땡볕 아래서 어지러움증(두통·현기증): 의사가 경고하는 '당장 병원에 가야 하는' 전조증상

무더운 여름철, 특히 장시간 야외 활동을 하거나 수분 섭취가 부족할 때, 햇볕 아래 오래 서 있을 때, 그리고 고혈압·심혈관 질환·빈혈·당뇨병 등의 기저질환이 있는 경우 햇볕에 노출되었을 때 어지러움(현훈)을 느끼는 증상은 비교적 흔하게 발생합니다. 이러한 증상은 고온의 환경에 신체가 미처 적응하지 못해 일시적으로 나타나는 것일 수도 있지만, 때로는 위험한 건강 적신호일 수 있으므로 주의가 필요합니다.

[의학적 면책 조항] 본 글은 전반적인 의학 정보를 제공하기 위한 목적으로 작성되었으며, 전문의의 진단이나 응급 처치를 대신할 수 없습니다. 만약 햇볕에 노출된 후 어지러움과 함께 실신, 가슴 통증, 호흡 곤란, 의식 저하, 경련, 사지 마비 및 약화, 언어 장애 또는 고열 등의 증상이 동반된다면 즉시 응급 구조를 요청하거나 가까운 의료기관을 방문해야 합니다.

[요약 답변] 햇볕 노출 시 발생하는 어지러움은 주로 탈수, 일시적인 저혈압, 고온으로 인한 혈관 확장 또는 열탈진(일사병)과 관련이 있습니다. 그러나 증상이 장기간 지속되거나 자주 재발하는 경우, 또는 실신, 가슴 통증, 호흡 곤란, 지속적인 심동파견(빈맥), 의식 저하, 언어 장애, 사지 위약감 등이 동반된다면 이는 심혈관 질환, 부정맥, 저혈당, 빈혈, 열사병 또는 뇌졸중의 전조증상일 수 있으므로 반드시 신속한 정밀 검사 및 응급 처치를 받아야 합니다.

의학 감수: 홍옥 종합병원(Hong Ngoc General Hospital) 일반내과 전문의 의료진

핵심 요약

• 어지러움 및 아찔함(Xây xẩm mặt mày): 눈앞이 캄캄해지거나, 어지럽고, 붕 뜬 느낌 또는 기절할 것 같은 감각을 말하며, 대개 일시적인 뇌 혈류량 감소(뇌 관류 저하)로 인해 발생합니다.
• 여름철 폭염의 영향: 햇볕에 노출되면 혈관이 확장되고 땀으로 인해 체내 수분이 손실되어, 순환 혈액량 감소와 혈압 변동으로 인해 어지러움증이 더 쉽게 유발됩니다.
• 흔한 원인 질환: 수분 부족(탈수), 저혈압, 열실신, 열탈진(일사병), 저혈당, 빈혈, 심혈관 질환 및 부정맥, 그리고 치명적인 열사병 등이 있습니다.
• 주의가 필요한 위험 신호: 어지러움증이 자주 재발하거나, 야외 작업·운전·장시간 기립 시 발생할 때, 또는 가슴 통증, 호흡 곤란, 심기항진(가슴 두근거림), 실신 등이 동반될 때는 절대 가볍게 넘겨서는 안 됩니다.
• 즉각적인 응급실 이송 조건: 의식 저하, 경련, 기절, 폭염 노출 후의 고열, 사지 마비 및 위약감, 언어 장애, 안면 마비(입 돌아감), 혹은 극심한 가슴 통증이 동반되면 즉시 응급 처치를 받아야 합니다.
• 고위험군: 고령층, 야외 근로자, 심혈관 질환·고혈압·당뇨병 환자, 임산부, 빈혈 환자, 그리고 이뇨제나 혈압약을 복용 중인 분들은 각별한 주의가 필요합니다.

새삼(어지러움 및 눈앞이 캄캄해지는 증상)'이란 무엇인가요?

'눈앞이 캄캄해지는 증상(Xây xẩm mặt mày)'은 순간적으로 시야가 어두워지거나, 어지러움, 아찔함, 균형 감각 상실 또는 기절할 것 같은 느낌을 말합니다. 환자들은 대개 이를 "눈앞이 어질어질하다", "현기증이 난다", "어지러워서 서 있기 힘들다", "갑자기 암전되는 느낌이다", 혹은 "주저앉을 것 같다" 등으로 표현합니다.

이러한 증상은 주로 저혈압, 탈수, 장시간 기립, 저혈당, 부정맥 등으로 인해 뇌로 가는 혈류량이나 산소 공급이 일시적으로 감소할 때 발생합니다. 만약 환자가 의식을 완전히 잃는다면 이는 '실신(Ngất)'에 해당하므로 더욱 주의 깊은 진단이 필요합니다. 특히 무더운 야외, 운전 중, 고공 작업 중 이러한 증상이 발생하거나 가슴 통증, 호흡 곤란 등이 동반될 경우 즉시 심각하게 다루어져야 합니다.

