❖ TRƯỚC NHẬP VIỆN (CHĂM SÓC TẠI NHÀ)
1. Những dấu hiệu nhận biết bệnh Tay chân miệng ở trẻ em
Các dấu hiệu điển hình bao gồm:
- Sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng, biếng ăn, tiêu chảy vài lần trong ngày.
- Loét miệng: vết loét đỏ hay phỏng nước đường kính 2 - 3mm ở niêm mạc miệng, lợi, lưỡi, gây đau miệng, bỏ ăn, bỏ bú, tăng tiết nước bọt.
- Sang (tổn) thương đa dạng hồng ban hoặc bóng nước ở lòng bàn tay, khuỷu tay, lòng bàn chân, gối, mông, cùi trỏ; tồn tại trong thời gian ngắn (dưới 7 ngày) sau đó có thể để lại vết thâm, rất hiếm khi loét hay bội nhiễm.
- Giật mình chới với là dấu hiệu quan trọng báo hiệu biến chứng thần kinh. Trẻ sốt cao hoặc nôn nhiều dễ có nguy cơ biến chứng.
- Biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp thường xuất hiện sớm từ ngày 2 đến ngày 5, có thể đến ngày 7 của bệnh.
2. Hướng dẫn chi tiết cách chăm sóc và điều trị cho trẻ tại nhà
Chăm sóc tại nhà chỉ áp dụng đối với trẻ được bác sĩ phân loại ở độ 1 (chỉ có loét miệng và/hoặc phát ban da, không có triệu chứng thần kinh hay hệ tuần hoàn).
- Hạ sốt và giảm đau: Hạ sốt, giảm đau miệng bằng Paracetamol liều 10 - 15 mg/kg/lần cách mỗi 4 - 6 giờ hoặc Ibuprofen 5-10 mg/kg/lần mỗi 6 - 8 giờ
- Vệ sinh răng miệng và chăm sóc tổn thương da đúng cách:
- Dùng gạc y tế thấm nước muối sinh lý nhẹ nhàng lau sạch răng miệng cho trẻ sau khi ăn hoặc bú. Không chà xát mạnh sẽ làm vỡ các nốt loét miệng, khiến trẻ đau và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Có thể làm dịu vết loét miệng bằng thuốc băng niêm mạc đường tiêu hóa antacid, các thuốc giảm đau tại chỗ.
- Giữ các nốt phỏng nước trên da luôn sạch sẽ và khô ráo, không chọc vỡ hoặc nặn các mụn nước. Có thể bôi dung dịch sát khuẩn vào các mụn nước vỡ như dung dịch Povidone-iodine, su bạc.
- Không tự ý bôi thuốc: Không bôi các loại lá cây giã nhỏ, thuốc không rõ nguồn gốc lên tổn da và niêm mạc của trẻ
- Chế độ ăn giảm đau cho trẻ loét miệng:
- Cho trẻ ăn thức ăn dạng lỏng, mịn, mát hoặc nguội hoàn toàn (như sữa mát, súp nguội, cháo loãng…). Ăn ít một, chia làm nhiều bữa.
- Tuyệt đối tránh: Thức ăn cay, mặn, chua (như nước cam, chanh…) hoặc thức ăn nóng.
- Nguyên tắc cách ly để phòng chống lây lan:
- Cho trẻ nghỉ học, cách ly tại nhà từ 7 đến 10 ngày đầu kể từ khi khởi phát bệnh. Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với các trẻ khác trong gia đình và cộng đồng.
- Người chăm sóc phải rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 20 giây, đặc biệt là sau khi thay tã, quần áo, tiếp xúc với phân, nước bọt của trẻ hoặc trước khi chuẩn bị đồ ăn.
- Khử khuẩn toàn bộ đồ chơi, bình sữa, vật dụng cá nhân, sàn nhà và các bề mặt tiếp xúc bằng dung dịch chứa Clo hoạt tính (Cloramin B 2% hoặc nước tẩy javel pha loãng theo đúng hướng dẫn phòng dịch).
3. Các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đi bệnh viện ngay
Cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu trẻ sốt cao trên 39∘C khó hạ bằng thuốc thông thường, sốt kéo dài quá 2 ngày, hoặc trẻ nôn ói liên tục, quấy khóc rên rỉ hoảng hốt vô cớ, hoặc có các biểu hiện thở nhanh, khó thở. Da nổi vân tím (nổi bông). Hôn mê, co giật.
