly phù hợp để tránh lây lan cho gia đình.
• Hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hiện đại: Trung tâm Mắt Hồng Ngọc được đầu tư đồng bộ hệ thống sinh hiển vi khám mắt chuyên dụng tân tiến. Thiết bị này giúp bác sĩ phóng đại và quan sát rõ nét các tổn thương siêu vi trên kết mạc, phát hiện sớm các vết xước li ti trên giác mạc, qua đó loại trừ dứt điểm nguy cơ biến chứng mờ mắt.
• Phác đồ điều trị an toàn, chuẩn y khoa: Dựa trên tình trạng thực tế, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa, kê đơn các loại thuốc nhỏ mắt an toàn. Bệnh viện không lạm dụng kháng sinh hay corticoid, đảm bảo hiệu quả điều trị dứt điểm, giảm nhanh triệu chứng và bảo vệ thị lực tối đa cho người bệnh.
• Không gian y tế an toàn, sạch sẽ: Môi trường bệnh viện vô trùng, kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt, thiết kế theo tiêu chuẩn mô hình "bệnh viện - khách sạn". Đặc biệt, hệ thống phân luồng cách ly khoa học, chuyên nghiệp sẽ giúp người bệnh an tâm thăm khám mà không lo ngại nguy cơ lây nhiễm chéo dịch bệnh.

8. Giải đáp thắc mắc thường gặp (FAQs) về bệnh đau mắt đỏ

8.1. Đau mắt đỏ nhỏ thuốc gì?

Đối với đau mắt đỏ do virus, người bệnh chủ yếu được điều trị hỗ trợ bằng nước mắt nhân tạo hoặc nước muối sinh lý để làm sạch dịch tiết và giảm khó chịu. Nếu nghi ngờ viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc các nguyên nhân khác, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc phù hợp.

Người bệnh không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt có chứa Corticoid vì có thể làm nặng thêm một số bệnh lý mắt (đặc biệt là viêm giác mạc do Herpes simplex), tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể nếu dùng không đúng chỉ định.

8.2. Đau mắt đỏ có lây không?

Có. Đau mắt đỏ, đặc biệt do virus hoặc vi khuẩn, rất dễ lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mắt hoặc các vật dụng bị nhiễm dịch tiết. Người bệnh thường có khả năng lây nhiễm cho người khác trong thời gian mắt còn đỏ và còn chảy nước mắt hoặc ghèn. Việc rửa tay thường xuyên và không dùng chung đồ cá nhân sẽ giúp hạn chế lây lan.

8.3. Đau mắt đỏ mấy ngày hết?

Đau mắt đỏ do virus thường tự cải thiện trong khoảng 7–14 ngày, nhưng ở một số trường hợp có thể kéo dài 2–3 tuần hoặc lâu hơn. Nếu triệu chứng nặng lên, giảm thị lực hoặc không cải thiện sau khoảng 1–2 tuần, người bệnh nên đi khám chuyên khoa Mắt.

8.4. Đau mắt đỏ kiêng gì để nhanh khỏi?

Để hỗ trợ quá trình hồi phục và hạn chế lây lan cho người khác, người bị đau mắt đỏ nên tránh dụi mắt hoặc chạm tay lên mắt khi chưa rửa tay sạch; không dùng chung khăn mặt, gối, mỹ phẩm mắt hoặc thuốc nhỏ mắt với người khác.

Đồng thời, người bệnh nên tạm ngừng đeo kính áp tròng, hạn chế trang điểm vùng mắt và chỉ sử dụng kính áp tròng trở lại khi mắt đã khỏi hoàn toàn theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu việc sử dụng màn hình điện tử khiến mắt khô hoặc khó chịu, người bệnh nên cho mắt nghỉ định kỳ và sử dụng nước mắt nhân tạo khi cần. Bên cạnh đó, việc duy trì chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý cũng hỗ trợ quá trình hồi phục.

Bệnh đau mắt đỏ tuy phổ biến và thường tự khỏi, nhưng sự chủ quan về triệu chứng đau mắt đỏ cũng như trong quá trình chăm sóc có thể dẫn đến những tổn thương giác mạc không thể phục hồi. Việc tự ý mua và sử dụng thuốc nhỏ mắt sai cách chính là nguyên nhân hàng đầu khiến bệnh diễn biến trầm trọng hơn. Do đó, trang bị kiến thức đúng đắn, giữ gìn vệ sinh cá nhân và tuân thủ tuyệt đối chỉ định của bác sĩ chính là "tấm khiên" vững chắc bảo vệ đôi mắt của bạn và gia đình.

Đừng để tình trạng sưng đỏ, cộm xốn kéo dài làm ảnh hưởng đến công việc và cuộc sống. Hãy chủ động thăm khám ngay cùng các chuyên gia Nhãn khoa để điều trị bệnh lý an toàn, hạn chế biến chứng nguy hiểm về sau!

Nếu bạn đang gặp các vấn đề về mắt, đừng ngần ngại liên hệ Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc qua hotline 0916.987.366 - 0919.489.258 để được hỗ trợ kịp thời.

Lưu ý y khoa: Những thông tin cung cấp trong bài viết mang tính chất tham khảo và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, corticoid để điều trị tại nhà. Khi có các dấu hiệu bất thường tại mắt, hãy tới trực tiếp các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, chẩn đoán và tư vấn phác đồ điều trị an toàn nhất.

Tài liệu tham khảo:

1. Brenda, P.-D. (2024, September 11). Conjunctivitis: What is pink eye? American Academy of Ophthalmology. https://www.aao.org/eye-health/diseases/pink-eye-conjunctivitis
2. Syed, Z. A. (2025, April 1). Viral Conjunctivitis. MSD Manual Professional Edition; MSD Manuals. https://www.msdmanuals.com/professional/eye-disorders/conjunctival-and-scleral-disorders/viral-conjunctivitis
3. Website, N. H. S. (2025, May 14). Conjunctivitis. Nhs.uk. https://www.nhs.uk/conditions/conjunctivitis/