햇볕 아래로 나가면 왜 어지럼증(현기증)이 쉽게 발생할까요?

무더운 날씨에 노출되면 우리 몸은 체온을 일정하게 유지하기 위해 더 많은 일을 하게 됩니다. 이때 신체는 크게 두 가지 핵심 기전인 피하 혈관 확장과 땀 배출 증가를 활성화합니다.

• 체온 조절을 위한 혈관 확장: 몸은 열을 외부로 방출하기 위해 피부 표면 쪽으로 더 많은 혈액을 보냅니다. 그러나 혈관이 확장되면 일시적으로 혈압이 하강할 수 있습니다. 특히 뙤약볕 아래 장시간 서 있거나, 방금 운동을 마쳤거나, 체내 수분이 부족한 상태라면 혈압 저하 현상이 더 두드러집니다.
• 땀 배출로 인한 수분 및 전해질 손실: 땀이 증발하면서 체온을 식혀주지만, 이 과정에서 수분과 필수 염분(전해질)이 함께 소실됩니다. 이때 수분을 충분히 보충하지 않으면 체내 혈액량이 감소하여, 결과적으로 뇌로 가는 혈류량이 일시적으로 줄어들게 됩니다.
• 뇌 혈류량 감소에 극도로 민감한 뇌 조직: 뇌는 혈류 공급 변화에 매우 민감합니다. 뇌로 가는 혈류량이 잠시만 감소해도 눈앞이 캄캄해지거나, 아찔하고 핑 도는 느낌, 또는 기절할 것 같은 어지럼증(현기증)을 느끼게 됩니다.
• 심장의 과부하 현상: 더운 날씨에는 혈액 순환을 유지하고 열 방출을 돕기 위해 심장박동이 빨라집니다. 특히 심혈관 질환, 부정맥, 저혈압을 앓고 있거나 현재 혈압약을 복용 중인 환자의 경우, 이러한 어지럼증을 더욱 강하게 느낄 수 있습니다.

따라서 햇볕 아래에서 겪는 어지럼증은 단일 질환이라기보다는, 신체가 고온 환경에 적응하기 어렵다는 신호이거나 잠재적인 건강상의 위험 요인이 있음을 나타내는 경고 증상으로 보아야 합니다.

햇빛에 노출 시 발생하는 어지러움(현훈) 원인 요약

햇볕 아래에서 어지러움(현훈)을 유발하는 흔한 원인들

탈수

탈수는 여름철 무더운 날씨에 매우 흔하게 발생하는 원인입니다. 특히 야외에 오래 머물거나, 활동량이 많아 땀을 많이 흘리면서도 수분을 충분히 섭취하지 않을 때 발생하기 쉽습니다. 혈관 내 수분량이 감소하면 혈압이 떨어지기 쉬워지고, 뇌로 가는 혈류량이 일시적으로 감소할 수 있습니다. 이는 많은 사람들이 햇볕 아래 오래 서 있을 때 눈앞이 캄캄해지거나, 어지러움, 핑 도는 느낌을 받는 이유입니다.

• 주요 의심 증상: 구강 건조, 입술 바짝 마름, 심한 갈증, 진한 황색 소변, 소변량 감소, 두통, 극심한 피로감 등
• 경증 단계: 시원한 곳에서 휴식을 취하며 물을 조금씩 나누어 마시면 대개 증상이 호전됩니다.
• 중증 단계 (위험): 의식 저하, 빈맥(빠른 심장박동), 혈압 저하, 수 시간 동안 소변을 보지 못하는 증상, 심한 구토로 인해 물을 마실 수 없는 상태 등이 동반되면 위험할 수 있습니다. 이 경우 심각한 탈수나 전해질 불균형일 가능성이 높으므로 즉시 의료진의 진찰을 받아야 합니다.

폭염으로 인한 저혈압

날씨가 더워지면 우리 몸은 열을 배출하기 위해 피부 밑의 혈관을 확장시킵니다. 이는 정상적인 체온 조절 기전이지만, 수분 섭취가 부족한 사람, 오래 서 있는 사람, 고령자, 또는 고혈압 약물이나 이뇨제를 복용 중인 환자의 경우 혈압이 더 급격하게 떨어질 수 있습니다.