Hãy đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức nếu phát hiện dấu hiệu giật mình chới với. Đây là triệu chứng "vàng" báo hiệu vi-rút bắt đầu tấn công vào hệ thần kinh trung ương. Giật mình thường xuất hiện khi trẻ bắt đầu thiu thiu ngủ hoặc khi đặt trẻ nằm ngửa (trẻ nảy người lên, hai tay giơ cao, mắt mở to hốt hoảng trong 1-2 giây). Hãy đưa đến viện ngay dù chỉ nhìn thấy biểu hiện này 1 hoặc 2 lần.
❖ TRONG QUÁ TRÌNH ĐIỀU TRỊ TẠI BỆNH VIỆN
1. Thông tin phụ huynh cần cung cấp cho Nhân viên y tế (NVYT)
Để giúp bác sĩ phân độ chính xác (từ Độ 2a lên Độ 2b, Độ 3) và có hướng xử trí kịp thời, phụ huynh cần cung cấp:
- Số ngày trẻ đã mắc bệnh và diễn tiến của tình trạng sốt.
- Nhật ký dấu hiệu giật mình: Xuất hiện từ khi nào, tần suất bao nhiêu lần trong ngày/đêm, xuất hiện khi tỉnh hay khi ngủ.
- Trẻ có các biểu hiện lạ như run tay chân khi cầm nắm đồ chơi, đi đứng lảo đảo, loạng choạng hoặc có hay bị giật mắt, nhìn ngược hay không.
2. Các dấu hiệu trở nặng cực kỳ nguy hiểm cần báo ngay cho NVYT
Bệnh tay chân miệng có thể chuyển độ nặng rất nhanh (chỉ trong vài giờ) gây suy tim, suy hô hấp tối cấp. Phụ huynh theo dõi sát và bấm chuông cấp cứu ngay nếu trẻ có một trong các biểu hiện sau:
- Trở nặng thần kinh (Độ 2b, Độ 3): Trẻ giật mình liên tục > 2 lần trong 30 phút hoặc giật mình ngay cả khi đang tỉnh táo; run chi rõ rệt, đi đứng loạng choạng không vững; yếu liệt một hoặc vài chi; ngủ gà, bứt rứt, lơ mơ, gọi hỏi phản ứng rất chậm hoặc co giật.
- Suy tuần hoàn và hô hấp (Độ 3, Độ 4): Mạch của trẻ đập rất nhanh (trên 130 - 150 lần/phút khi trẻ nằm yên, không sốt); trẻ vã mồ hôi đầm đìa toàn thân hoặc khu trú ở trán/lưng; đầu ngón tay ngón chân lạnh, da nổi vân tím (nổi bông); trẻ thở nhanh, co kéo cơ hô hấp hoặc sùi bọt hồng ở miệng.
3. Phụ huynh và người nhà cần làm gì?
- Phối hợp theo dõi giấc ngủ: Phụ huynh theo dõi sát trẻ, đặc biệt là lúc trẻ mới bắt đầu vào giấc ngủ để đếm số lần giật mình chới với và báo ngay cho điều dưỡng.
- Chăm sóc an toàn: Sử dụng thìa nhựa nhỏ, có cạnh bo tròn mềm để đút cháo/sữa cho trẻ nhằm tránh va chạm vào các tổn thương loét miệng. Không tự ý cho trẻ rời khỏi phòng bệnh sang các phòng khác để tránh lây nhiễm chéo các chủng vi-rút độc lực cao (như EV71).
- Vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng (đặc biệt sau khi thay quần áo, tã, sau khi tiếp xúc với phân, nước bọt).
❖ CHĂM SÓC TRẺ SAU KHI RA VIỆN
- Hướng dẫn dùng thuốc ngoại trú: Tiếp tục cho trẻ uống thuốc theo đơn ra viện
- Chế độ dinh dưỡng hồi phục: Duy trì thức ăn loãng, nguội, giàu dinh dưỡng. Tuyệt đối không cho ăn đồ chua, cay, mặn, nóng cho đến khi tổn thương miệng lành hẳn. Khuyến khích trẻ uống nhiều nước lọc hoặc nước trái cây.
- Dấu hiệu cần tái khám ngay lập tức: Trẻ sốt cao trở lại, xuất hiện lại dấu hiệu giật mình (dù chỉ 1 lần), run tay chân, đi đứng loạng choạng hoặc lừ đừ, bỏ ăn hoàn toàn.
Để hiểu rõ hơn về các vấn đề bệnh lý thường gặp và nhu cầu chăm sóc sức khỏe, kính mời Quý khách dành ít phút tham giaKhảo sát các vấn đề bệnh lý phổ biến tại đây.
Sự chuẩn bị tốt của trẻ là bước đi đầu tiên cho một cuộc nội soi thành công!
KHI CẦN HỖ TRỢ
Liên hệ đường dây nóng Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc Phúc Trường Minh:
SĐT: +(84-24) 7300 8866