• 흔한 증상: 갑자기 일어설 때나 햇볕 아래 오래 서 있을 때 눈앞이 캄캄해지고, 중심을 잡기 힘들며, 어지러운 증상이 나타납니다. 일부 환자들은 "뇌로 피가 안 통하는 느낌"이라며 앉아야만 증상이 호전된다고 표현하기도 합니다.
• 주의점: 폭염으로 인한 저혈압이 항상 위험하지 않은 것은 아닙니다. 만약 어지러움과 함께 실신, 낙상, 가슴 통증, 호흡 곤란, 비정상적인 빈맥 또는 지속적인 혈압 저하가 동반된다면 부정맥, 심혈관 질환 또는 약물 부작용을 감별하기 위해 반드시 병원 검사를 받아야 합니다.

열실신 및 일시적 실신

열실신은 대개 더운 환경에 오래 서 있거나, 갑자기 일어설 때, 또는 장시간 야외 활동을 할 때 발생합니다. 실신하기 전 환자는 대개 어지러움, 식은땀, 메스꺼움(오심), 안면 창백, 시야 흐림, 보행 불안정 등의 '전구 증상(실신 전 단계)'을 겪게 됩니다.

이러한 상태는 더위로 인해 혈관이 확장된 상태에서 오래 서 있을 때 혈액이 하체로 쏠리면서 발생합니다. 이때 수분 부족까지 겹치면 심장으로 돌아오는 혈액량과 뇌 혈류량이 더욱 감소하여 결국 쓰러지게 됩니다.

• 대처 및 확인: 시원한 곳에 누워 휴식을 취한 후 증상이 일시적으로 사라지고 빠르게 회복된다면 고온에 대한 신체 반응일 가능성이 큽니다. 하지만 실제로 의식을 잃고 쓰러졌거나, 쓰러지면서 부상을 입은 경우, 또는 이러한 증상이 반복된다면 혈압, 심혈관계 및 기타 실신 원인을 확인하기 위해 정밀 검사를 받아야 합니다.

열탈진

열탈진은 더운 환경에서 장시간 작업, 이동, 운동을 한 후 땀을 통해 수분과 염분이 과도하게 배출되어 발생하는 질환입니다. 이는 일반적인 더위로 인한 피로보다 심각한 단계이며, 일사병/열사병 등 더 심각한 질환으로 진행되는 것을 막기 위해 조기 조치가 필수적입니다.

열탈진 환자는 대개 다음과 같은 여러 증상을 동시에 보입니다:

• 어지러움, 현훈, 두통
• 심한 갈증, 전신 무기력증, 근육 경련(열경련)
• 메스꺼움(오심) 또는 구토
• 과도한 발한(땀을 많이 흘림)
• 소변량 감소 및 짙은 소변 색

체온은 상승할 수 있으나, 열사병과 달리 아직 뚜렷한 의식 장애는 없는 상태입니다.

질병관리청 및 미국 CDC(질병통제예방센터)에 따르면, 열탈진은 두통, 구토, 어지러움, 무기력증, 갈증, 과도한 발한, 체온 상승, 소변량 감소를 유발할 수 있습니다.

조치 사항: 즉시 활동을 중단하고 시원한 곳으로 이동하여 옷을 느슨하게 풀고 체온을 내려야 합니다. 의식이 있다면 수분을 보충해 줍니다. 만약 증상이 호전되지 않거나, 구토가 심하고, 의식이 혼미해지거나, 경련을 일으키거나, 체온이 급격히 상승한다면 열사병(Heat Stroke)으로 진행될 수 있으므로 즉시 응급실로 이송해야 합니다.

저혈당

햇볕 아래에서 어지러움을 느낀다고 해서 모두 수분 부족이 원인은 아닙니다. 식사를 걸렀거나 소식한 상태에서 장시간 야외 활동을 한 경우, 또는 경구 혈당 강하제나 인슐린을 투여 중인 당뇨병 환자의 경우 '저혈당'이 원인일 수 있습니다.

혈당이 떨어지면 뇌에 충분한 포도당이 공급되지 않아 기능이 저하됩니다. 이로 인해 심한 허기짐, 손 떨림, 식은땀, 가슴 두근거림(심계항진), 극심한 피로, 어지러움, 의식 혼돈 등의 증상이 나타납니다. 이 증상들은 더위를 먹었을 때(일사병 등)의 피로나 땀과 유사하여 오인하기 쉽습니다.

대처 방법: 환자가 의식이 있다면 당뇨 지침에 따라 즉시 주스나 사탕 등 당분이 포함된 음료나 식품을 섭취하게 해야 합니다. 만약 의식이 흐려지거나, 경련을 하거나, 말이 어눌해지고 스스로 음식을 먹지 못한다면 즉시 응급 구조를 요청해야 합니다.

빈혈

빈혈은 뇌와 전신 장기로 산소를 운반하는 능력을 저하시킵니다. 무더운 날씨에는 체온을 낮추기 위해 심장이 더 많이 뛰어야 하므로 뇌 혈류 역학에 과부하가 걸려 어지러움, 가슴 두근거림, 숨찬 느낌, 빠른 피로감 등의 증상이 더 명확하게 나타날 수 있습니다.

빈혈 환자는 단순히 햇볕 아래에서만 어지러운 것이 아니라, 평소에도 안면 창백, 만성 피로, 운동 능력 저하, 기립성 어지러움, 활동 시 빈맥 등의 증상을 지속적으로 겪습니다. 특히 여성의 경우 월경 과다나 기간 연장 등이 주요 원인일 수 있습니다.

권고 사항: 어지러움이 자주 반복되고 만성 피로, 가벼운 운동 시 호흡 곤란, 가슴 두근거림, 창백한 피부 등이 동반된다면 단순히 '더위 탓'으로 돌리지 말고 병원을 찾아 전체혈구계산(CBC) 등 혈액 검사를 통해 빈혈 여부와 그 원인을 확인해야 합니다.

심혈관 질환 또는 부정맥

어떤 사람들에게는 폭염이 어지러움의 직접적인 원인이 아니라, 기존에 가지고 있던 심혈관 질환을 표면으로 드러나게 하는 기폭제가 되기도 합니다. 날씨가 더워지면 신체는 피부로 혈액을 보내 열을 발산하기 위해 순환기계를 과도하게 작동시킵니다. 이 과정에서 탈수와 전해질 불균형이 발생하면 혈압이 변동하고 부정맥이 유발되기 쉬워집니다. 심장의 펌프 기능이 저하되어 있거나, 관상동맥이 좁아져 있거나, 심장 박동이 불규칙해지면 뇌로 가는 혈류량이 줄어들어 어지러움(현기증)을 느끼게 됩니다.

특히 어지러움과 함께 다음과 같은 증상이 동반된다면 매우 주의해야 합니다:

• 가슴 통증 및 압박감( 흉통)
• 호흡 곤란(숨가쁨)
• 지속적인 가슴 두근거림 또는 불규칙한 심장 박동 느낌(심장 고동이 건너뛰는 느낌)
• 계단을 오르거나 짧은 거리를 걸을 때도 심하게 숨이 참
• 실신 또는 실신할 것 같은 느낌

이러한 징후는 고혈압, 관상동맥 질환, 심부전, 부정맥 환자 또는 뇌졸중 과거력이 있는 분들에게 더욱 위험합니다. 증상이 나타나면 즉시 병원 진료를 받아야 하며, 가슴 통증이 지속되거나 통증이 턱, 어깨, 팔로 뻗쳐 나가는 경우, 호흡 곤란이 심한 경우, 실신 또는 의식 장애가 있는 경우에는 즉시 응급 의료 서비스를 요청해야 합니다.

Dấu hiệu cảnh báo sốc nhiệt

Sốc nhiệt là tình trạng nguy hiểm nhất trong nhóm bệnh do nắng nóng. Đây là cấp cứu y khoa vì thân nhiệt tăng cao có thể gây tổn thương não, tim, thận và nhiều cơ quan khác.

Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ thấy xây xẩm, đau đầu, mệt lả hoặc buồn nôn sau khi ở ngoài nắng. Khi tình trạng nặng hơn, các dấu hiệu nguy hiểm thường rõ hơn:

• Thân nhiệt rất cao.
• Da nóng đỏ hoặc vã mồ hôi nhiều trong sốc nhiệt do gắng sức.
• Lơ mơ, nói khó, mất định hướng.
• Co giật.
• Ngất hoặc bất tỉnh.
• Thở nhanh, tim đập nhanh.

Không nên loại trừ sốc nhiệt chỉ vì người bệnh vẫn đổ mồ hôi. Nếu có rối loạn ý thức, co giật, ngất hoặc sốt cao sau khi đi nắng, cần gọi cấp cứu ngay, đồng thời đưa người bệnh vào nơi mát, nới lỏng quần áo và làm mát cơ thể trong lúc chờ hỗ trợ y tế.

Phân biệt kiệt sức do nóng và sốc nhiệt

Khi nào xây xẩm mặt mày là dấu hiệu nguy hiểm?

Không nên chờ triệu chứng tự hết nếu xây xẩm kèm các dấu hiệu sau:

• Ngất hoặc gần ngất: Có thể cho thấy não bị giảm tưới máu rõ rệt. Nếu xảy ra khi đang đi đường, làm việc trên cao hoặc lái xe, nguy cơ tai nạn rất lớn.
• Đau ngực hoặc khó thở: Đây có thể là dấu hiệu tim mạch đang bị quá tải, thiếu máu cơ tim hoặc rối loạn nhịp tim. Người có bệnh tim mạch nền cần đặc biệt thận trọng.
• Tim đập nhanh kéo dài: Tim tăng nhịp khi trời nóng là phản ứng sinh lý, nhưng nếu hồi hộp kéo dài ngay cả khi nghỉ ngơi, cần kiểm tra nhịp tim và điện giải.
• Lơ mơ, nói khó, yếu liệt tay chân: Đây là nhóm dấu hiệu thần kinh nguy hiểm, có thể liên quan sốc nhiệt nặng hoặc đột quỵ. Cần cấp cứu ngay thay vì tự theo dõi tại nhà.
• Thân nhiệt tăng cao, da nóng đỏ sau khi đi nắng: Có thể là biểu hiện sốc nhiệt. Nếu kèm rối loạn ý thức, co giật hoặc ngất, nguy cơ tổn thương cơ quan tăng cao.
• Nôn nhiều hoặc không uống được nước: Người bệnh không thể tự bù dịch, nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải tăng nhanh.

Dấu hiệu đột quỵ không được bỏ qua khi bị xây xẩm

Xây xẩm do nắng nóng không được dùng để “giải thích” các dấu hiệu thần kinh khu trú. Nếu có biểu hiện nghi đột quỵ, cần gọi cấp cứu ngay.

Có thể ghi nhớ nguyên tắc BE FAST:

• B – Balance/Thăng bằng: Mất thăng bằng, đi loạng choạng, chóng mặt đột ngột.
• E – Eyes/Mắt: Nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột.
• F – Face/Mặt: Méo miệng, lệch mặt, cười không cân xứng.
• A – Arm/Tay: Yếu hoặc tê một bên tay/chân, không nâng được tay.
• S – Speech/Lời nói: Nói khó, nói đớ, không hiểu lời nói.
• T – Time/Thời gian: Gọi cấp cứu ngay, càng sớm càng tốt. 

Ai dễ bị xây xẩm khi ra trời nắng hơn?

Người cao tuổi

Người cao tuổi dễ bị xây xẩm khi ra nắng vì cơ thể thường phản ứng chậm hơn với tình trạng thiếu nước và nóng. Nhiều người không thấy khát rõ dù đã uống ít nước trong nhiều giờ, đặc biệt khi ở trong phòng điều hòa lâu rồi ra ngoài trời nóng.

Ngoài ra, người lớn tuổi thường có bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh thận. Khi gặp nắng nóng, huyết áp có thể dao động, tim phải làm việc nhiều hơn và nguy cơ chóng mặt, choáng váng hoặc ngất cũng cao hơn. Nếu người cao tuổi xây xẩm kèm lơ mơ, tiểu ít, khó thở, đau ngực hoặc ngã, cần đưa đi khám sớm.

Người lao động ngoài trời

Công nhân xây dựng, shipper, nông dân, tài xế, nhân viên giao hàng hoặc người tập thể thao ngoài trời là nhóm rất dễ mất nước trong mùa nóng. Họ có thể ra mồ hôi liên tục nhiều giờ, trong khi việc uống nước và nghỉ mát không phải lúc nào cũng được thực hiện đều đặn.

Điểm nguy hiểm là nhiều người thường cố làm tiếp dù đã đau đầu, khát, chuột rút hoặc hơi choáng. Khi cơ thể mất nước và muối kéo dài, cảm giác xây xẩm có thể chuyển thành kiệt sức do nóng hoặc ngất. Nếu xây xẩm xảy ra khi đang lái xe, leo cao, vận hành máy móc hoặc di chuyển ngoài đường, nguy cơ tai nạn cũng tăng lên. Vì vậy, nhóm lao động ngoài trời cần được nghỉ giữa giờ, uống nước thành nhiều lần và tránh làm việc liên tục trong khung giờ nắng gắt. 

Người có bệnh huyết áp hoặc tim mạch

Ở người có tăng huyết áp, suy tim, bệnh mạch vành hoặc rối loạn nhịp tim, nắng nóng có thể khiến cơ thể khó thích nghi hơn. Khi trời nóng, mạch máu giãn ra để tản nhiệt và tim phải tăng hoạt động để duy trì tuần hoàn. Nếu cơ thể mất nước, huyết áp có thể tụt; nhưng ở một số người, huyết áp cũng có thể dao động theo hướng tăng do stress nhiệt hoặc dùng thuốc không đều.

Người bệnh cần chú ý hơn nếu xây xẩm đi kèm hồi hộp, tim đập nhanh, đau tức ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh hoặc gần ngất. Đây không nên được xem đơn giản là “say nắng”, vì có thể liên quan rối loạn nhịp tim hoặc bệnh tim mạch cần được kiểm tra.

Người đái tháo đường

Người đái tháo đường có thể bị xây xẩm khi trời nóng theo cả hai hướng: đường huyết cao hoặc đường huyết thấp. Khi đường huyết cao, cơ thể thường tiểu nhiều hơn, kéo theo mất nước và dễ mệt, khát, choáng. Ngược lại, nếu người bệnh bỏ bữa, vận động nhiều ngoài trời hoặc dùng thuốc hạ đường huyết, đường huyết có thể giảm và gây run tay, vã mồ hôi, hồi hộp, đói cồn cào hoặc lơ mơ.

Vì vậy, nếu người đái tháo đường bị xây xẩm khi ra nắng, không nên chỉ nghĩ là do thời tiết. Cần kiểm tra đường huyết nếu có điều kiện và đi khám sớm nếu triệu chứng lặp lại, đặc biệt khi kèm lú lẫn, vã mồ hôi lạnh, nói khó hoặc không tự ăn uống được.

Người đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc huyết áp hoặc thuốc an thần

Một số thuốc có thể khiến cơ thể nhạy cảm hơn với nắng nóng. Thuốc lợi tiểu làm tăng đào thải nước và muối, nên người dùng thuốc này có thể dễ mất nước hoặc rối loạn điện giải hơn trong ngày nóng. Một số thuốc huyết áp có thể làm huyết áp tụt rõ hơn khi người bệnh thiếu nước, đứng lâu hoặc vừa đi ngoài nắng về.

Thuốc an thần, thuốc ngủ hoặc một số thuốc thần kinh cũng có thể làm người bệnh phản ứng chậm hơn với nóng, khát hoặc mệt. Điều quan trọng là không tự ý ngừng thuốc khi trời nóng. Nếu thường xuyên xây xẩm, tụt huyết áp, tiểu ít, mệt lả hoặc tim đập nhanh, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh an toàn.

Phụ nữ mang thai

Phụ nữ mang thai dễ chóng mặt hơn khi trời nóng do nhu cầu tuần hoàn và dịch trong cơ thể thay đổi. Nếu đứng lâu, uống ít nước, ăn uống kém hoặc ra ngoài vào giờ nắng gắt, mẹ bầu có thể bị xây xẩm, mệt lả hoặc tụt huyết áp tạm thời.

Tuy nhiên, không nên xem nhẹ triệu chứng này trong thai kỳ. Mẹ bầu cần đi khám sớm nếu xây xẩm kèm ngất, đau đầu dữ dội, phù bất thường, đau bụng, ra máu, khó thở, nôn nhiều hoặc thai máy bất thường.

Người thiếu máu

Người thiếu máu vốn đã có khả năng vận chuyển oxy kém hơn bình thường. Khi ra trời nắng, tim phải hoạt động nhiều hơn để vừa tản nhiệt vừa cung cấp oxy cho cơ thể, nên cảm giác xây xẩm, mệt, hồi hộp hoặc hụt hơi dễ xuất hiện rõ hơn.

Dấu hiệu gợi ý thiếu máu gồm da xanh, mệt kéo dài, chóng mặt khi đứng lên, tim đập nhanh khi vận động nhẹ hoặc kinh nguyệt nhiều ở phụ nữ. Nếu tình trạng xây xẩm lặp lại nhiều lần, người bệnh nên khám để kiểm tra công thức máu thay vì chỉ tự bù nước tại nhà.

Nên làm gì khi bị xây xẩm ngoài trời nắng?

Có thể xử trí ban đầu tại chỗ nếu triệu chứng nhẹ

Nếu người bệnh còn tỉnh táo, chỉ choáng nhẹ, không đau ngực, không khó thở, không yếu liệt/nói khó và không ngất, có thể xử trí ban đầu:

• Dừng hoạt động và di chuyển vào nơi mát: Việc tiếp tục đi lại hoặc làm việc ngoài trời có thể khiến tụt huyết áp, mất nước và kiệt sức do nóng nặng hơn.
• Ngồi hoặc nằm nghỉ, tránh đứng lâu: Tư thế ngồi/nằm giúp máu lên não tốt hơn, giảm nguy cơ ngã do choáng.
• Nới lỏng quần áo, làm mát cơ thể: Cởi bớt lớp áo dày, dùng quạt hoặc khăn mát lau cổ, nách, bẹn giúp hỗ trợ tản nhiệt.
• Uống nước từng ngụm nhỏ nếu còn tỉnh táo: Uống quá nhanh có thể gây buồn nôn. Nếu đổ nhiều mồ hôi, có thể cần bù điện giải phù hợp.
• Theo dõi triệu chứng: Nếu sau nghỉ ngơi/làm mát mà xây xẩm không giảm, cần đi khám.

Gọi cấp cứu ngay nếu có dấu hiệu nặng

Không nên tiếp tục theo dõi tại nhà nếu có:

• ngất;
• lơ mơ, lú lẫn;
• co giật;
• đau ngực;
• khó thở;
• thân nhiệt rất cao;
• yếu liệt tay chân;
• nói khó, méo miệng;
• nôn liên tục;
• không thể uống nước;
• tim đập nhanh kéo dài;
• xây xẩm sau khi đi nắng kèm da nóng đỏ, rối loạn ý thức.

Không nên làm gì?

• Không tiếp tục đi nắng hoặc gắng sức: Cơ thể đang báo hiệu quá tải. Tiếp tục vận động có thể khiến triệu chứng chuyển nặng.
• Không uống rượu bia để “giải nhiệt”: Rượu bia có thể làm mất nước nhiều hơn và ảnh hưởng huyết áp.
• Không tự lái xe nếu còn choáng: Xây xẩm có thể tái phát đột ngột, làm tăng nguy cơ tai nạn.
• Không cố cho uống nếu người bệnh lơ mơ hoặc ngất: Điều này có thể gây sặc. Cần gọi cấp cứu và đặt người bệnh ở tư thế an toàn.
• Không tự ý ngừng thuốc huyết áp/lợi tiểu: Nếu nghi thuốc làm triệu chứng nặng hơn, cần trao đổi với bác sĩ.

Cách phòng ngừa xây xẩm khi ra trời nắng

Uống nước đều trong ngày

Không nên đợi khát mới uống vì cảm giác khát thường xuất hiện khi cơ thể đã bắt đầu thiếu nước. Người hoạt động ngoài trời cần bổ sung nước thường xuyên hơn.

Nên chú ý nước tiểu: nếu nước tiểu vàng đậm, tiểu ít, môi khô hoặc đau đầu, có thể cơ thể đang thiếu nước. Tuy nhiên, người suy tim, bệnh thận hoặc được bác sĩ khuyến cáo hạn chế dịch cần tuân thủ đúng hướng dẫn riêng, không tự ý uống quá nhiều nước. 

Tránh ra ngoài khung giờ nắng gắt

Khoảng 12h–16h thường là thời điểm nhiệt độ và tia UV cao nhất trong ngày. Nếu bắt buộc ra ngoài, nên nghỉ từng đợt ở nơi râm mát, đội mũ, mặc đồ thoáng và tránh đứng lâu một chỗ.

Không bỏ bữa trước khi đi nắng

Bỏ bữa dễ gây hạ đường huyết, làm tăng nguy cơ run tay, vã mồ hôi, chóng mặt hoặc gần ngất. Người đái tháo đường cần đặc biệt chú ý thời điểm ăn, thuốc và vận động để hạn chế dao động đường huyết.

Theo dõi huyết áp nếu có bệnh nền

Người tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu nên đo huyết áp định kỳ trong các đợt nắng nóng. Nếu huyết áp dao động nhiều, chóng mặt hoặc tim đập nhanh, nên đi khám. Tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc hay thay đổi liều thuốc nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

Nhận biết sớm dấu hiệu mất nước và kiệt sức do nóng

Nước tiểu vàng đậm, tiểu ít, môi khô, đau đầu, chuột rút, tim đập nhanh, mệt lả là các dấu hiệu cần nghỉ ngơi, làm mát và bù nước sớm hơn.

Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên khám chuyên khoa Nội tổng quát hoặc chuyên khoa phù hợp nếu: 

• xây xẩm tái diễn nhiều lần;
• chóng mặt kéo dài dù đã nghỉ ngơi;
• tim đập nhanh hoặc hồi hộp thường xuyên;
• huyết áp dao động bất thường;
• có tiền sử thiếu máu, bệnh tim mạch, đái tháo đường;
• có triệu chứng sau khi dùng thuốc huyết áp hoặc lợi tiểu;
• xây xẩm kèm mệt kéo dài, hụt hơi khi gắng sức;
• nghi ngờ hạ đường huyết hoặc đường huyết dao động.

Cần cấp cứu nếu có:

• ngất;
• đau ngực;
• khó thở;
• lơ mơ;
• thân nhiệt tăng cao sau khi đi nắng;
• yếu liệt tay chân, nói khó, méo miệng;
• co giật;
• thân nhiệt rất cao;
• không uống được nước hoặc nôn liên tục.

Tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc, người bệnh có thể thăm khám chuyên khoa Nội tổng quát để được đánh giá huyết áp, nhịp tim, tình trạng mất nước, đường huyết, công thức máu, điện giải và các yếu tố nguy cơ liên quan đến xây xẩm khi ra trời nắng.

Câu hỏi thường gặp

Xây xẩm mặt mày khi ra nắng có phải say nắng không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Xây xẩm có thể do mất nước, tụt huyết áp, hạ đường huyết, ngất do nóng hoặc bệnh tim mạch. Nếu kèm lơ mơ, thân nhiệt tăng cao, da nóng đỏ, co giật hoặc ngất, cần nghĩ đến sốc nhiệt và gọi cấp cứu.

Uống nước có giúp giảm xây xẩm không?

Có thể giúp nếu nguyên nhân liên quan mất nước hoặc giảm thể tích tuần hoàn. Tuy nhiên, chỉ nên uống khi người bệnh còn tỉnh táo, nuốt tốt và không nôn nhiều. Người suy tim, bệnh thận hoặc được bác sĩ dặn hạn chế dịch không nên tự uống quá nhiều nước. Nếu có ngất, lơ mơ, đau ngực, khó thở hoặc yếu liệt, cần cấp cứu thay vì chỉ uống nước.

Người trẻ khỏe mạnh có bị xây xẩm khi ra nắng không?

Có. Người trẻ vẫn có thể bị xây xẩm nếu vận động ngoài trời lâu, uống ít nước, bỏ bữa, thiếu ngủ hoặc dùng nhiều cà phê/rượu bia trong ngày nóng.

Xây xẩm kèm tim đập nhanh có nguy hiểm không?

Có thể nguy hiểm nếu tim đập nhanh kéo dài, không giảm sau khi nghỉ kèm đau ngực, khó thở hoặc gần ngất. Đây có thể là dấu hiệu mất nước nặng, rối loạn điện giải hoặc rối loạn nhịp tim cần kiểm tra.

Xây xẩm khi đứng dậy ngoài trời nắng có phải tụt huyết áp không?

Có thể. Nắng nóng làm giãn mạch, đứng lâu hoặc đứng dậy nhanh có thể khiến máu lên não giảm tạm thời. Nếu tình trạng tái diễn, kèm ngất hoặc tim đập nhanh, nên đi khám.

Xây xẩm kèm vã mồ hôi, run tay là dấu hiệu gì?

Có thể liên quan hạ đường huyết, đặc biệt ở người bỏ bữa, vận động nhiều hoặc người đái tháo đường đang dùng thuốc. Nếu người bệnh lơ mơ hoặc không tự ăn/uống được, cần hỗ trợ y tế.

Người bị huyết áp thấp có dễ xây xẩm khi trời nóng không?

Có. Người huyết áp thấp, uống ít nước, đứng lâu hoặc dùng thuốc ảnh hưởng huyết áp có thể dễ bị choáng hơn trong thời tiết nóng.

Khi nào xây xẩm cần gọi cấp cứu?

Cần gọi cấp cứu nếu xây xẩm kèm ngất, đau ngực, khó thở, lơ mơ, co giật, sốt cao sau đi nắng, yếu liệt tay chân, nói khó, méo miệng hoặc tim đập nhanh kéo dài.

Kết luận

Xây xẩm mặt mày khi ra trời nắng thường liên quan đến mất nước, tụt huyết áp, ngất do nóng hoặc kiệt sức do nóng. Tuy nhiên, triệu chứng này cũng có thể là dấu hiệu của hạ đường huyết, thiếu máu, bệnh tim mạch, rối loạn nhịp tim hoặc sốc nhiệt nếu xuất hiện thường xuyên hoặc kèm dấu hiệu bất thường.

Người bệnh nên chủ động uống nước đều, tránh nắng gắt, không bỏ bữa trước khi ra ngoài, theo dõi huyết áp nếu có bệnh nền và nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm. Nếu xây xẩm đi kèm ngất, đau ngực, khó thở, lơ mơ, sốt cao, yếu tay chân, nói khó hoặc co giật, cần được cấp cứu kịp thời.

Tại BVĐK Hồng Ngọc, khách hàng được thăm khám với hệ thống trang thiết bị hiện đại hàng đầu cùng đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm từng công tác tại các bệnh viện lớn như Bạch Mai, Việt Đức, Xanh Pôn,... giúp chẩn đoán nhanh, chính xác, hạn chế chờ đợi. Khách hàng có thể liên hệ hotline 024 3927 5568 hoặc để lại thông tin dưới đây để được bác sĩ liên hệ và tư vấn.

Lưu ý y khoa

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị. Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, thiếu máu, bệnh thận, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người đang dùng thuốc huyết áp/lợi tiểu nên đi khám nếu thường xuyên xây xẩm, chóng mặt hoặc mệt lả trong mùa nắng nóng.

Tài liệu tham khảo

• Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh CDC. Heat-related Illnesses.
• Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh CDC. Heat Related Illnesses.
• Mayo Clinic. Heat Exhaustion: Symptoms and causes.
• Cleveland Clinic. Heat Stroke: Symptoms, Treatment & Recovery.
• Cleveland Clinic. Heat Exhaustion: Symptoms & Treatment.
• Tổ chức Y tế Thế giới WHO. Heat and Health.
• Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh CDC. Clinical Overview of Heat and Cardiovascular Disease.